کم شدن درد یا خون‌ریزی همیشه به این معنا نیست که زمینه بروز بواسیر هم برطرف شده است. حتی پس از درمان‌هایی مثل لیزر بواسیر، اگر یبوست، زور زدن یا عادت‌های پرفشار هنگام دفع ادامه پیدا کند، علائم ممکن است دوباره ظاهر شوند. گاهی هم آنچه «عود» تصور می‌شود، در واقع باقی ماندن علائم قبلی یا بروز مشکل دیگری در ناحیه مقعد است؛ بنابراین تشخیص علت، بخشی از درمان به شمار می‌آید.
دلایل عود بواسیر
بواسیر به بالشتک‌های عروقی داخل و اطراف مقعد گفته می‌شود که در صورت تورم یا بیرون‌زدگی می‌توانند دردسرساز شوند. این بافت‌ها با فشار زیاد هنگام دفع، یبوست یا اسهال مزمن و بعضی تغییرات جسمی، مثل بارداری و افزایش سن، بیشتر در معرض تحریک قرار می‌گیرند. اگر پس از بهبود، همان فشارها ادامه داشته باشد، احتمال برگشت علائم هم وجود دارد.
این احتمال به معنی بی‌فایده بودن درمان نیست. یک روش درمانی ممکن است مشکل فعلی را برطرف کند، اما به‌تنهایی عادت‌های روده‌ای یا عامل زمینه‌ای را تغییر نمی‌دهد. از طرف دیگر، خون‌ریزی یا درد مقعد همیشه از بواسیر نیست و تشخیص دوباره علائم را نباید صرفاً به تجربه قبلی واگذار کرد.
یبوست
وقتی مدفوع خشک و سفت است، دفع معمولاً سخت‌تر می‌شود و فرد برای بیرون آمدن آن زور می‌زند. این فشار می‌تواند علائم بواسیر را تشدید کند یا احتمال بازگشت آن‌ها را بالا ببرد. یبوست مزمن فقط به کم بودن تعداد دفعات دفع محدود نیست؛ مدفوع سفت، احساس تخلیه ناقص و نیاز مکرر به زور زدن هم می‌توانند نشانه‌های آن باشند.
کمبود فیبر غذایی یکی از عواملی است که مدفوع را سفت‌تر می‌کند. سبزی‌ها، میوه‌ها، حبوبات و غلات کامل می‌توانند به افزایش فیبر دریافتی کمک کنند. بهتر است مقدار فیبر به‌تدریج بیشتر شود؛ افزایش ناگهانی مصرف فیبر ممکن است نفخ ایجاد کند. نوشیدن مایعات کافی هم به عملکرد فیبر کمک می‌کند، هرچند نیاز افراد به مایعات یکسان نیست و بیماری‌ها یا توصیه‌های پزشکی می‌توانند در این زمینه تفاوت ایجاد کنند. اصلاح رژیم و عادت‌های دفع را از اقدامات اولیه برای کاهش علائم است.
عادت‌های اشتباه هنگام نشستن روی توالت
نشستن طولانی روی توالت، به‌خصوص وقتی فرد با تلفن همراه وقت می‌گذراند، می‌تواند فشار ناحیه مقعد را بیشتر کند. به تعویق انداختن دفع هم گاهی باعث می‌شود مدفوع خشک‌تر و دفع سخت‌تر شود. بهتر است هنگام احساس نیاز، در اولین فرصت به دستشویی بروید، برای دفع زور نزنید و اگر دفع به‌آسانی انجام نمی‌شود، مدتی بعد دوباره تلاش کنید.
اگر عادت به زور زدن دارید، وضعیت بدن را هم بررسی کنید. کمی بالا آوردن پاها با یک زیرپایی و خم شدن ملایم به جلو ممکن است دفع را راحت‌تر کند. این تغییرهای ساده جای درمان پزشکی را نمی‌گیرند، اما در کنار تغذیه مناسب به کم شدن فشار کمک می‌کنند. منابع درمانی نیز پرهیز از زور زدن و محدود کردن زمان نشستن روی توالت را توصیه می‌کنند.
