تقریباً نیمی از پنبه یک تیشرت قبل از خرید هدر میرود
داستان آشنایی درباره صنعت مد، مصرفگرایی، محیط زیست وجود دارد؛ ما بیش از حد خرید میکنیم، لباسها را خیلی سریع دور میاندازیم.
کوهی از لباسهای دورریختهشده در محلهای دفن زباله انباشته میشوند یا به مراکز زباله در غرب آفریقا فرستاده میشوند. این یک مشکل واقعی است، مشکلی که بسیار بیشتر از میزان توجه فعلی به آن نیاز دارد.
اما مطالعهای جدید از نروژ نشان میدهد تمرکز بر اتفاقاتی که بعد از کنار گذاشتن لباسها رخ میدهد، باعث شده مسئلهای حتی بزرگتر را که خیلی زودتر در فرآیند تولید آغاز میشود نادیده بگیریم.
ضایعات پوشاک از مرحله تولید آغاز میشود
حدود ۴۴ درصد از موادی که برای تولید یک تیشرت پنبهای استفاده میشود، پیش از رسیدن لباس به فروشگاه از بین میرود.
این اتلاف در کارخانههای ریسندگی، واحدهای بافندگی، بخشهای برش پارچه یا کارخانههای تولید پوشاک رخ میدهد.
«راکیب احمد» این پژوهش را در دوران کارشناسی ارشد خود در دانشگاه علوم و فناوری نروژ انجام داد. او اکنون پژوهشگر مؤسسه SINTEF Industry است.
احمد گفت: «وقتی درباره ضایعات نساجی صحبت میکنیم، معمولاً تمرکز بحث روی لباسهایی است که دور میاندازیم. اما مشکل خیلی زودتر آغاز میشود.»
او افزود: «بخش بزرگی از مواد اولیه مورد استفاده برای تولید لباسها پیش از رسیدن محصول به دست مصرفکننده از بین میرود. این بخش از ماجرا توجه بسیار کمتری دریافت کرده است.»
ردیابی یک تیشرت از مزرعه تا سطل زباله
برای دستیابی به تصویری دقیق از مسیر واقعی مواد اولیه، تیم احمد الیاف یک تیشرت پنبهای را در دو چرخه متوالی عمر محصول ردیابی کرد؛ از پنبه خام تا تولید، مصرف، سپس دفع یا بازیافت نهایی.
سناریوی مورد استفاده آنها نمونهای رایج برای مصرفکنندگان اروپایی بود؛ تولید در بنگلادش، مصرف، مدیریت پسماند در نروژ.
پژوهشگران در طول این مسیر پنج نوع اثر زیستمحیطی را اندازهگیری کردند؛ گرمایش جهانی، غنیسازی آب شیرین، سمیت زیستمحیطی، مصرف آب، استفاده از زمین.
نتایج بهدستآمده چندان خوشایند نبود.
حتی با در نظر گرفتن تمام روشهای فعلی بازیابی مانند اهدای لباس، برنامههای بازیافت، جمعآوری شهری منسوجات، تنها حدود ۱۷ درصد از الیاف اولیه دوباره وارد تولید یک لباس جدید میشود.
در حالی که تیشرتهای پنبهای جزو سادهترین محصولات برای بازیافت محسوب میشوند. در پارچههای ترکیبی یا لباسهای پیچیدهتر، این میزان حتی کمتر خواهد بود.
اتلاف گسترده قبل از عرضه محصول
دلیل پایین بودن سقف ۱۷ درصدی فقط ضعف مصرفکنندگان در بازیافت نیست. مشکل اصلی، هدررفت گسترده در فرآیند تولید است؛ آن هم مدتها قبل از شکلگیری محصول نهایی.
در هر مرحله از تولید، بخشی از مواد اولیه از دست میرود؛ تبدیل پنبه خام به نخ، تبدیل نخ به پارچه، برش پارچه برای تولید لباس.
زمانی که یک تیشرت روی رگال فروشگاه قرار میگیرد، در واقع فقط بخشی از پنبه اولیه را در خود دارد. ۴۴ درصد دیگر بهعنوان ضایعات در سطلهای کارخانهها باقی مانده است.
