آرتمیس ۲ مأموریتی تاریخی است که پس از بیش از ۵۰ سال، انسان را دوباره به نزدیکی ماه میبرد. در این پرواز ۱۰ روزه، فضانوردان برای نخستین بار برخی از عوارض سطحی نیمه پنهان ماه را با چشم غیرمسلح مشاهده میکنند. این رویداد میتواند فصل تازهای در اکتشافات ماه بگشاید.
آرتمیس ۲ و بازگشت انسان به مدار ماه
در چارچوب برنامه آرتمیس، خدمه در مدار ماه گردش میکنند و ویژگیهایی از سطح را بررسی میکنند که پیشتر هرگز مستقیماً دیده نشده بود. بهدلیل مسیرهای مداری کپسولهای آپولو، مشاهده کامل نیمه دور از زمین ممکن نشده بود.
این مأموریت که زودترین زمان پرتاب آن اوایل ماه مارس اعلام شده، نخستین بازگشت انسان به پیرامون ماه در بیش از نیم قرن است و دورهای تازه از اکتشافات ماه را آغاز میکند.
به گفته پژوهشگران علوم سیارهای، با وجود دهها مأموریت رباتیک و انسانی، هنوز پرسشهای بنیادینی درباره ساختار و تاریخچه ماه بیپاسخ مانده است.
میراث آپولو و کشف آب در سنگهای بهظاهر خشک
نمونههای جمعآوریشده در مأموریتهای آپولو، پایه دانش کنونی ما درباره منشأ و ترکیب ماه را شکل داد. این نمونهها اطلاعات ارزشمندی از سنگها و خاک ماه ارائه کردند.
تحلیلهای جدید روی نمونههای کمتر بررسیشده آپولو و نیز مواد بازگرداندهشده توسط مأموریتهای رباتیک نشان داد که در برخی سنگهای بهظاهر خشک، آب به دام افتاده است. این یافته دیدگاه قدیمی درباره ماه کاملاً خشک را به چالش کشید.
با این حال، مأموریتهای آپولو عمدتاً در نواحی نزدیک به استوا و در نیمه رو به زمین انجام شد. از نظر دانشمندان، این نمونهها نماینده کامل تنوع زمینشناسی ماه نیستند.
برنامه آرتمیس با هدف بررسی مناطق متنوعتر، میتواند تصویر جامعتری از ترکیب شیمیایی، ساختار پوسته، میزان آب و روند تکامل ماه ارائه دهد.
منشأ ماه و نظریه برخورد عظیم
طبق نظریه غالب، ماه در پی برخورد جرمی هماندازه مریخ با زمین شکل گرفت. مواد مذاب حاصل از این برخورد به فضا پرتاب شد و سپس به هم پیوست و ماه را ساخت.
وجود سنگ آذرین نادر «آنورتوزیت» در نمونههای آپولو نشان میدهد که ماه زمانی اقیانوسی از ماگما داشته است. همچنین شباهت ایزوتوپی میان سنگهای ماه و گوشته زمین، به شکلگیری همزمان این دو جرم اشاره دارد.
دانشمندان بر این باورند که بدون این برخورد، زمین امروز چنین سیارهای نبود. حضور ماه در پایداری اقلیم و تنظیم چرخش زمین نقش اساسی داشته است.
راز تفاوت دو نیمه ماه
دادههای مداری نشان میدهد نیمه نزدیک و نیمه دور ماه از نظر زمینشناسی تفاوتهای چشمگیری دارند.
تفاوتهای کلیدی سطح ماه
- نیمه نزدیک پوسته نازکتری دارد.
- ارتفاعات آن پایینتر است.
- از عناصر رادیواکتیو موسوم به KREEP غنیتر است.
- نیمه دور پوسته ضخیمتری دارد.
- ارتفاعات بیشتری را در بر میگیرد.
- نشانههای آتشفشانی در آن کمتر دیده میشود.
