وقتی به ارتباطات حیوانات فکر میکنیم، معمولاً صدا یا بو به ذهن میآید. گوزنها نمونهای آشنا هستند که در فصل جفتگیری از بو برای ارسال پیام استفاده میکنند. اما پژوهشی تازه نشان میدهد این پیامها ممکن است فقط قابل بو کشیدن نباشند، بلکه درخشش نشانههای گوزن نیز نقش مهمی در ارتباط آنها ایفا کند.
دانشمندان دریافتهاند که ردهایی که گوزنهای نر دمسفید بر درختان باقی میگذارند، ممکن است در گرگومیش صبح و غروب بهطور خفیف بدرخشند. این درخشش میتواند به گوزنها کمک کند یکدیگر را در شرایط نور کم پیدا کنند.
این یافته، نگاه تازهای به شیوههایی میدهد که حیوانات از محیط اطراف خود برای برقراری ارتباط استفاده میکنند.
درخشش نشانههای گوزن در فصل جفتگیری
در فصل تولیدمثل، گوزنهای نر دمسفید با نشانههای فیزیکی قدرت و حضور خود را نشان میدهند.
یک گوزن نر شاخهای خود را به پوست درخت میکشد و همزمان غدد بویایی پیشانیاش را به تنه درخت فشار میدهد.
این حیوان همچنین زمین را با سمهایش میخراشد و روی خاک بههمخورده ادرار میکند. این نقاط پیامهای قدرتمندی درباره سلطه و آمادگی برای جفتگیری ارسال میکنند.
دانشمندان به این نشانهها تابلوهای علامتدهنده میگویند. معمولاً این تابلوها بر پایه بو عمل میکنند. با این حال، شواهد جدید نشان میدهد که این نشانهها ممکن است پیامهای بصری نیز منتقل کنند.
«من این پدیده را با بازتابدهندههای جادهای مقایسه میکنم»، دانیل دروز بروکرت، زیستشناس دانشگاه جورجیا و نویسنده اصلی مطالعه، میگوید.
فتولومینسانس چیست و چرا اهمیت دارد؟
ایده ساده است. وقتی نور به برخی مواد میتابد، آنها میتوانند انرژی را جذب کرده و بهصورت نور مرئی آزاد کنند. این فرایند فتولومینسانس نام دارد و بسیاری از مواد طبیعی چنین ویژگیای دارند.
تابلوهای درخشان در جنگل
بروکرت و همکارانش پژوهش میدانی خود را در جنگل وایتهال ایالت جورجیا انجام دادند. تیم پژوهشی در دو بازه زمانی پیش از اوج فصل جفتگیری بهدنبال نشانههای گوزن دمسفید با نام علمی Odocoileus virginianus گشت.
پژوهشگران با استفاده از نور فرابنفش، درختان، زمینهای خراشیدهشده و لکههای ادرار را بررسی کردند. دو طول موج UV انتخاب شد، زیرا نور مشابهی بهطور طبیعی در سپیدهدم و غروب وجود دارد.
پس از اسکن، مقدار نوری که بازتاب میشد اندازهگیری شد. تمرکز ویژهای بر طول موجهایی بود که چشم گوزنها احتمالاً قادر به دیدن آنهاست.
در مجموع، ۱۴۶ نشانه بررسی شد که شامل ۲۰ لکه ادرار بود. نتایج کاملاً روشن بود. هم رد شاخ روی درختان و هم ادرار، زیر نور UV به رنگ آبی-سبز قابلتوجهی میدرخشیدند.
«ادرار قطعاً میدرخشد، شبیه رنگ سفید ریختهشده روی زمین است»، بروکرت میگوید. «این منظره بسیار چشمگیر است. برای گوزنها، این نشانهها ممکن است بهصورت لکههای آبی فیروزهای روشن در پسزمینه تیره جنگل دیده شوند».
چرا درخشش نشانههای گوزن میتواند جفتها را جذب کند؟
گوزنهای ماده هنگام انتخاب جفت، بهشدت به بو متکی هستند. یک نشانه درخشان میتواند قدرت پیام را افزایش دهد. بو یک سیگنال میدهد و نور سیگنالی دیگر.
«در این حالت، تحریک از دو حس مختلف دریافت میشود»، بروکرت توضیح میدهد. «حس بویایی چیزی را به شما میگوید و بعد میبینید که نشانه واقعاً بسیار درخشان است».
با پیشرفت فصل جفتگیری، شدت درخشش افزایش مییافت. پژوهشگران معتقدند این تغییر ممکن است بهدلیل افزایش مالش شاخها یا ترشح بیشتر غدد بویایی روی سطح درختان باشد.
لایههای درونی پوست درخت نیز میتوانند نقش داشته باشند، زیرا برخی بافتهای گیاهی بهطور طبیعی خاصیت فتولومینسانس دارند.
منبع شیمیایی دقیق این درخشش هنوز مشخص نیست. ترکیبات احتمالی شامل مواد ترشحشده از غدد گوزن، ادرار و چوب نمایانشده در اثر خراش هستند.
احتیاط دانشمندان در تفسیر نتایج
برخی دانشمندان در تفسیر این یافتهها محتاط هستند. لیندا راینهولد، جانورشناس دانشگاه جیمز کوک که در این مطالعه حضور نداشت، روش کار را تحسین کرد اما به محدودیتها اشاره داشت.
در آزمایشها از نور UV مصنوعی استفاده شده است. شرایط طبیعی گرگومیش ممکن است همین اثر را ایجاد نکند.
«این ایده که گوزنها یا هر پستاندار دیگری بتوانند فتولومینسانس طبیعی را در نور طبیعی ببینند، هنوز در حد یک فرضیه است»، راینهولد میگوید.
نگرانی دیگر به رفتار حیوانات مربوط میشود. ران داگلاس، زیستشناس دانشگاه سیتی سنت جورجز لندن، اشاره میکند که بسیاری از مواد زیستی بدون داشتن کارکرد خاصی میدرخشند.
«برای اطمینان از اینکه هرگونه فلورسانس مشاهدهشده کارکرد زیستی دارد، باید پاسخ رفتاری حیوان نیز مشاهده شود»، او میگوید.
چنین پاسخهایی میتواند شامل تغییر در حرکت یا توجه حیوان باشد.
پژوهشهای آینده چه چیزهایی را روشن خواهند کرد؟
نویسندگان مطالعه تأکید میکنند که تحقیقات بیشتری لازم است. پژوهشهای آینده میتوانند ترکیبات شیمیایی درخشان را با جزئیات بیشتری بررسی کنند.
دانشمندان همچنین میتوانند بخشهای درخشان را بپوشانند یا شدت درخشش را کاهش دهند تا واکنش گوزنها را بسنجند.
این آزمایشها ممکن است نشان دهند که آیا نور واقعاً در ارتباطات جفتگیری نقش دارد یا خیر. در صورت تأیید، این کشف درک ما را از چگونگی استفاده همزمان حیوانات از بینایی، بویایی و محیط گسترش خواهد داد.
در حال حاضر، این پژوهش راهی تازه برای نگاه کردن به نشانههای آشنای جنگل ارائه میدهد. آنچه پیشتر فقط خراشها و لکهها به نظر میرسید، شاید در گرگومیش آرامآرام بدرخشد و گوزنها را در دل جنگل هدایت کند.
این مطالعه در مجله Ecology and Evolution منتشر شده است.
اگر به شگفتیهای دنیای حیاتوحش علاقهمند هستید، مقالههای مرتبط ما را بخوانید و دیدگاه خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.