این مسئله پیامد مهمی برای سیاستگذاری دارد؛ موضوعی که اروپا تاکنون کندتر از حد انتظار به آن واکنش نشان داده است.
«یوهان برگ پترسن» استاد دانشگاه علوم و فناوری نروژ که بر این پژوهش نظارت داشت، گفت: «در اینجا بهوضوح میبینیم اگر قرار است اقدامات مؤثر باشند، باید فرآیند تولید نیز در نظر گرفته شود.»
او افزود: «با افزایش بهرهوری تولید میتوان به مزایای زیستمحیطی قابلتوجهی دست یافت.»
چه اقداماتی میتواند صنعت مد را اصلاح کند؟
این مطالعه فقط به ثبت مشکل نپرداخت، بلکه بررسی کرد سیستمهای تولید بهتر چه دستاوردی میتوانند داشته باشند.
اگر فرآیندهای ریسندگی، بافندگی، تولید پوشاک کارآمدتر شوند، میزان ضایعات کاهش یابد، باقیمانده پارچهها و اتلافهای تولید در هر مرحله بازیافت شوند، سهم الیاف اولیه قابل بازیابی میتواند از ۱۷ درصد به ۴۴ درصد افزایش پیدا کند.
همچنین انتشار گازهای گلخانهای میتواند حدود ۱۰ درصد کاهش یابد. سایر اثرات زیستمحیطی مانند مصرف آب، استفاده از زمین، سمیت زیستمحیطی نیز بین ۲۰ تا ۲۵ درصد کمتر خواهند شد.
این ارقام برای صنعتی که تخمین زده میشود حدود ۱۰ درصد از انتشار جهانی گازهای گلخانهای را به خود اختصاص داده، بسیار مهم هستند.
ردپای زیستمحیطی صنعت مد بسیار عظیم است، ردپایی که از کمد لباس شما آغاز نمیشود؛ بلکه از مزارع پنبه، کارخانههای ریسندگی شروع میشود.
«کریستینا مسکرز» پژوهشگر ارشد SINTEF، یکی از نویسندگان مطالعه گفت: «اگر اتحادیه اروپا بخواهد سهم بیشتری از منسوجات را بازیافت کند، کشورها باید تمرکز خود را به بخشهای بالاتر زنجیره ارزش منتقل کنند.»
او ادامه داد: «این رویکرد باعث کاهش ضایعات، استفاده بهتر از منابع در فرآیند تولید خواهد شد.»
چه کسانی باید اقدام کنند؟
حل این مشکل چیزی نیست که مصرفکنندگان فقط با اهدای بهتر لباسها بتوانند آن را برطرف کنند.
تغییرات موردنیاز باید در سطح صنعتی اتفاق بیفتد؛ از نحوه طراحی زنجیره تأمین برندها گرفته تا فرآیندهای تولید کارخانهها، قوانین دولتی مرتبط با ضایعات صنعتی.
این یعنی دولتها، برندها، تولیدکنندگان باید در سراسر زنجیره تأمین، از مواد اولیه تا محصول نهایی با یکدیگر همکاری کنند.
این گفتوگو بسیار پیچیدهتر از شعار «کمتر بخرید، بیشتر بازیافت کنید» است. اما دادهها نشان میدهد همین گفتوگو واقعاً اهمیت دارد.
لباسهایی که دور میاندازید یک مشکل هستند. اما لباسهایی که هرگز از وجودشان خبر نداشتید، شاید مشکلی حتی بزرگتر باشند.
نتایج این مطالعه در نشریه Journal of Circular Economy منتشر شده است.
جمعبندی
مطالعه جدید نشان میدهد بحران واقعی صنعت مد فقط به دورریز لباسها محدود نیست، بلکه بخش بزرگی از هدررفت پنبه در همان مراحل اولیه تولید رخ میدهد.
اگر به محیط زیست، آینده صنعت مد اهمیت میدهید، این مقاله را با دیگران به اشتراک بگذارید.
