صدای موتور خودروها، هواپیماها، دستگاههای حفاری، حتی ماشینهای چمنزنی، فضای اطراف ما را با صدایی مداوم پر کردهاند. اما برای پرندگان، صدا فقط یک پسزمینه ساده نیست. صدا زبان آنهاست. سیستم هشدار آنهاست. راهنمای بقاست.
یک مطالعه جهانی گسترده به رهبری دانشگاه میشیگان نشان میدهد که آلودگی صوتی ناشی از فعالیتهای انسانی تا عمق رفتار، عملکرد فیزیولوژیک، موفقیت تولیدمثل پرندگان نفوذ میکند.
مروری جهانی بر تأثیر آلودگی صوتی بر پرندگان
دانشمندان نتایج ۱۶۰ پژوهش انجامشده در شش قاره را گردآوری کردند. این دادهها شامل ۹۴۴ اثر اندازهگیریشده از ۱۶۱ گونه پرنده بود. چنین بررسی گستردهای به پژوهشگران اجازه داد الگوهای مشترک را در زیستگاهها، سبکهای زندگی متفاوت شناسایی کنند.
تغییر رفتار پرندگان در اثر آلودگی صوتی
نتایج پژوهشها تغییرات آشکاری را در ارتباط صوتی، تغذیه، پرخاشگری، واکنش به خطر، انتخاب زیستگاه نشان میدهد. آواز پرندگان در محیطهای پرسر و صدا اغلب تغییر میکند.
- برخی گونهها بلندتر آواز میخوانند.
- برخی دیگر زیر و بمی صدا را تغییر میدهند.
- گروهی زمانبندی آواز را تنظیم میکنند.
رفتارهای مرتبط با خطر نیز تغییر میکند. افزایش هوشیاری به معنای کاهش زمان تغذیه است. کاهش تغذیه میتواند رشد جوجهها را کند کند.
رفتار تغذیهای تحت تأثیر شدید قرار میگیرد. پرندگان ممکن است برای نزدیک شدن به غذا زمان بیشتری صرف کنند یا دفعات بیشتری تغذیه را متوقف کنند. رفتارهای تهاجمی مانند حمله، نوکزدن نیز در مناطق پر سر و صدا دچار تغییر میشود.
تأثیر بر ارتباط صوتی بسیار برجسته است زیرا صدا نقش کلیدی در جفتیابی، هشدار درباره شکارچیان، ارتباط والدین با جوجهها دارد.
«پرندگان به شدت به اطلاعات صوتی وابستهاند. آنها از آواز برای یافتن جفت استفاده میکنند، با صدا درباره شکارچیان هشدار میدهند، جوجهها با صدا گرسنگی خود را اعلام میکنند. اگر محیط پر از صدای بلند باشد، آیا هنوز میتوانند پیامهای گونه خود را بشنوند؟» — مادن
تأثیر آلودگی صوتی بر بقا و موفقیت تولیدمثل
شاخص تناسب زیستی شامل رشد، تولیدمثل، وضعیت بدنی است. نتایج نشان میدهد میان آلودگی صوتی، کاهش موفقیت تولیدمثل رابطه منفی روشنی وجود دارد.
- کاهش موفقیت در جوجهآوری
- کاهش بقای تخمها
- افت نرخ پرواز موفق جوجهها
سطوح هورمونی نیز تغییر میکند. بسیاری از مطالعات هورمونهای استرس مانند کورتیکوسترون را اندازهگیری کردهاند. افزایش یا کاهش غیرطبیعی این هورمونها میتواند عملکرد سیستم ایمنی، سوختوساز، بقای بلندمدت را مختل کند.
قرار گرفتن مداوم در معرض صدا در اوایل زندگی نیز بر رشد اثر میگذارد. جوجهها نمیتوانند از لانههای پر سر و صدا فرار کنند. استرس اولیه ممکن است اثرات طولانیمدت تا بزرگسالی داشته باشد.
الگوی استفاده از زیستگاه نیز تغییر میکند. برخی گونهها از مناطق پر سر و صدا دوری میکنند یا تراکم لانهسازی را کاهش میدهند. این جابهجایی میتواند آنها را وارد رقابتهای تازه یا خطرات جدید کند.
چرا برخی گونهها بهتر سازگار میشوند؟
همه پرندگان واکنش یکسانی نشان نمیدهند. ویژگیهای زیستی، نوع زیستگاه نقش مهمی دارند.