اسهال و کم‌تحرکی را هم نادیده نگیرید
فشار فقط از یبوست نمی‌آید. اسهال مکرر می‌تواند دفعات مراجعه به دستشویی را بالا ببرد و پوست اطراف مقعد را تحریک کند. از سوی دیگر، کم‌تحرکی در برنامه روزانه بعضی افراد با یبوست همراه است. پیاده‌روی منظم یا فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد، به حفظ نظم حرکات روده کمک می‌کند. اگر یبوست یا اسهال طولانی شده، بهتر است علت آن بررسی شود؛ درمان خودسرانه و مداوم با ملین‌ها یا داروهای ضداسهال ممکن است مشکل اصلی را پنهان کند.
بارداری، بالا رفتن سن و سابقه خانوادگی نیز می‌توانند در زمینه بروز بواسیر نقش داشته باشند. بعضی از این عوامل را نمی‌توان تغییر داد، اما توجه به رژیم غذایی، عادت‌های دفع و دریافت کمک پزشکی برای یبوست مداوم همچنان اهمیت دارد.
آیا بواسیر پس از لیزر هم ممکن است عود کند؟
هیچ روش درمانی را نباید تضمین قطعی برای بازنگشتن علائم دانست. انتخاب روش مناسب به نوع و شدت بواسیر، معاینه پزشک و وضعیت هر فرد بستگی دارد. لیزر یکی از روش‌هایی است که ممکن است برای برخی بیماران مطرح شود، اما اینکه برای چه کسی مناسب است یا چه نتیجه‌ای دارد، باید پس از ارزیابی پزشکی مشخص شود. ادامه یبوست و زور زدن نیز پس از هر نوع درمان می‌تواند دوباره به ناحیه فشار وارد کند.
اگر علائم پس از درمان برگشته‌اند، به‌جای تکرار خودسرانه دارو یا انتخاب دوباره همان روش، با پزشک درباره زمان شروع علائم، تغییر در عادت دفع و درمان‌های قبلی صحبت کنید. این اطلاعات کمک می‌کند روشن شود مشکل، عود بواسیر است یا علت دیگری دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
خون روشن روی دستمال یا در کاسه توالت ممکن است به دلیل بواسیر دیده شود، اما همیشه نمی‌توان آن را به بواسیر نسبت داد. اگر خون‌ریزی دارید، به‌خصوص اگر تکرار می‌شود، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام دهید. درد شدید، توده دردناک، علائمی که با مراقبت‌های معمول بهتر نمی‌شوند، یا تغییر تازه و ماندگار در عادت دفع نیز نیازمند پیگیری است. در برخی افراد، پزشک بر اساس سن، سابقه و نشانه‌ها بررسی‌های بیشتری را پیشنهاد می‌کند.
چند عادت برای کاهش احتمال عود بواسیر
برای کم کردن فشار روی مقعد، اقدامات زیر را انجام دهید:
- فیبر را به‌تدریج در رژیم غذایی بیشتر کنید
- مایعات کافی بنوشید
- دفع را به تعویق نیندازید
- هنگام دفع زور نزنید
- زمان توالت را کوتاه نگه دارید
- در طول روز تحرک داشته باشید
اگر با وجود این تغییرها همچنان یبوست یا علائم بواسیر دارید، مشورت با پزشک یا متخصص گوارش و جراحی کولورکتال می‌تواند مسیر درمان را روشن‌تر کند. برای تصمیم گیری بهتر می توانید با دکتر سعید نجاری متخصص کولورکتال در کلینیک هیوا لیزر واقع در تهران مشورت کنید.
بواسیر ممکن است دوباره علامت‌دار شود، اما این اتفاق همیشه به معنی شکست درمان نیست. پیدا کردن عامل فشار و اصلاح آن، در کنار تشخیص درست و انتخاب درمان متناسب، کمک می‌کند احتمال تکرار علائم کمتر شود. خون‌ریزی مقعدی را هم بدون ارزیابی، بواسیر فرض نکنید.
