پژوهشی روی ۵۳۷ کودک سه تا ۱۰ ساله نشان می‌دهد کودکان سه‌ساله هنگام تصمیم‌گیری سریع مهربان‌تر رفتار می‌کنند اما این الگو با افزایش سن تغییر می‌کند.
- کودکان سه‌ساله هنگام تصمیم‌گیری سریع مهربان‌تر بودند.
- در ۹ و ۱۰ سالگی تفاوت میان کودکان عجول و کودکانی که فرصت فکر کردن داشتند از بین رفت.
- در نوجوانان عجله کردن به نگه داشتن آب‌نبات بیشتر برای خود منجر شد که برخلاف نتیجه مشاهده‌شده در سه‌سالگی بود.
مهربانی کودکان از کجا می‌آید؟
آیا کودکان با نوعی مهربانی غریزی به دنیا می‌آیند؟ و وقتی بزرگ‌تر می‌شوند چه اتفاقی برای این ویژگی می‌افتد؟
یک تیم پژوهشی اخیراً تلاش کرد به این پرسش‌ها پاسخ دهد. پژوهشگران مجموعه‌ای از بازی‌ها را اجرا کردند و تصمیم‌های کودکان را در شرایطی که مجبور بودند سریع تصمیم بگیرند یا فرصت فکر کردن داشتند بررسی کردند.
هدف این مطالعه بررسی چگونگی شکل‌گیری تصمیم‌های اجتماعی شهودی و سنجیده در کودکان سه تا ۱۰ ساله بود.
بازی با آب‌نبات برای سنجش مهربانی
پژوهشگر چهار آب‌نبات را که به صورت دوتایی به هم چسبیده بودند در کنار سه جعبه بسته قرار داد. روی هر جعبه تصویر چهره یک کودک دیگر دیده می‌شد.
به کودکان گفته شد این سه کودک نیز در بازی شرکت دارند اما از مدرسه‌ای دیگر هستند و هیچ‌کدام از آن‌ها هرگز نخواهند فهمید چه کسی چه تصمیمی گرفته است.
پژوهشگر توضیح داد: «ببین، در این بازی می‌توانی هر چهار آب‌نبات را برای خودت نگه داری، دو تا را در کاسه مشترک برای همه بگذاری و دو تا را برای خودت نگه داری یا هر چهار آب‌نبات را در کاسه بگذاری.»
هر مقدار آب‌نباتی که چهار کودک در کاسه می‌گذاشتند دو برابر می‌شد و سپس این مقدار به طور مساوی میان هر چهار نفر تقسیم می‌شد.
اضافه کردن فشار زمانی
سپس پژوهشگر یک قانون دیگر را اضافه کرد: «یک قانون آخر هست که هنوز به تو نگفته‌ام اما بسیار مهم است. باید فوراً تصمیم بگیری! فقط ۱۰ ثانیه فرصت داری.»
نیمی از کودکان این دستور را دریافت کردند. به نیمه دیگر دقیقاً برعکس گفته شد که دست‌کم ۱۰ ثانیه صبر کنند و درباره تصمیم خود فکر کنند و پس از آن هرقدر می‌خواهند زمان داشته باشند.
به این گروه گفته شد: «من عجله‌ای ندارم؛ با دقت فکر کن که چه کاری انجام بدهی!»
Francesco Margoni از University of Stavanger و Francesco Nava از London School of Economics این بازی و چهار بازی دیگر را با ۵۳۷ کودک ایتالیایی ۳ تا ۱۰ ساله اجرا کردند.
کودکان سه‌ساله‌ای که تحت فشار زمانی قرار داشتند مهربان‌تر بودند. آن‌ها مقدار بیشتری آب‌نبات در کاسه می‌گذاشتند، کمتر دروغ می‌گفتند و بیشتر از کودکانی که مجبور بودند بنشینند و فکر کنند یک پیشنهاد ناعادلانه را می‌پذیرفتند.
دیدگاه‌های قدیمی درباره کودکان و مهربانی
یک توضیح قدیمی و رایج این است که کودکان از ابتدا گرایش بیشتری به مهربانی دارند. دیدگاه دیگر می‌گوید آن‌ها این نوع رفتار را در خانه و در خانواده‌ای یاد می‌گیرند که همکاری در آن معمولاً نتیجه مثبتی دارد.
در هر دو حالت انتظار می‌رود یک کودک سه‌ساله پیش از آنکه درباره تصمیم خود استدلال کند، خیلی سریع به اشتراک گذاشتن را انتخاب کند.
تیم Margoni تلاش کرد این دو توضیح را از یکدیگر جدا کند اما موفق نشد.
پژوهشگران در جریان داوری علمی مقاله این مقایسه را کنار گذاشتند و نوشتند که طراحی مطالعه آن‌ها نمی‌تواند این دو توضیح را از یکدیگر تفکیک کند.
در عوض پژوهشگران کودکانی را که فرصت فکر کردن نداشتند با کودکانی مقایسه کردند که پیش از تصمیم‌گیری مجبور بودند مکث کنند و فکر کنند.
چگونه مهربانی کودکان آزمایش شد؟
هر کودک در پنج فعالیت در مجموع ۱۹ تصمیم گرفت. شریک هر کودک تصویری روی یک جعبه بود و هر کودک تصور می‌کرد این شریک‌ها کودکانی واقعی هستند که تحت همان قوانین تصمیم‌گیری می‌کنند.
