حدود ۲۳۴ میلیون سال پیش، زمین چهرهای کاملاً متفاوت داشت. تمامی قارهها در قالب یک ابرقاره عظیم به هم متصل بودند، حیات در آستانه تحولی بنیادین قرار داشت. درست در همین دوره، بارانی آغاز شد که نزدیک به دو میلیون سال متوقف نشد؛ پدیدهای که امروز با نام رویداد بارانی کارنین (Carnian Pluvial Episode) شناخته میشود.
اکنون یک تیم بینالمللی از دانشمندان شواهدی از این رویداد اقلیمی و انقراض گسترده مرتبط با آن یافتهاند؛ رخدادی که به نظر میرسد مسیر سلطه دایناسورها بر زمین را هموار کرده است.
پژوهشگران و بازسازی یک لحظه سرنوشتساز
در این پژوهش مهم، دکتر «جاکوپو دال کورسو» از دانشگاه علوم زمین چین در ووهان، پروفسور «مایک بنتون» از دانشگاه بریستول مشارکت داشتهاند.
همکاری این دانشمندان به بازسازی یکی از نقاط عطف تاریخ سیاره ما انجامیده است؛ لحظهای که حیات در خشکیها، اقیانوسها را به شکلی عمیق بازآرایی کرد.
رویداد بارانی کارنین چه بود؟
ابر قاره پانگهآ و اقلیم خشک اولیه
در اواخر دوره تریاس، همه قارهها در ابرقارهای به نام پانگهآ به هم متصل بودند، اقیانوس عظیم پانتالاسا آن را احاطه کرده بود. بخشهای داخلی این ابرقاره عمدتاً خشک، بیابانی بود، بارشها بیشتر در مناطق ساحلی رخ میداد.
کشف لایه سنگی که همهچیز را تغییر داد
دهه ۱۹۷۰ زمینشناسان «اشلاگر» و «شولنبرگر» در رشتهکوههای آهکی شمالی اتریش به لایهای از سنگ خاکستری تیره برخوردند.
این لایه نشاندهنده دورهای مرطوب میان بازههای خشک بود؛ نشانهای از یک رویداد اقلیمی جهانی که بعدها رویداد بارانی کارنین نام گرفت.
عامل اصلی: فورانهای آتشفشانی عظیم
استان آتشفشانی رانگلیا
عامل این تغییر ناگهانی اقلیم چه بود؟ شواهد نشان میدهد فورانهای عظیم آتشفشانی در منطقه «رانگلیا» عامل اصلی بودهاند؛ ناحیهای که امروزه بخشهایی از آلاسکا، بریتیش کلمبیا را در بر میگیرد.
افزایش شدید گازهای گلخانهای
«فورانها در دوره کارنین به اوج رسیدند. آنها آنقدر عظیم بودند که حجم بسیار زیادی گاز گلخانهای مانند دیاکسید کربن وارد جو کردند و باعث جهش گرمایش جهانی شدند.»
— دکتر جاکوپو دال کورسو
انقراض گسترده و آغازهای تازه
افزایش دما، تشدید چرخه بارش
افزایش گازهای گلخانهای باعث شد دمای جهانی حدود ۵ تا ۷ درجه فارنهایت افزایش یابد. این گرمایش تبخیر اقیانوسها را تشدید کرد، بارشهای جهانی به شکل بیسابقهای افزایش یافت.
فروپاشی تنوع زیستی
این آشوب اقلیمی به کاهش شدید تنوع زیستی انجامید. بسیاری از گونهها نتوانستند با تغییرات سریع محیطی سازگار شوند، یک رویداد انقراض گسترده رقم خورد.
بازسازی اکوسیستمها
با ناپدید شدن برخی گونهها، گونههای تازهای ظهور کردند تا خلأهای اکولوژیک را پر کنند. اکوسیستمها بهتدریج به ساختاری شبیه جهان امروزی نزدیک شدند.
«پوششهای گیاهی جدید احتمالاً منابع غذایی محدودی برای خزندگان گیاهخوار بازمانده فراهم میکردند.»