نقش نوع لانه
گونههایی که در لانههای روباز تخمگذاری میکنند الگوهای رشد، جابهجایی زیستگاهی متفاوتی نسبت به گونههای لانهحفرهای دارند. لانههای حفرهای تا حدی صدا را مسدود میکنند، با این حال الگوهای رشد در سبکهای مختلف لانهسازی متفاوت باقی میماند.
اهمیت نوع زیستگاه
گونههایی که در جنگلهای برگریز، جنگلهای ترکیبی، علفزارها زندگی میکنند اغلب تغییرات هورمونی کمتری نسبت به گونههای همهزیست نشان میدهند. پوشش گیاهی متراکم میتواند امواج صوتی را تضعیف کند. تاج درختان نقش مانع طبیعی صوتی را ایفا میکند.
ارتفاع تغذیه، انعطاف غذایی
پرندگانی که در ارتفاع بالاتر درختان تغذیه میکنند ممکن است اثر کمتری تجربه کنند زیرا شاخوبرگ شدت صدا را کاهش میدهد. گونههای همهچیزخوار که رژیم غذایی متنوع دارند نیز هنگام کاهش زمان تغذیه سازگاری بیشتری نشان میدهند.
ویژگیهای آواز
انتظار میرفت آوازهای طولانیتر در محیط پر سر و صدا بهتر منتقل شوند. اما نتایج نشان داد ویژگیهای صوتی بهتنهایی محافظت یکنواختی ایجاد نمیکنند. حساسیت شنوایی، ساختار زیستگاه احتمالاً با ویژگیهای آوازی تعامل دارند.
روش علمی پژوهش چگونه بود؟
پژوهشگران از روشی به نام فراتحلیل استفاده کردند. این روش نتایج مطالعات متعدد را ترکیب میکند تا الگوهای کلی آشکار شود.
دادهها شامل صدای هواپیما، ماشینآلات صنعتی، فعالیت نظامی، ترافیک شهری، صداهای مصنوعی دیگر بود. مطالعات شامل آزمایشهای کنترلشده، مشاهدات میدانی بودند.
مدلهای آماری اثر خویشاوندی تکاملی میان گونهها را در نظر گرفتند. گونههای نزدیک ممکن است واکنشهای مشابهی داشته باشند. کنترل این عامل به درک دقیقتر نقش ویژگیهای زیستی کمک کرد.
راهکارهای کاهش آلودگی صوتی برای حفاظت از پرندگان
با وجود پیامدهای جدی، راهحلها وجود دارند.
«وقتی این مطالعات را در قالب فراتحلیل ترکیب میکنیم، به الگوهای قابل پیشبینی میرسیم. اگر بتوانیم پیشبینی کنیم، میتوانیم کاهش دهیم، مدیریت کنیم، حتی معکوس کنیم.» — نیل کارتر
شناخت ویژگیهای آسیبپذیر میتواند به برنامهریزی شهری، حفاظت از طبیعت کمک کند:
- حفظ پوشش جنگلی
- استفاده از آسفالتهای کمصدا
- نصب موانع صوتی
- طراحی شهری مبتنی بر بافرهای گیاهی جذبکننده صدا
«کاهش صدا از نظر فنی ممکن است. ما میدانیم از چه موادی استفاده کنیم، چگونه سازهها را طراحی کنیم. فقط به آگاهی، اراده نیاز داریم.» — کارتر
کاهش جهانی جمعیت پرندگان ادامه دارد. آلودگی صوتی فشار مضاعفی بر ارتباط، رشد، تعادل هورمونی، موفقیت تولیدمثل وارد میکند. کاهش صدا میتواند یکی از راهکارهای عملی برای محافظت از جمعیت پرندگان باشد، پیش از آنکه سکوت جای آواز را بگیرد.
این مطالعه در نشریه Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences منتشر شده است.
جمعبندی
آلودگی صوتی رفتار، هورمونها، موفقیت تولیدمثل پرندگان را مختل میکند. کاهش صدا راهکاری عملی برای حفاظت از تنوع زیستی است.
نظر شما درباره تأثیر آلودگی صوتی بر حیاتوحش چیست؟ دیدگاه خود را بنویسید، این مقاله را با دیگران به اشتراک بگذارید.
