قهوه مننگیچ که قرنهاست در شهر گازیانتپ مصرف میشود، از میوه درخت پسته وحشی تهیه میشود. این نوشیدنی سنتی که فاقد کافئین است، تنها یک انتخاب غذایی نیست بلکه نمادی از فرهنگ آشپزی منطقه و میراثی شفابخش است که سینهبهسینه به نسلهای بعد منتقل شده است.
مننگیچ؛ فراتر از یک نوشیدنی روزمره
در گازیانتپ، قهوه مننگیچ بسیار فراتر از یک نوشیدنی ساده تلقی میشود. این قهوه که از میوه درخت مننگیچ تهیه میشود، قرنهاست در زندگی روزمره مردم و فرهنگ غذایی شهر جایگاهی ویژه دارد. نبود کافئین در ترکیب آن، باعث شده تا مننگیچ به گزینهای محبوب برای تمام ساعات روز تبدیل شود.
قدیمیترین قهوهخانهها و هویت gastronomic گازیانتپ
بر اساس گزارش BBC، قهوهخانه تاریخی تحمیس که در سال ۱۶۳۵ تأسیس شده و از آن بهعنوان یکی از قدیمیترین قهوهخانههای جهان یاد میشود، یکی از شناختهشدهترین مکانها برای نوشیدن قهوه مننگیچ است.
این نوشیدنی محلی با برشته کردن میوه مننگیچ، آسیاب کردن آن و پختن پودر بهدستآمده با شیر یا آب آماده میشود. طعم کمی تلخ و فندقی آن، مننگیچ را به بخشی جدانشدنی از هویت غذایی گازیانتپ تبدیل کرده است.
اهمیت فرهنگی این قهوه در سال ۲۰۲۴ با دریافت نشان جغرافیایی اتحادیه اروپا بهصورت رسمی ثبت شد.
مننگیچ بهعنوان داروی خانگی سنتی
در گازیانتپ، قهوه مننگیچ فقط جایگزین قهوه معمولی نیست بلکه بهعنوان یک درمان خانگی سنتی نیز شناخته میشود.
فلیز حوسوکوغلو، کارشناس غذاشناسی میگوید: «وقتی کودک بودم و سرما میخوردم، خانوادهام به من قهوه مننگیچ میدادند. وقتی همه دور هم جمع میشوند، چای یا قهوه ترک مینوشند اما اگر کسی بیمار باشد، مننگیچ برایش سرو میشود.»
از بازارهای تاریخی تا قهوهخانههای قدیمی
مننگیچ در سراسر شهر دیده میشود؛ از بازارهای سرپوشیده تاریخی تا قهوهخانهها. صدای آسیاب شدن میوههای مننگیچ در بازارها شنیده میشود و دانههای سبز-آبی آن در سبدها به نمایش گذاشته شدهاند.
مصطفی زور، تولیدکننده ۸۶ ساله مننگیچ که از دهه ۱۹۷۰ در این حوزه فعالیت دارد، میگوید دستور تهیه مننگیچ نسل به نسل منتقل شده است:
«پزشک من مادربزرگم بود. زنان سالمند روستا دستورهای مننگیچ را از بزرگان خود یاد گرفته بودند.»
نگاه علم مدرن به خواص مننگیچ
اگرچه مطالعات بالینی مدرن درباره مننگیچ هنوز محدود است، پژوهشها نشان میدهد میوه تربانتین از نظر پروتئین و مواد معدنی غنی است و میتواند خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی داشته باشد.
این یافتهها تا حدی شهرت قهوه مننگیچ بهعنوان «تونیک زمستانی» را تأیید میکند.
ریشههای تاریخی مننگیچ؛ از گازیانتپ تا گوبکلیتپه
پیشینه مننگیچ به هزاران سال قبل بازمیگردد. در پژوهشهای باستانگیاهشناسی انجامشده در گوبکلیتپه در شرق گازیانتپ، بقایای پسته وحشی متعلق به حدود ۱۲ هزار سال پیش کشف شده است.
پژوهشگران معتقدند در دوران نوسنگی اولیه، این منطقه پوشش جنگلی گستردهتری داشته و شکارچیان-گردآورندگان از میوه این درختان استفاده میکردهاند. وجود سنگهای آسیاب متعدد در گوبکلیتپه نیز نشان میدهد محصولات مشابه مننگیچ کوبیده و مصرف میشدهاند.
کاربردهای فراموششده مننگیچ در آشپزی سنتی
در گذشته، مننگیچ تنها برای تهیه نوشیدنی استفاده نمیشد. از آن در غذاهای متنوعی مانند پلو، نانهای محلی، روغنها و شیرینیها بهره میبردند. با این حال، پژوهشگران هشدار میدهند بسیاری از این دستورهای سنتی در آستانه فراموشی قرار دارند.
با وجود این، قهوه مننگیچ همچنان در گازیانتپ زنده است و بخشی از زندگی روزمره مردم محسوب میشود.
مننگیچ؛ بخشی از هویت زنده شهر
در قهوهخانههایی که تا نیمهشب شلوغ هستند، حیاط خانههای تاریخی مرمتشده و کافههای مدرن شهر، همواره میتوان افرادی را دید که قهوه مننگیچ مینوشند.
زینل عابدین تاحتاجی، مدیر کافه مننگیچ که در خانهای ساختهشده در سال ۱۹۰۰ فعالیت میکند، این پیوند را چنین توصیف میکند:
«برای یک گازیانتپی، زندگی بدون قهوه مننگیچ غیرقابل تصور است. این نوشیدنی بخشی از هویت ماست.»
نتیجهگیری
قهوه مننگیچ گازیانتپ، ترکیبی از تاریخ، فرهنگ، طعم و خاطره است. این نوشیدنی بدون کافئین نهتنها نماد آشپزی محلی محسوب میشود بلکه پیوندی زنده میان گذشته باستانی منطقه و زندگی مدرن امروز ایجاد کرده است.
اگر به نوشیدنیهای سنتی و تاریخ خوراک علاقهمند هستید، مقالههای مرتبط ما را بخوانید و تجربه خود از قهوه مننگیچ را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید.