این عدم تقارن سراسری، یکی از بزرگترین معماهای تکامل ماه به شمار میرود.
سطح ماه همچنین پوشیده از دهانههایی است که تاریخچه برخوردهای شدید در اوایل منظومه شمسی را ثبت کردهاند. برخلاف زمین که فرسایش بسیاری از این نشانهها را پاک کرده، ماه همچون کپسول زمان عمل میکند.
حوضه قطب جنوب–آیتکن، کلید تاریخ اولیه منظومه شمسی
یکی از جذابترین اهداف علمی، حوضه عظیم قطب جنوب–آیتکن در نیمه دور ماه است. این ساختار با قطری حدود ۲۵۰۰ کیلومتر و عمقی بیش از ۸ کیلومتر، از کهنترین آثار برخوردی شناختهشده به شمار میرود، اما سن دقیق آن هنوز مشخص نیست.
تعیین سن این حوضه میتواند درک ما از تاریخ آغازین منظومه شمسی را متحول کند.
نقش مشاهده انسانی در آرتمیس ۲
فرود انسان بر سطح ماه در مأموریت آرتمیس ۳ برای حوالی سال ۲۰۲۸ برنامهریزی شده است. در آرتمیس ۲، فضاپیمای اوریون در فاصلهای میان ۶۴۰۰ تا ۹۶۰۰ کیلومتر از ماه عبور میکند.
از این فاصله، کل قرص ماه از جمله نواحی قطبی که معمولاً در سایهاند قابل مشاهده خواهد بود. این فرصت، امکان بررسی مستقیم نیمه پنهان ماه را فراهم میکند.
فضانوردان طی عبوری سهساعته از فراز نیمه دور، دهانههای برخوردی و جریانهای باستانی گدازه را ثبت میکنند و دادهها را بهصورت آنی به مرکز کنترل منتقل میکنند.
به باور دانشمندان، مشاهده مستقیم توسط انسان میتواند جزئیاتی را آشکار کند که ابزارهای خودکار از آن غافل میمانند.
آب، یخ و نمونههای تازه از قطب جنوب ماه
در مأموریتهای بعدی، فضانوردان در قطب جنوب ماه فرود میآیند، آزمایش اجرا میکنند و نمونههای جدید جمعآوری میکنند. تاکنون تنها حدود پنج درصد از سطح ماه نمونهبرداری شده است.
یخهای بهدامافتاده در دهانههای همیشه سایهدار قطبی، از مهمترین اهداف پژوهشی هستند. بررسی این یخها میتواند سرنخهایی درباره منشأ آب زمین ارائه دهد.
برای بازگرداندن نمونههای منجمد، ارسال سامانه انجماد ویژه به ماه در برنامههای آینده پیشبینی شده است.
از ماه تا مریخ؛ راهبرد آینده اکتشافات فضایی
برنامه آرتمیس بخشی از راهبرد «از ماه تا مریخ» است. فناوریها و زیرساختهایی که در ماه توسعه مییابد، پایه مأموریتهای سرنشیندار به مریخ خواهد بود.
مطالعه همزمان زمین، ماه و مریخ چارچوبی قدرتمند برای درک عملکرد و تکامل سیارات فراهم میکند. به همین دلیل، ماه بهترین نقطه آغاز این مسیر محسوب میشود.
جمعبندی: آغاز فصلی نو با آرتمیس ۲
آرتمیس ۲ با فراهم کردن امکان مشاهده مستقیم نیمه پنهان ماه، گام مهمی در تکمیل داستان علمی ماه برمیدارد. این مأموریت میتواند درک ما از منشأ ماه، وجود آب و جایگاه انسان در منظومه شمسی را عمیقتر کند.
نظر شما چیست؟ آیا نیمه پنهان ماه شگفتی تازهای برای بشر دارد؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید و این مطلب را با علاقهمندان فضا به اشتراک بگذارید.