— پروفسور مایک بنتون
ظهور دایناسورها پس از رویداد بارانی کارنین
از حاشیهنشینی تا سلطه
دایناسورها حدود ۲۰ میلیون سال پیش از این رویداد پدید آمده بودند، اما گونههایی نادر، کماهمیت محسوب میشدند.
پس از پایان دوره مرطوب، اقلیم دوباره خشک شد؛ همین تغییر ناگهانی فرصتی طلایی برای دایناسورها ایجاد کرد تا گسترش یابند، به گونه غالب خشکی تبدیل شوند.
ظهور سایر گروههای جانوری
- اولین لاکپشتها
- نیاکان کروکودیلها
- مارمولکهای اولیه
- نخستین پستانداران
گسترش جنگلهای مخروطیان
افزایش جنگلهای مخروطی زیستگاههای تازهای ایجاد کرد، تنوع زیستی خشکی را بهطور چشمگیری افزایش داد.
تحول در اقیانوسها
آغاز صخرههای مرجانی مدرن
این رویداد تنها خشکیها را دگرگون نکرد. دریاها نیز تغییرات بزرگی را تجربه کردند. آغاز شکلگیری صخرههای مرجانی مدرن به همین دوره بازمیگردد.
ظهور پلانکتونهای جدید
گروههای متعدد پلانکتونی ظاهر شدند؛ نشانهای از تغییرات عمیق در شیمی اقیانوسها، چرخه کربنات.
این تحولات کل زنجیره غذایی دریایی را بازآرایی کرد، به پیدایش اشکال تازه حیات دریایی انجامید.
ششمین انقراض بزرگ زمین؟
تا پیش از این، دانشمندان پنج انقراض بزرگ را در ۵۰۰ میلیون سال گذشته شناسایی کرده بودند.
«ما یک رویداد انقراض بزرگ دیگر را شناسایی کردهایم که نقش مهمی در بازتنظیم حیات در خشکی، اقیانوسها داشت و سرآغاز اکوسیستمهای مدرن بود.»
— دکتر دال کورسو
درسهایی از رویداد بارانی کارنین
پیوند آتشفشان، اقلیم، حیات
این رویداد نشان میدهد فورانهای آتشفشانی عظیم چگونه میتوانند:
- گازهای گلخانهای را افزایش دهند
- گرمایش جهانی ایجاد کنند
- الگوهای بارش را تغییر دهند
- انقراضهای گسترده رقم بزنند
مقایسه با تغییرات اقلیمی امروز
امروزه فعالیتهای انسانی سطح گازهای گلخانهای را افزایش داده است. مطالعه رویداد بارانی کارنین به دانشمندان کمک میکند واکنش اکوسیستمها به تغییرات سریع اقلیم را بهتر درک کنند.
نقش پژوهش میانرشتهای
شناخت رویدادهایی با قدمت صدها میلیون سال نیازمند همکاری حوزههای مختلف علمی است:
- زمینشناسی
- دیرینهشناسی
- اقلیمشناسی
کشف این رویداد نمونهای شاخص از اهمیت پژوهشهای میانرشتهای در فهم تاریخ پیچیده زمین است.
چرا رویداد بارانی کارنین اهمیت دارد؟
بررسی این رویداد فقط کنجکاوی تاریخی نیست. اگر فعالیتهای طبیعی آتشفشانی توانسته چنین دگرگونی عظیمی ایجاد کند، اثرات تغییرات اقلیمی انسانساخت تا چه اندازه میتواند گسترده باشد؟
آیا حیات روی زمین بار دیگر سازگار میشود، یا با چالشهایی جدی روبهرو خواهد شد؟ پاسخ این پرسشها در مطالعه گذشته نهفته است.
منبع انتشار پژوهش
نتایج کامل این مطالعه در نشریه علمی PNAS منتشر شده است.
جمعبندی
رویداد بارانی کارنین یکی از نقاط عطف تاریخ زمین بود؛ بارشی دو میلیون ساله که انقراض، ظهور دایناسورها، شکلگیری اکوسیستمهای مدرن را رقم زد.
نظر شما درباره تأثیر تغییرات اقلیمی بر آینده حیات چیست؟ دیدگاهتان را در بخش کامنتها بنویسید، این مقاله را با علاقهمندان علم به اشتراک بگذارید.
