بیش از نیم قرن از آخرین حضور انسان روی ماه میگذرد. پرسشی که همچنان ذهن علاقهمندان به فضا را درگیر میکند این است: چرا ۵۰ سال است به ماه نرفتهایم؟ آیا فناوری کافی نداشتیم، یا دلایل عمیقتری در کار بوده است؟ بررسیها نشان میدهد ریشه این وقفه طولانی، بیشتر سیاسی و اقتصادی بوده تا فنی.
آخرین وداع با ماه؛ پایان عصر آپولو
در ۱۴ دسامبر ۱۹۷۲، فرمانده مأموریت آپولو ۱۷، یوجین سرنان، پیش از ترک سطح ماه گفت: «با صلح و امید بازخواهیم گشت.» اما این بازگشت هرگز در دهههای بعدی محقق نشد.
مأموریتهای برنامهریزیشده آپولو ۱۸، ۱۹، ۲۰ بهدلیل کاهش بودجه لغو شدند. همین موضوع باعث شد سخنان سرنان به آخرین کلمات یک انسان روی ماه تبدیل شود.
تغییر اولویتهای سیاسی؛ عامل اصلی توقف بازگشت به ماه
کارشناسان معتقدند پاسخ اصلی به پرسش «چرا ۵۰ سال است به ماه نرفتهایم» را باید در سیاست جستوجو کرد. ارسال انسان به ماه پروژهای پیچیده، پرهزینه، نیازمند تعهد سیاسی بلندمدت است.
با پایان برنامه آپولو، هر دولت جدید در آمریکا سیاست فضایی متفاوتی اتخاذ کرد. همین تغییرات مداوم مانع شکلگیری یک برنامه پایدار شد.
- در سال ۱۹۹۰، جورج اچ. دبلیو. بوش دستور بازگشت به ماه را صادر کرد.
- در ۱۹۹۳، بیل کلینتون این برنامه را لغو کرد، تمرکز را بر ایستگاه فضایی بینالمللی گذاشت.
- در ۲۰۰۱، جورج دبلیو. بوش دوباره هدف ماه را احیا کرد، برنامه Constellation را آغاز نمود.
- در دوره باراک اوباما، تمرکز به مأموریتهای سیارکی تغییر یافت.
- دونالد ترامپ بار دیگر بازگشت به ماه را اولویت داد.
- جو بایدن ادامه این مسیر را تأیید کرد.
این نوسانات نشان میدهد نبود ثبات سیاسی، بزرگترین مانع بازگشت پایدار به ماه بوده است.
چالشهای فنی مأموریتهای ماه
در کنار مسائل سیاسی، مأموریتهای ماه با ریسکهای فنی جدی همراه هستند. ماه حدود ۴۰۰ هزار کیلومتر با زمین فاصله دارد. بیش از نیمی از تلاشهای فرود در طول تاریخ با شکست مواجه شدهاند.
برنامه آرتمیس که طی حدود ۲۰ سال توسعه یافته، بیش از ۵۰ میلیارد دلار هزینه داشته، جامعترین تلاش جدید برای بازگشت به ماه محسوب میشود.
آیا میتوان آپولو را دوباره اجرا کرد؟
برخی میپرسند چرا همان فناوری آپولو دوباره استفاده نمیشود؟ پاسخ ساده نیست.
زنجیره تأمین دهه ۱۹۶۰ دیگر وجود ندارد. زیرساختهای صنعتی آن دوره از بین رفتهاند. هرچند رایانههای آپولو از گوشیهای هوشمند امروزی بسیار ضعیفتر بودند، پیچیدگی پرواز سرنشیندار فضایی باعث میشود پیشرفت فناوری الزاماً هزینه را کاهش ندهد.
مأموریتهای اعماق فضا به قراردادهای میلیارد دلاری، سالها کار پایدار نیاز دارند. این پایداری وابسته به ثبات سیاسی است.
آرتمیس و کپسول اوریون؛ آغاز عصر جدید اکتشاف ماه
در برنامه آرتمیس از کپسول اوریون استفاده میشود. این فضاپیما نسبت به آپولو پیشرفتهای چشمگیری دارد:
- رایانههای پروازی ۲۰ هزار برابر سریعتر هستند.
- حافظه ۱۲۸ هزار برابر بیشتر است.
- ظرفیت خدمه از سه نفر به چهار نفر افزایش یافته است.
- فضای داخلی گستردهتر شده است.
- برای نخستین بار بخش بهداشتی مجزا طراحی شده است.
این طراحی امکان حضور همزمان زنان، مردان در مأموریتهای طولانی را تسهیل میکند.
هدف نهایی؛ ایجاد پایگاه دائمی در ماه
برنامه آپولو هدفی نمادین داشت؛ فرود، بازگشت. اما آرتمیس بهدنبال ایجاد حضور پایدار انسانی در ماه است.
فرودگرهای جدید برای اقامت طولانیتر طراحی شدهاند. زیرساختهایی برای ساخت پایگاه ماه در آینده پیشبینی شده است. دادههای مأموریتهای رباتیک نیز احتمال وجود منابع آب در قطبهای ماه را تقویت کردهاند.
رقابت فضایی جدید؛ آمریکا، چین
در دهه ۱۹۶۰، انگیزه اصلی رقابت با اتحاد جماهیر شوروی بود. امروز رقابت اصلی میان آمریکا، چین شکل گرفته است.
چین برنامه دارد تا سال ۲۰۳۰ انسان را به ماه اعزام کند. آمریکا نیز با مشارکت بیش از ۶۰ کشور، توافقنامههایی برای استفاده صلحآمیز، پایدار از فضا تنظیم کرده است.
با این حال، تجربه حوادث تاریخی مانند آپولو ۱، چلنجر، کلمبیا فرهنگ ایمنی را متحول کرده است. مدیریت ریسک اکنون محتاطانهتر از گذشته انجام میشود.
چرا بازگشت به ماه برای آینده بشر حیاتی است؟
دانشمندان معتقدند بقای بلندمدت بشر نیازمند گسترش حضور فراتر از زمین است. تاریخ زمینشناسی نشان میدهد گونههایی که تنها به یک سیاره وابستهاند، دوام طولانی ندارند.
ایجاد زیرساخت دائمی در ماه میتواند سکوی پرتابی برای مأموریتهای مریخ، اعماق فضا باشد. همچنین تجربه ۲۵ سال فعالیت ایستگاه فضایی بینالمللی پشتوانه مهمی برای این مسیر محسوب میشود.
جمعبندی؛ چرا ۵۰ سال است به ماه نرفتهایم؟
پاسخ این پرسش بیش از آنکه فناورانه باشد، سیاسی است. تغییر اولویتهای دولتی، کاهش بودجه، نبود برنامه پایدار موجب توقف شد. اکنون با برنامه آرتمیس، هدف فقط بازگشت نیست؛ بلکه ساخت حضور دائمی در ماه است.
اگر به اکتشافات فضایی علاقه دارید…
نظر شما درباره آینده حضور انسان در ماه چیست؟ آیا رقابت فضایی جدید میتواند جهش بزرگی ایجاد کند؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید، این مقاله را با دوستان علاقهمند به فضا به اشتراک بگذارید.
