یکی از اساسیترین نیازهای انسان برای داشتن زندگی سالم، دسترسی به آب پاک و بهداشتی است. با این حال با آلودگی منابع آبی در جهان مواجه هستیم و این موضوع هر روز زندگی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. خطر آلودگی آب در خانهها و شهرها نه فقط از منابع خارجی بلکه از سیستمهای ذخیرهسازی نادرست نیز ناشی میشود. به همین دلیل، شناخت دقیق عوامل آلودگی و اتخاذ تصمیمات و تدابیر صحیح برای حفاظت از کیفیت آب حائز اهمیت است.
منظور از آلودگی آب چیست؟
آلودگی آب یعنی تغییر در خصوصیات فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی آب که آن را برای مصارف انسانی و حفاظت از اکوسیستمهای آبی نامناسب میکند. به بیان ساده، زمانی که مواد مضر یا ناخواسته وارد آب شوند و آن را برای استفاده ایمن نامناسب کنند، در واقع آب آلوده شده است. این پدیده در سطح جهانی منجر به مرگ و میر فراوانی شده و سازمان جهانی بهداشت نیز هشدار داده که تا سال ۲۰۳۰ یک سوم جمعیت جهان به آب آشامیدنی ایمن دسترسی نخواهند داشت. در کشور ما نیز سختی آب و وجود آلایندههای شیمیایی و بیولوژیکی در چاهها و سفرههای زیرزمینی یک نگرانی بزرگ محسوب میشود.
مهمترین عوامل آلودگی آب در خانه و شهر
منابع آلودگی آب بسیار متنوع هستند و از هر دو منشا طبیعی و انسانی ناشی میشوند. در محیطهای شهری و خانگی، تعدادی از عوامل کلیدی به طور مستقیم بر کیفیت آب تأثیر میگذارند؛ شناخت و درک صحیح این عوامل برای حفاظت از سلامتی امری مهم محسوب میشود.
۱. فاضلابهای خانگی و صنعتی
از جمله مهمترین عوامل آلودگی، خروج نامناسب فاضلابهای صنعتی و خانگی است. این فاضلابها حاوی میکروارگانیسمهای بیماریزا، باکتریها و مواد شیمیایی خطرناکی هستند که بدون تصفیهی صحیح به آبهای سطحی و زیرزمینی نفوذ میکنند. سیستمهای فاضلابرویی در شهرها چندان استاندارد نیستند و میتوانند چاهها و منابع آب زیرزمینی را آلوده کنند.
۲. کودهای شیمیایی و آفتکشها
یکی دیگر از منابع اصلی آلودگی بخش کشاورزی است. کشاورزان برای افزایش میزان تولید محصول از کودهای شیمیایی و آفتکشها استفاده میکنند؛ این کودها حاوی نیترات و فسفاتها هستند. ترکیبات مذکور در اثر بارندگی شسته شده و وارد آبهای زیرزمینی خواهند شد و آنجا تجمع پیدا میکنند. در نتیجه، خطرات بلندمدتی را برای سلامت انسان به وجود خواهند آورد.
۳. فلزات سنگین و آلایندههای صنعتی
فلزات سنگین و مراکز صنعتی منابع اصلی فلزات سنگینی نظیر سرب، جیوه، آرسنیک، کادمیوم و کروم هستند. این عناصر بعد از ورود به منابع آبی در بافتهای زنده تجمع پیدا کرده و میتوانند مشکلاتی جدی برای سلامتی انسان نظیر بروز انواع سرطانها و بیماریهای عصبی را در پی داشته باشند.
۴. آلودگی میکروبی و بیولوژیکی
باکتریها و ویروسها بخش اساسی از آلودگی بیولوژیکی به حساب میآیند. این دسته از میکروارگانیسمها از فاضلابهای انسانی و حیوانی ناشی میشوند و میتوانند منجر به بروز بیماریهای واگیردار شدیدی مثل اسهال، تب و بیماریهای رودهای شوند.
نقش مخزن آب بهداشتی در پیشگیری از آلودگی
مخزن آب فقط یک محل برای ذخیرهسازی نیست، بلکه محفظهای است که از آب در برابر عوامل خارجی بیماریزا محافظت میکند. به همین دلیل، کیفیت و نحوه طراحی مخزن به طور مستقیم بر میزان آلودگی تأثیر خواهد داشت. یک مخزن بهداشتی و استاندارد میتواند از ورود آلایندههای خارجی جلوگیری کند. علاوه بر این، یک مخزن استاندارد مانع رشد جلبک میشود. به عنوان مثال، مخازن پلی اتیلن عمودی و افقی سه لایه مانند مخزن 6000 لیتری عمودی به علت محافظت در برابر نور مستقیم، مانع رشد جلبک میشوند.
