بررسی جدید خبرگزاری رویترز نشان میدهد که هوش مصنوعی در تجهیزات پزشکی با وجود وعدههای بزرگ برای تحول نظام سلامت، ممکن است خطرات جدی برای ایمنی بیماران ایجاد کرده باشد. افزایش گزارشهای خرابی، آسیبدیدگی بیماران و حتی فلج دائمی پس از استفاده از برخی دستگاههای مجهز به هوش مصنوعی، بار دیگر بحث نظارت و مقرراتگذاری در این حوزه را داغ کرده است.
هوش مصنوعی در تجهیزات پزشکی؛ نوآوری یا تهدید پنهان؟
در سالهای اخیر، تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی با سرعت بالایی به سمت استفاده از هوش مصنوعی حرکت کردهاند. مدافعان این فناوری معتقدند که هوش مصنوعی میتواند تشخیص بیماریها را دقیقتر کند، مهارت جراحان را افزایش دهد و حتی جان بیماران بیشتری را نجات دهد. با این حال، دادههای ثبتشده نزد نهادهای نظارتی نشان میدهد که این مسیر بدون ریسک نیست.
سیستم TruDi؛ نقطه آغاز یک بحران
در سال 2021، شرکت Acclarent، یکی از زیرمجموعههای غول سلامت Johnson & Johnson، اعلام کرد که در یک دستگاه پزشکی مورد استفاده برای درمان سینوزیت مزمن از هوش مصنوعی استفاده کرده است. این شرکت، این اقدام را «یک جهش بزرگ» توصیف کرد.
نرمافزار افزودهشده به سیستم ناوبری TruDi که توسط متخصصان گوش، حلق و بینی در جراحیها استفاده میشود، بر پایه الگوریتمهای یادگیری ماشین طراحی شده بود تا به جراحان در حین عمل کمک کند.
افزایش نگرانکننده گزارشهای خرابی و آسیب
پیش از اضافه شدن هوش مصنوعی، سیستم TruDi حدود سه سال در بازار حضور داشت. در این دوره، تنها هفت گزارش خرابی تأییدنشده و یک گزارش آسیبدیدگی به سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) ارسال شده بود.
اما پس از ادغام هوش مصنوعی، تعداد گزارشهای خرابی و رویدادهای نامطلوب ثبتشده نزد FDA به حداقل 100 مورد رسید.
آسیب بیماران در حین جراحی؛ آمار چه میگوید؟
طبق سوابق FDA، از اواخر سال 2021 تا نوامبر 2025، حداقل 10 بیمار در جریان جراحیها آسیب دیدهاند. در اغلب گزارشها ادعا شده که سیستم TruDi، جراحان را درباره موقعیت ابزار جراحی درون جمجمه بیمار بهاشتباه راهنمایی کرده است.
نمونههایی از آسیبهای گزارششده
- نشت مایع مغزینخاعی از بینی بیمار
- سوراخ شدن تصادفی قاعده جمجمه
- آسیب به یک رگ اصلی و بروز فلج دائمی در دو بیمار
«پیش از هوش مصنوعی ایمنتر بود»
اگرچه گزارشهای FDA برای اثبات رابطه علت و معلولی طراحی نشدهاند و ممکن است ناقص باشند، اما دو بیمار که دچار فلج شدند، در دادگاههای ایالت تگزاس ادعا کردند که هوش مصنوعی بهکاررفته در سیستم TruDi در بروز آسیبهای آنها نقش داشته است.
«این محصول، پیش از ادغام هوش مصنوعی، نسبت به نسخههای بعدی که با تغییرات نرمافزاری عرضه شد، ایمنتر بود.»
رویترز اعلام کرده که امکان راستیآزمایی مستقل این ادعاها وجود نداشته است.
واکنش شرکتها به گزارشهای FDA
Johnson & Johnson، پرسشهای مربوط به این گزارشها را به شرکت Integra LifeSciences ارجاع داد؛ شرکتی که در سال 2024، Acclarent و سیستم TruDi را خریداری کرده است.
Integra LifeSciences در پاسخ اعلام کرد که این گزارشها صرفاً نشان میدهد در جراحیهایی که TruDi استفاده شده، رویداد نامطلوبی رخ داده و هیچ ارتباط علّی قابل اتکایی میان هوش مصنوعی و آسیب بیماران وجود ندارد.
رشد انفجاری هوش مصنوعی در سلامت
این مناقشه در زمانی رخ میدهد که هوش مصنوعی بهسرعت در حال نفوذ به حوزه سلامت است. طرفداران این فناوری، از کاربرد آن در درمان بیماریهای نادر، کشف داروهای جدید و ارتقای مهارت جراحان سخن میگویند.
