جزیره گرینلند که در بخش بزرگی از آن بالای دایره آرکتیک قرار دارد، با تشدید تنشهای بینالمللی، گرمشدن زمین و دگرگونی اقتصاد جهانی، به کانون بحثهای مربوط به تجارت جهانی و امنیت تبدیل شده است. دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده، خواهان قرار گرفتن این جزیره راهبردی تحت کنترل آمریکا بود؛ جزیرهای که گذرگاههای حیاتی از آرکتیک و اقیانوس اطلس شمالی به آمریکای شمالی را کنترل میکند و از منابع معدنی غنی برخوردار است.
به گزارش رویترز، گرینلند منطقهای خودمختار و وابسته به دانمارک است که دههها بهعنوان متحد آمریکا شناخته میشود. دولت دانمارک و حکومت محلی گرینلند با این ایده مخالفت کردهاند و تأکید دارند که آینده جزیره تنها توسط مردم گرینلند تعیین میشود. حدود ۸۰ درصد از خاک این جزیره در محدوده دایره آرکتیک قرار دارد و جمعیتی نزدیک به ۵۶ هزار نفر، عمدتاً از قوم اینویت، در آن زندگی میکنند.
موقعیت جغرافیایی حیاتی گرینلند
گرینلند در شمالشرق کانادا واقع شده است و بیش از دوسوم سرزمین آن در محدوده آرکتیک قرار دارد. این موقعیت از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون برای دفاع از آمریکای شمالی اهمیت راهبردی داشته است. آمریکا در دوران جنگ با اشغال گرینلند، مانع تسلط آلمان نازی بر این جزیره شد و از مسیرهای حیاتی دریایی در اقیانوس اطلس شمالی حفاظت کرد.
پس از پایان جنگ سرد، آرکتیک برای مدتی طولانی بهعنوان منطقهای برای همکاری تلقی میشد. با این حال، تغییرات اقلیمی و نازکشدن یخها، امکان شکلگیری مسیرهای جدید کشتیرانی را مطرح کرده است. این تحول رقابت میان کشورهایی مانند روسیه، چین و قدرتهای غربی برای دسترسی به منابع معدنی غنی منطقه را دوباره تشدید کرده است.
نگرانیهای امنیتی در آرکتیک
چین در سال ۲۰۱۸ خود را «کشوری نزدیک به آرکتیک» معرفی کرد و هدف خود را برای افزایش نفوذ در این منطقه اعلام نمود. پکن در چارچوب ابتکار کمربند و جاده، طرح «جاده ابریشم قطبی» را مطرح کرد. مایک پمپئو وزیر خارجه وقت آمریکا، این اقدام را بهشدت مورد انتقاد قرار داد و اعلام کرد واشنگتن نمیخواهد اقیانوس آرکتیک به «دریای جنوبی چین جدید» تبدیل شود.
در همین مسیر، روسیه نیز در رقابت با آمریکا، کانادا، دانمارک و نروژ، تلاش کرده نفوذ خود را در آرکتیک افزایش دهد. مسکو حضور نظامی خود را در منطقه استقرار ناوگان شمالی تقویت کرده، پایگاههای قدیمی دوران شوروی را فعال ساخته و تأسیسات جدیدی ایجاد کرده است. ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه، با ابراز نگرانی از فعالیتهای ناتو در آرکتیک، اعلام کرده در صورت لزوم ظرفیت نظامی این کشور افزایش خواهد یافت.
حضور نظامی آمریکا و دانمارک در گرینلند
وزارت دفاع آمریکا، پایگاه فضایی Pituffik را که پس از توافق دفاعی سال ۱۹۵۱ ساخته شد، در شمالغرب گرینلند اداره میکند. این پایگاه نقش کلیدی در هشدار موشکی، دفاع موشکی و پایش فضایی برای آمریکا و ناتو دارد.
گرینلند همچنین بخشی از خط راهبردی GIUK (گرینلند، ایسلند، بریتانیا) را در اختیار دارد؛ مسیری که ناتو برای رصد تحرکات دریایی روسیه از آن استفاده میکند.
دانمارک نیز قصد دارد حضور نظامی خود را در گرینلند و شمال اقیانوس اطلس افزایش دهد. دولت این کشور بسته دفاعی حدود ۱۴٫۶ میلیارد کرون را با مشارکت دولتهای محلی گرینلند و جزایر فارو اعلام کرده است. این بسته شامل موارد زیر است:
- استقرار کشتیهای گشتی جدید مخصوص آرکتیک
- بهکارگیری پهپادهای دوربرد
- افزایش ظرفیتهای ماهوارهای
نقش عناصر نادر خاکی در اهمیت گرینلند
گرینلند از نظر عناصر نادر خاکی که در تولید گوشیهای هوشمند، باتریها و بسیاری از فناوریهای پیشرفته کاربرد دارند، منابع قابل توجهی در اختیار دارد. این مسئله توجه آمریکا و دیگر کشورهای غربی را که بهدنبال کاهش وابستگی به چین در این حوزه هستند، جلب کرده است.
با این حال، شرایط اقلیمی بسیار سخت و قوانین زیستمحیطی سختگیرانه، بهرهبرداری از این معادن را با چالشهای جدی مواجه میکند و توسعه پروژههای معدنی را کندتر از انتظار پیش میبرد.
جمعبندی: چرا گرینلند برای آمریکا حیاتی است؟
موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد، نقش کلیدی در امنیت آرکتیک، حضور نظامی ناتو و دسترسی بالقوه به منابع معدنی راهبردی، همگی گرینلند را به نقطهای حساس در رقابت قدرتهای جهانی تبدیل کردهاند. به همین دلیل، این جزیره برای آمریکا فراتر از یک سرزمین یخی دورافتاده محسوب میشود.
نظر شما درباره رقابت قدرتهای جهانی در آرکتیک چیست؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید یا این مقاله را با علاقهمندان به سیاست بینالملل به اشتراک بگذارید.
