- حدود ۳۸ درصد از انتشار اضافی گازهای گلخانهای در حومه شهرها به طراحی خیابانها مربوط است.
- خیابانهای غیرمتصل با انزوای اجتماعی و کاهش فعالیت بدنی ارتباط دارند.
- اصلاح شبکه خیابانها میتواند به یک راهبرد مؤثر کاهش اثرات اقلیمی تبدیل شود.
سالها تصور میشد دلیل اصلی انتشار بیشتر گازهای گلخانهای در حومه شهرها، فاصله زیاد خانهها از محل کار، فروشگاهها و مدارس است. اما پژوهش جدیدی نشان میدهد طراحی خیابانهای حومه شهر نیز نقش بسیار مهمی در افزایش آلودگی اقلیمی و هزینههای اجتماعی دارد.
نتایج این مطالعه نشان میدهد خیابانهای پیچدرپیچ، بنبستها و بلوکهای غیرمتصل باعث افزایش وابستگی به خودرو میشوند؛ حتی اگر محله فاصله زیادی از مرکز شهر نداشته باشد.
نقشهای که حومه شهرها را شکل داد
حدود نیمی از جمعیت آمریکا در حومه شهرها زندگی میکنند. برای دههها، عامل اصلی آسیبهای زیستمحیطی این مناطق، فاصله زیاد از مراکز شهری در نظر گرفته میشد.
Arianna Salazar-Miranda، استادیار برنامهریزی شهری و علم داده در Yale School of the Environment، تصمیم گرفت این فرضیه را بررسی کند.
الگوی طراحی مورد بررسی او سابقهای طولانی دارد. مفهوم Garden City در اوایل قرن بیستم در بریتانیا و در واکنش به شلوغی شهرها شکل گرفت. پس از جنگ جهانی دوم نیز به الگوی غالب توسعه حومه شهرها در آمریکا تبدیل شد.
این مدل با خیابانهای آرام، مسیرهای پیچدار و بنبستهای متعدد، محیطی زیباتر و آرامتر برای زندگی فراهم میکرد. اما پژوهش جدید نشان میدهد همین ویژگیها به شکل پنهان وابستگی به خودرو را در ساختار محلهها نهادینه کردهاند.
مشکل اصلی در طراحی شبکه خیابانها
پژوهشگران چهار عنصر اصلی در طراحی خیابانها را عامل این وضعیت میدانند.
۱. خیابانهای پیچدرپیچ
مسیرهای منحنی باعث میشوند فاصله واقعی میان دو نقطه بیشتر از چیزی باشد که به نظر میرسد. در نتیجه سفرهای کوتاه نیز زمان و مسافت بیشتری برای رانندگی نیاز دارند.
۲. بنبستها و Cul-de-sac
بنبستها مسیرهای مستقیم را حذف میکنند و خودروها را به تعداد محدودی از خیابانهای اصلی هدایت میکنند.
۳. تمرکز ترافیک در خیابانهای اصلی
زمانی که تقریباً تمام ترافیک از چند خیابان عبور کند، پیادهروی یا دوچرخهسواری در کنار این مسیرها دشوار و حتی خطرناک میشود. در نتیجه ساکنان برای انجام کارهای ساده نیز از خودرو استفاده میکنند.
۴. بلوکهای غیرمتصل و نامنظم
چنین ساختاری امکان ایجاد فروشگاههای محلی در فاصله پیادهروی را کاهش میدهد. در این شرایط حتی خرید یک بسته شیر نیز نیازمند رانندگی خواهد بود.
پژوهشگران میگویند هر یک از این عوامل به تنهایی کوچک به نظر میرسند، اما در کنار یکدیگر مسافتهای قابلتوجهی را به سفرهای روزانه اضافه میکنند.
اندازهگیری تأثیر واقعی طراحی خیابانها
Salazar-Miranda برای ارزیابی گستردگی این الگو، شاخصی ترکیبی بر اساس ساختار خیابانها و بلوکهای شهری ایجاد کرد.
سپس این شاخص روی بیش از ۶۰ هزار محله در سراسر آمریکا با استفاده از دادههای آزاد نقشهبرداری اعمال شد.
نتایج نشان داد زندگی در حومه شهرها به طور متوسط سالانه حدود ۵۷۰ پوند گاز گلخانهای اضافی برای هر نفر تولید میکند.
از این مقدار، حدود ۲۲۰ پوند مستقیماً به طراحی خیابانها مربوط میشود که نزدیک به ۳۸ درصد کل اثر را تشکیل میدهد.
مطالعات قبلی ارتباط میان خیابانهای متصلتر و کاهش انتشار کربن را نشان داده بودند، اما هیچکدام سهم مستقل طراحی خیابانها را به صورت عددی اندازهگیری نکرده بودند.
این پژوهش برای نخستین بار هزینه ناشی از نحوه ساخت حومه شهرها را از هزینه ناشی از موقعیت مکانی آنها جدا کرده است.
تأثیر حومه شهرها بر سلامت و روابط اجتماعی
کربن تنها شاخص بررسیشده در این پژوهش نبود.
تحلیل دادهها نشان داد خیابانهای پیچدرپیچ و غیرمتصل با افزایش انزوای اجتماعی و افزایش زمان نشستن افراد نیز ارتباط دارند. این نتایج با استفاده از دادههای ناشناس جابهجایی تلفن همراه در طول یک سال به دست آمده است.
