یک پژوهش بالینی تصادفیسازیشده در ایالات متحده که بیش از دو دهه به طول انجامید، نشان میدهد تمرین سرعت پردازش مغز در سالمندان میتواند خطر ابتلا به دمانس را بهطور معناداری کاهش دهد. این تحقیق که با حمایت مؤسسه ملی سلامت آمریکا انجام شد، تأثیر آموزشهای شناختی کوتاهمدت را در بلندمدت بررسی کرده است.
نتایج نشان میدهد تنها پنج هفته تمرین شناختی هدفمند، میتواند تا سالها بعد اثر محافظتی بر سلامت مغز داشته باشد. نکته مهم اینجاست که این اثر فقط در گروهی مشاهده شد که آموزش مبتنی بر سرعت پردازش دریافت کرده بودند.
معرفی مطالعه ACTIVE؛ بزرگترین پژوهش آموزش شناختی سالمندان
این تحقیق در قالب پروژهای با عنوان Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly (ACTIVE) طی سالهای ۱۹۹۸ تا ۱۹۹۹ آغاز شد.
در مجموع ۲۸۰۲ نفر بهصورت تصادفی به چهار گروه تقسیم شدند:
- گروه آموزش حافظه
- گروه آموزش استدلال
- گروه آموزش سرعت پردازش
- گروه کنترل (بدون آموزش)
شرکتکنندگان طی ۵ تا ۶ هفته، حداکثر ۱۰ جلسه ۶۰ تا ۷۵ دقیقهای را گذراندند. حدود نیمی از افراد نیز در ماههای یازدهم و سیوپنجم، چهار جلسه تقویتی اضافی دریافت کردند.
نتایج پیگیری ۲۰ ساله چه میگوید؟
پژوهشگران پس از دو دهه، دادههای بلندمدت را تحلیل کردند. نتایج بسیار قابلتوجه بود:
- در گروه آموزش سرعت پردازش همراه با جلسات تقویتی، از ۲۶۴ نفر، ۱۰۵ نفر (۴۰٪) به دمانس مبتلا شدند.
- در گروه کنترل، از ۴۹۱ نفر، ۲۳۹ نفر (۴۹٪) دچار دمانس شدند.
این اختلاف نشاندهنده حدود ۲۵٪ کاهش خطر دمانس در افرادی است که تمرین سرعت پردازش انجام داده بودند.
نکته مهم اینکه تفاوت آماری معنادار فقط در همین گروه مشاهده شد. آموزش حافظه و استدلال، اثر مشابهی بر کاهش خطر دمانس نشان نداد.
نحوه تعیین موارد دمانس
تشخیصها بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۹ از طریق بررسی پروندههای بیمه درمانی Medicare برای ۲۰۲۱ شرکتکننده انجام شد. این نمونه، نماینده قابلقبولی از جمعیت اولیه محسوب میشد.
- حدود ۷۵٪ شرکتکنندگان زن بودند
- ۷۰٪ سفیدپوست بودند
- میانگین سن در شروع مطالعه ۷۴ سال بود
در طول ۲۰ سال پیگیری، حدود سهچهارم شرکتکنندگان فوت کردند که در مطالعات طولانیمدت سالمندی امری طبیعی تلقی میشود.
چرا این یافته درباره دمانس اهمیت دارد؟
دمانس به افت شناختی شدیدی گفته میشود که زندگی روزمره، استقلال فردی را مختل میکند. حتی تأخیرهای کوچک در شروع بیماری میتواند پیامدهای بزرگی داشته باشد.
این پیامدها شامل موارد زیر است:
- کاهش هزینههای سلامت عمومی
- افزایش کیفیت زندگی سالمندان
- کاهش فشار بر سیستمهای مراقبتی
«اینکه یک مداخله غیر دارویی و نسبتاً ساده حتی پس از ۲۰ سال اثرگذار باقی بماند، واقعاً قابلتوجه است.»
این اظهارنظر از سوی «مریلین آلبرت» مدیر مرکز تحقیقات آلزایمر دانشکده پزشکی جانز هاپکینز بیان شد. او تأکید کرد که سازوکار زیستی این اثر هنوز بهطور کامل مشخص نشده است.
تمرین سرعت پردازش مغز چگونه عمل میکند؟
نقش سازگاری تمرین با عملکرد فرد
یکی از دلایل اثربخشی این آموزش، ماهیت تطبیقی آن است. سطح دشواری تمرینها بر اساس عملکرد روزانه هر فرد تنظیم میشد:
- افراد موفق به مراحل سختتر میرفتند
- افراد ضعیفتر با سرعت کمتر ادامه میدادند
تفاوت یادگیری ضمنی و صریح
تمرین سرعت پردازش بر پایه یادگیری ضمنی انجام میشود؛ یعنی مهارت از طریق تکرار به عادت تبدیل میشود.
در مقابل:
- آموزش حافظه مبتنی بر راهبردهای صریح است
- آموزش استدلال نیز از یادگیری آگاهانه استفاده میکند
دانشمندان معتقدند این دو نوع یادگیری، سیستمهای مغزی متفاوتی را فعال میکنند، همین تفاوت میتواند دلیل اثرگذاری بیشتر تمرین سرعت پردازش باشد.
ترکیب تمرین شناختی با سبک زندگی سالم
پژوهشگران تأکید میکنند تمرین سرعت پردازش مغز زمانی بیشترین اثر را دارد که همراه با سایر راهبردهای سالمندی موفق اجرا شود.
مهمترین عوامل مکمل
- فعالیت بدنی منظم
- کنترل فشار خون
- تنظیم قند خون
- مدیریت کلسترول
- حفظ سلامت قلب
این عوامل پیشتر نیز با کاهش افت شناختی مرتبط شناخته شدهاند. با این حال، پژوهشگران بر نیاز به مطالعات بیشتر برای تأیید قطعی تأکید دارند.
جمعبندی: آیا تمرین سرعت پردازش میتواند از دمانس پیشگیری کند؟
شواهد این مطالعه طولی نشان میدهد تمرین سرعت پردازش مغز یک مداخله ساده، غیر دارویی، کمهزینه برای کاهش خطر دمانس در سالمندان است. حتی چند هفته آموزش هدفمند میتواند اثرات محافظتی بلندمدت ایجاد کند.
اگرچه هنوز سازوکار دقیق زیستی مشخص نیست، اما نتایج مسیر تازهای برای پیشگیری شناختی در سالمندی ترسیم میکند.
نظر شما درباره تمرینهای مغزی چیست؟ آیا تجربهای در این زمینه دارید؟ دیدگاهتان را در بخش نظرات بنویسید، این مقاله را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