اما بررسیهای رویترز بر اساس اسناد ایمنی، پروندههای قضایی و گفتوگو با کارکنان درمانی، نشان میدهد که این رشد شتابزده میتواند خطرات پنهانی به همراه داشته باشد.
182 فراخوان برای 60 دستگاه پزشکی
بر اساس دادههای FDA، تاکنون حداقل 1,357 دستگاه پزشکی مجهز به هوش مصنوعی مجوز دریافت کردهاند؛ رقمی که نسبت به سال 2022 دو برابر شده است.
سیستم TruDi تنها نمونه بحثبرانگیز نیست. موارد دیگری نیز گزارش شده است؛ از جمله:
- مانیتورهای قلبی که گفته میشود برخی آریتمیها را تشخیص ندادهاند
- دستگاههای سونوگرافی که بخشهای بدن جنین را اشتباه شناسایی کردهاند
طبق یک نامه پژوهشی منتشرشده در JAMA Health Forum توسط محققان دانشگاههای جانز هاپکینز، جورجتاون و ییل، 60 دستگاه پزشکی مبتنی بر هوش مصنوعی با 182 فراخوان رسمی مرتبط بودهاند.
نکته نگرانکننده این است که 43 درصد از این فراخوانها در همان سال اول پس از تأیید دستگاه رخ داده است؛ رقمی که تقریباً دو برابر میانگین سایر تجهیزات پزشکی با مقررات مشابه است.
چالش بزرگ FDA در عصر هوش مصنوعی
به گفته کارشناسان، انفجار استفاده از هوش مصنوعی، سازمان غذا و داروی آمریکا را با آزمونی جدی روبهرو کرده است. پنج دانشمند فعلی و سابق FDA به رویترز گفتهاند که این نهاد در مدیریت حجم فزاینده درخواستها با مشکل مواجه شده است.
وزارت بهداشت و خدمات انسانی آمریکا (HHS) اعلام کرده که قصد دارد ظرفیت نظارتی در این حوزه را افزایش دهد.
چتباتها وارد پزشکی میشوند
در کنار تجهیزات پزشکی، چتباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی تولیدی نیز جایگاه پررنگتری در پزشکی پیدا کردهاند. پس از عرضه ChatGPT، این فناوری در حوزههایی مانند نگارش پروندههای پزشکی، مستندسازی و حتی فرآیندهای پیشتشخیص مورد استفاده قرار گرفته است.
با این حال، پزشکان هشدار میدهند که خودتشخیصی بیماران با تکیه بر چتباتها میتواند خطرات جدیدی ایجاد کند.
هوش مصنوعی بدون کارآزمایی بالینی
یکی از اصلیترین نگرانیها، خلأ نظارتی در زمینه آزمایش بالینی است. کارشناسان میگویند برخلاف داروها، بسیاری از تجهیزات پزشکی روی بیماران تحت کارآزمایی بالینی گسترده قرار نمیگیرند و افزودن هوش مصنوعی این شکاف را خطرناکتر کرده است.
هشدار متخصصان
دکتر الکساندر اورهارت از دانشگاه واشنگتن میگوید:
«رویکرد سنتی FDA در تنظیم مقررات تجهیزات پزشکی، برای تضمین ایمنی و اثربخشی فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی کافی نیست. در بسیاری موارد، به حسن نیت تولیدکنندگان تکیه میشود.»
کارکنان سابق FDA نیز به رویترز گفتهاند که پس از کاهش نیروی انسانی، بار نظارتی افزایش یافته و کمبود منابع میتواند باعث نادیدهماندن برخی ریسکها شود. با این حال، FDA تأکید میکند که ایمنی بیماران همچنان بالاترین اولویت این نهاد است و هوش مصنوعی پتانسیل بزرگی برای بهبود سلامت دارد.
جمعبندی؛ آیندهای پرامید اما پرریسک
بررسی رویترز نشان میدهد که هوش مصنوعی در تجهیزات پزشکی در کنار فرصتهای بزرگ، خطرات واقعی نیز به همراه دارد. بدون نظارت دقیقتر، آزمایشهای بالینی شفاف و مقررات بهروز، این فناوری میتواند به جای نجات جان بیماران، آنها را در معرض آسیبهای جدی قرار دهد.
نظر شما درباره استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی چیست؟ آیا مزایای آن بر ریسکها غلبه میکند؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.
