میگرن یکی از شایعترین اختلالات عصبی در جهان است که بیش از یک میلیارد نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. این بیماری با سردردهای شدید، علائم عصبی ناتوانکننده، افت جدی کیفیت زندگی همراه است. اگرچه علت دقیق میگرن هنوز بهطور کامل مشخص نشده، اما پیشرفتهای پزشکی در سالهای اخیر مسیر درمانهای نوین میگرن را هموار کرده است.
امروزه گزینههایی از داروهای هدفمند مولکولی گرفته تا دستگاههای نورومدولاسیون، تزریق بوتاکس، حتی درمانهای ارتعاشی داخل بینی در دست بررسی یا استفاده قرار دارند. این تحولات، امید تازهای برای کنترل حملات میگرنی ایجاد کردهاند.
تحریک عصب واگ؛ فناوری نورومدولاسیون در کنترل میگرن
«مگان دنیلز» وکیل ۳۵ ساله ساکن لیورپول، هر روز صبح و عصر دستگاه کوچکی را روی گردن خود قرار میدهد. این ابزار با ارسال تحریکات الکتریکی، عصب واگ را فعال میکند؛ عصبی که نقش مهمی در تنظیم درد دارد.
«حسی شبیه ارسال موج به مغز دارد، اثرش آرامبخش است.»
این روش که در دسته درمانهای نورومدولاسیون میگرن قرار میگیرد، با هدف پیشگیری از حملات، کاهش شدت درد استفاده میشود.
میگرن چیست؟ علائم، نشانهها، الگوهای بروز
میگرن صرفاً یک سردرد ساده نیست، مجموعهای از علائم عصبی است که میتواند شامل موارد زیر باشد:
- درد ضرباندار یا تیرکشنده سر
- تهوع، استفراغ
- حساسیت به نور، صدا
- سرگیجه
- اختلالات بینایی یا «اورا»
حدود ۷۵ درصد بیماران را زنان تشکیل میدهند. در کودکان نیز گاهی بهصورت درد شدید شکمی بروز میکند.
چرا درمان میگرن دشوار است؟
تفاوتهای فردی در مکانیسم بیماری
بهگفته متخصصان، یکی از دلایل پیچیدگی درمان میگرن، تفاوت الگوهای زیستی در بیماران است. برخی با مسکنهای ساده بهبود مییابند، برخی دیگر حتی به داروهای اختصاصی نیز پاسخ نمیدهند.
سردرد ناشی از مصرف بیشازحد دارو
استفاده مکرر از مسکنها میتواند به «سردرد ناشی از مصرف بیشازحد دارو» منجر شود؛ وضعیتی که خود باعث تشدید میگرن میشود.
میگرن اپیزودیک، مزمن
- کمتر از ۱۵ روز در ماه: اپیزودیک
- بیش از ۱۵ روز در ماه: مزمن
در بسیاری از بیماران، تمرکز اصلی درمان بر پیشگیری از شروع حمله است، نه صرفاً قطع درد.
انقلاب مولکولی در درمان میگرن؛ نقش CGRP
کشفی که مسیر درمان را تغییر داد
در دهه ۱۹۹۰، دانشمندان به نقش پپتیدی بهنام CGRP پی بردند. این مولکول در زمان حمله میگرنی افزایش مییابد، حساسیت سلولهای عصبی را بالا میبرد.
داروهای هدفمند CGRP
داروهای جدید یا خود CGRP را مسدود میکنند، یا گیرندههای آن را مهار میسازند. در حال حاضر هشت داروی مختلف در این دسته وجود دارد.
مطالعات نشان میدهد در درصد قابلتوجهی از بیماران، دفعات حمله بهطور محسوسی کاهش یافته است؛ هرچند پاسخ درمانی در همه یکسان نیست.
اهداف دارویی جدید؛ از PACAP تا اورکسین
پژوهشگران به CGRP محدود نماندهاند. مولکولهای دیگری نیز در کانون توجه قرار گرفتهاند:
PACAP
نوروپپتیدی که توان تحریک حمله میگرنی دارد. آنتیبادیهای هدفمند آن در برخی بیماران نتایج امیدوارکننده داشتهاند.
اورکسینها
مولکولهای مرتبط با چرخه خواب که احتمالاً در مکانیسم میگرن نقش دارند.
متخصصان تأکید میکنند میگرن یک «کلید خاموش روشن» واحد ندارد، شبکهای از مسیرهای زیستی در آن دخیل است.
بوتاکس در درمان میگرن؛ از زیبایی تا نورولوژی
بوتاکس که ابتدا کاربردی زیبایی داشت، اکنون به یکی از درمانهای نوین میگرن مزمن تبدیل شده است.
نحوه اثر بوتاکس
- تزریق چندنقطهای در سر، گردن
- کاهش بیش از ۵۰٪ دفعات حمله در برخی بیماران
- مهار ترشح CGRP از پایانههای عصبی
اجرای این روش باید حتماً توسط پزشک متخصص میگرن انجام شود.
درمانهای الکتریکی، مغناطیسی، ارتعاشی
برای بیمارانی که به دارو پاسخ نمیدهند یا امکان مصرف دارو ندارند (مثلاً دوران بارداری)، درمانهای دستگاهی رو به گسترش است.
دستگاههای تحریک عصبی
این ابزارها از طریق گردن، پیشانی یا بازو مسیرهای درد را تنظیم میکنند.
بالن ارتعاشی داخل بینی
یکی از نوآورانهترین روشها، دستگاهی شبیه بالن است که داخل بینی قرار میگیرد. ارتعاش ایجادشده احتمالاً:
- شبکه عصبی خلف مغز را تحریک میکند
- بر عصب سهقلو اثر غیرمستقیم دارد
- شدت درد را کاهش میدهد
مکانیسم دقیق این روش هنوز در حال بررسی است.
درمان ترکیبی؛ مؤثرترین راهبرد مدیریت میگرن
متخصصان بر این نکته توافق دارند که هیچ درمان واحدی برای همه بیماران مؤثر نیست. ترکیب روشها بهترین نتیجه را ایجاد میکند:
- داروهای پیشگیرانه
- نورومدولاسیون
- بوتاکس
- اصلاح سبک زندگی
نقش سبک زندگی در کنترل میگرن
- تنظیم خواب
- رژیم غذایی مناسب
- ورزش منظم
- مدیریت استرس
- حمایت روانشناختی
مگان دنیلز نیز از ترکیب فیزیوتراپی، مدیتیشن، ورزش، تغذیه سالم استفاده میکند:
«یک عامل نیست؛ وقتی همه قطعات کنار هم قرار میگیرند، اثر میکند.»
آینده درمان میگرن؛ امیدی رو به گسترش
دانشمندان معتقدند هنوز به «عصر طلایی درمان میگرن» نرسیدهایم، اما سرعت پیشرفتها چشمگیر است. افزایش گزینههای درمانی، آیندهای قابلکنترلتر برای میلیونها بیمار ترسیم میکند.
جمعبندی
درمانهای نوین میگرن از داروهای مولکولی هدفمند تا دستگاههای تحریک عصبی، بوتاکس، روشهای ارتعاشی را دربرمیگیرد. رویکرد ترکیبی، شخصیسازی درمان، آینده مدیریت بیماری را متحول میکند.
اگر شما یا اطرافیانتان با میگرن درگیر هستید، تجربه خود را در بخش دیدگاهها بنویسید، این مقاله را با دیگران بهاشتراک بگذارید.