زمانی که نزدیکترین فروشگاه یا پارک تنها با خودرو قابل دسترس باشد، میزان پیادهروی روزانه کاهش پیدا میکند. همچنین تعاملات اجتماعی روزمره که به انسجام محله کمک میکنند کمتر میشوند.
یک مطالعه مستقل دیگر درباره دسترسی پیاده به خدمات روزمره نیز به نتیجه مشابهی رسیده بود.
پژوهشگران سالها به وجود این پیامدهای اجتماعی و سلامتی مشکوک بودند. ترکیب این عوامل با شاخص کربن باعث شد یک معیار واحد بتواند اثرات گستردهتر این الگو را نشان دهد.
فراتر از گسترش فیزیکی حومه شهرها
یکی از مهمترین نتایج مطالعه، تفکیک نقش فاصله و طراحی است.
سالها بحثها تقریباً به طور کامل بر فاصله محلهها از مرکز شهر متمرکز بود. اما این پژوهش نشان میدهد طراحی محله تقریباً به اندازه موقعیت مکانی آن اهمیت دارد.
برای اطمینان از اینکه نتیجه تحت تأثیر ترجیحات ساکنان نباشد، Salazar-Miranda محلههایی را که در دوران اوج محبوبیت این سبک ساخته شده بودند با محلههایی که در دوران افول آن ساخته شدند مقایسه کرد.
نتیجه نشان داد اثر طراحی حتی پس از حذف این متغیر نیز پابرجاست.
Salazar-Miranda میگوید: «این مقاله نشان میدهد بخش قابلتوجهی از هزینههایی که به گسترش شهری نسبت میدهیم، در واقع ناشی از طراحی خیابانها است.»
به گفته او، بسیاری از اثراتی که پیشتر به فاصله نسبت داده میشدند، در واقع از نحوه طراحی شبکه خیابانها ناشی میشوند.
چگونه میتوان محلههای بهتری طراحی کرد؟
بخش امیدوارکننده پژوهش این است که شهرها میتوانند طراحی محلهها را تغییر دهند، حتی اگر امکان تغییر موقعیت جغرافیایی آنها وجود نداشته باشد.
اگرچه یک حومه شهر نمیتواند به مرکز شهر نزدیکتر شود، اما برنامهریزان شهری میتوانند:
- اتصال خیابانها را افزایش دهند.
- پیادهروهای جدید ایجاد کنند.
- کاربری مختلط را احیا کنند تا فروشگاهها در فاصله قابل دسترس قرار گیرند.
چندین شهر آمریکا هماکنون چنین رویکردی را اجرا کردهاند.
- Boston و San Francisco برخی بزرگراهها را حذف کردهاند تا محلههای جداشده دوباره به هم متصل شوند.
- Portland در پروژههای جدید، اتصال مکرر خیابانها را الزامی کرده است.
- ایالت Virginia توسعه محلههای جدید مبتنی بر بنبست را محدود کرده است.
پیامدهای گسترده این پژوهش
یافتههای مطالعه نشان میدهد بین یکچهارم تا ۴۰ درصد از هزینههایی که پیشتر به گسترش حومه شهرها نسبت داده میشد، در واقع ناشی از طراحی خیابانها است.
Salazar-Miranda میگوید: «لازم نیست اشتباهات طراحی قرن بیستم را تکرار کنیم.»
اگر بخشی از آسیبهای اقلیمی ناشی از طراحی باشد، بازاتصال محلههای قدیمی میتواند به یک راهبرد واقعی مقابله با تغییرات اقلیمی تبدیل شود؛ راهکاری که احتمالاً از انتظار برای جابهجایی ساکنان به مناطق دیگر کمهزینهتر خواهد بود.
این پژوهش در نشریه Nature Sustainability منتشر شده است.
سوالات متداول
آیا فاصله از مرکز شهر تنها عامل افزایش آلودگی در حومه شهرها است؟
خیر. این مطالعه نشان میدهد طراحی خیابانها نیز سهمی بین ۲۵ تا ۴۰ درصد در هزینههای زیستمحیطی و اجتماعی دارد.
کدام ویژگیهای طراحی خیابان بیشترین تأثیر را دارند؟
خیابانهای پیچدرپیچ، بنبستها، تمرکز ترافیک در خیابانهای اصلی و بلوکهای غیرمتصل مهمترین عوامل هستند.
طراحی خیابانها چگونه بر سلامت افراد اثر میگذارد؟
این الگوها میزان پیادهروی را کاهش میدهند، زمان نشستن را افزایش میدهند و با انزوای اجتماعی بیشتر مرتبط هستند.
آیا میتوان محلههای موجود را اصلاح کرد؟
بله. افزایش اتصال خیابانها، توسعه پیادهروها و ایجاد کاربری مختلط از راهکارهای اصلی هستند.
جمعبندی
این پژوهش نشان میدهد طراحی خیابانهای حومه شهر تقریباً به اندازه فاصله از مرکز شهر در افزایش انتشار کربن، کاهش فعالیت بدنی و افزایش انزوای اجتماعی نقش دارد. بنابراین اصلاح ساختار خیابانها میتواند به یکی از مؤثرترین راهبردهای کاهش آلودگی اقلیمی در شهرهای آینده تبدیل شود.
برای آشنایی با تازهترین پژوهشهای محیطزیستی و برنامهریزی شهری، مطالب بعدی فوتوفن را دنبال کنید.