راهکارهای بهداشت و نگهداری مخزن آب
شستشو و ضدعفونی کردن هر مخزنی مانند مخزن 1000 لیتری افقی یکی از مهمترین اقداماتی است که برای تضمین سلامت آب آشامیدنی باید انجام شود. شستشوی مخزن نه تنها منجر به حذف آلایندهها شده، بلکه طول عمر مخزن را نیز افزایش میدهد و از تغییر طعم و بوی آب نیز جلوگیری مینماید.
۱. شستشوی دورهای و تخلیه کامل
اولین قدم در نگهداری مخزن، تخلیه کامل آب موجود در آن است. شستشوی مخزن باید حداقل سالی یک بار صورت گیرد. البته، در مناطق گرم یا با سختی آب بالا بهتر است که فرایند شستشو هر 6 ماه یک بار صورت گیرد. هنگام تخلیه آب باید مطمئن شوید که آب آلوده به طور کامل به بیرون میریزد و به شیوهای ایمن دفع میشود.
۲. پاکسازی دیوارهها و کف مخزن
بعد از تخلیه کامل، دیوارهها و کف مخزن با استفاده از فرچه نرم یا واترجت باید تمیز شود. در این مرحله رسوبات آهن اکسید و سایر تجمعهای معدنی که به مرور زمان تشکیل شدهاند باید از بین بروند.
۳. ضدعفونی کردن مخزن با استفاده از مواد استاندارد
بعد از پاکسازی فیزیکی، مخزن را باید با استفاده از مواد ضدعفونیکننده استاندارد نظیر محلول کلر یا پرکلرین تمیز کنید. مقدار کلر استفاده شده باید طبق استانداردهای بهداشتی برابر با یک قاشق چایخوری وایتکس در 3.5 لیتر آب باشد. این محلول باید حداقل 30 دقیقه در مخزن بماند تا کلیه ویروسها و باکتریهای احتمالی را از بین ببرد.
۴. آبکشی نهایی و آمادهسازی مخزن
در مرحله آخر، مخزن را باید چندین بار آبکشی کنید تا هیچگونه مواد شیمیایی در آن باقی نماند. این مرحله بسیار حائز اهمیت است؛ چرا که باقیمانده کلر یا سایر مواد ضدعفونیکننده میتواند طعم و بوی آب را تغییر دهد.
معرفی انواع مخزن و ظرفیتهای پرمصرف
مخازن پلی اتیلن به دلیل مقاومت بالا، عدم زنگ زدن و قیمت مناسب، انتخاب اول خانوارها و صنایع مختلف هستند. این مخازن در ظرفیتها، ابعاد و شکلهای متفاوتی در بازار موجود هستند. به عنوان مثال، مخازن عمودی برای فضاهایی که عمق و ارتفاع بیشتری دارند، انتخاب بسیار خوبی محسوب میشوند. از جمله ظرفیتهای پر مصرف مخازن مذکور میتوانیم به ۱۰۰۰، ۲۰۰۰، ۳۰۰۰، ۵۰۰۰ و حتی ۱۰۰۰۰ لیتر اشاره داشته باشیم.
مخازن افقی برای فضاهایی با محدودیتهای ارتفاعی گزینه خوبی محسوب میشوند. این دسته از مخازن پایداری بیشتری دارند و فرایند نصب آنها نیز سادهتر است. از جمله پر مصرفترین و محبوبترین گزینهها در این دسته میتوانیم به ظرفیتهای 1000 لیتری و 4000 لیتری اشاره داشته باشیم. قیمت مخزن آب ۱۰۰۰ لیتری افقی معمولاً به خاطر این که فضای کمتری را اشغال میکند، مقرونبهصرفهتر است. در مقابل، قیمت مخزن آب ۴۰۰۰ لیتری افقی نیز برای مستاجران و مؤسسات کوچک، گزینهای مناسب محسوب میشود.
انتخاب بهترین مخزن برای پیشگیری از آلودگی آب
با انتخاب مخزن مناسب میتوان میزان آلودگی را به طرز چشمگیری کمتر کرد. از جمله مهمترین عواملی که باید هنگام انتخاب مخزن مد نظر قرار گیرد میتوانیم به مواد اولیه و کیفیت ساخت مخزن، سه لایه بودن مخزن، ظرفیت مناسب و گارانتی و خدمات پس از فروش اشاره داشته باشیم.
در مجموع، آلودگی آب فقط به خاطر منابع خارجی رخ نمیدهد؛ عواملی نظیر نگهداری صحیح مخازن خانگی نیز میتوانند در این زمینه تأثیر بگذارند. انتخاب یک مخزن بهداشتی به همراه مشخصات استاندارد، شستشو و نگهداری درست مخزن و توجه به نکات مراقبتی میتواند میزان آلودگی را تا حد چشمگیری کاهش دهد. به این ترتیب، خانوادهها میتوانند مطمئن باشند که آبی که مصرف میکنند، تا حد قابل قبولی، ایمن و بهداشتی است.