بازی اول: همکاری در کاسه آب‌نبات
در بازی نخست کودکان تصمیم می‌گرفتند چه مقدار از چهار آب‌نبات را برای خود نگه دارند و چه مقدار را در کاسه مشترک بگذارند.
بازی دوم: دادن آب‌نبات
در بازی دوم کودک می‌توانست آب‌نبات‌هایی را به یک کودک دیگر بدهد. آن کودک هرگز نمی‌فهمید چه کسی آب‌نبات‌ها را فرستاده و نمی‌توانست چیزی در مقابل برای فرستنده ارسال کند.
بازی سوم: پذیرش یا رد پیشنهاد
در بازی سوم شریک کودک از قبل چهار آب‌نبات را تقسیم کرده بود و کودک باید می‌گفت پیشنهاد را قبول می‌کند یا نه. اگر پاسخ «نه» بود هیچ‌کس چیزی دریافت نمی‌کرد.
بازی چهارم: دروغ گفتن در برابر پاداش
در بازی چهارم به کودکان برای دروغ گفتن پاداش داده می‌شد. هر کودک کارتی انتخاب می‌کرد که او را در گروه سبز یا گروه زرد قرار می‌داد و فقط خود کودک کارت را می‌دید.
گفتن حقیقت به کودک یک آب‌نبات و به شریک او سه آب‌نبات می‌داد. دروغ گفتن این وضعیت را برعکس می‌کرد.
بازی پنجم: مسئله تراموا برای کودکان
دو فعالیت آخر نسخه‌ای کودکانه از مسئله معروف تراموا بودند.
در یکی از نسخه‌ها توپ بزرگی از تپه به سمت پنج کودک حرکت می‌کرد. در یک حالت شخصیت بازی می‌توانست حصاری را در مسیر قرار دهد تا توپ به سمت یک کودک تنها منحرف شود.
در نسخه دیگر شخصیت بازی می‌توانست با هل دادن کودکی که کوله‌پشتی بزرگی داشت از روی پل عابر، توپ را متوقف کند.
در تمام سنین کودکان بسیار بیشتر حاضر بودند حصار را جابه‌جا کنند تا اینکه کودک را از روی پل هل دهند.
پس از پایان آزمایش، پژوهشگران به هر کودک گفتند که شریک‌های بازی واقعی نبوده‌اند. در پایان همه کودکان با ۲۰ آب‌نبات به خانه رفتند.
فشار زمانی باعث شد کودکان کوچک‌تر مهربان‌تر باشند
در سه‌سالگی کودکانی که تحت فشار شمارش معکوس قرار داشتند در معیار ترکیبی مهربانی مطالعه امتیاز بالاتری گرفتند. این معیار شامل همکاری، بخشندگی، راست‌گویی و پذیرفتن یک پیشنهاد نابرابر بدون تنبیه طرف مقابل بود.
اما در سنین ۹ و ۱۰ سالگی تفاوتی میان دو گروه دیده نشد.
تنها گروهی که تغییر کرد کودکانی بودند که فرصت انتظار و فکر کردن داشتند. کودکانی که مجبور به تصمیم‌گیری سریع بودند در ۱۰ سالگی تقریباً به اندازه سه‌سالگی مهربان بودند. در مقابل کودکانی که ۱۰ ثانیه فرصت فکر کردن داشتند در ۹ سالگی نسبت به ۴ سالگی مهربانی بیشتری نشان دادند.
یک بازی از این الگو مستثنا بود. در بازی‌ای که آب‌نبات‌ها فقط به یک کودک داده می‌شد و چیزی در مقابل بازنمی‌گشت، کودکان عجول و کودکانی که فرصت انتظار داشتند در تمام سنین مقدار یکسانی می‌دادند.
کودکان بزرگ‌تر هنگام عجله بیشتر دروغ گفتند
بیشترین فاصله میان دو گروه در بازی مربوط به دروغ گفتن دیده شد.
در سه‌سالگی کودکانی که عجله داشتند بیشتر حقیقت را می‌گفتند. در ۹ سالگی هر دو گروه تقریباً به یک اندازه راست می‌گفتند.
در طول این بازه سنی دو گروه در جهت مخالف حرکت کردند. کودکان بزرگ‌ترِ گروهی که فرصت انتظار داشتند بیشتر حقیقت را می‌گفتند. در مقابل کودکان بزرگ‌ترِ گروهی که تحت فشار زمانی بودند کمتر حقیقت را می‌گفتند.
در سایر فعالیت‌ها دو گروه تقریباً همزمان تغییر کردند. کودکان بزرگ‌تر بیشتر همکاری کردند، پیشنهادهای ناعادلانه را بیشتر رد کردند و بیشتر حاضر شدند توپ را به سمت کودک تنها منحرف کنند.
کودکان همچنین حدس می‌زدند شریک‌هایشان چه مقدار آب‌نبات در کاسه گذاشته‌اند. یک کودک ۱۰ ساله تقریباً به اندازه یک کودک سه‌ساله میزان مشارکت شریک خود را تخمین می‌زد. کودکانی که انتظار داشتند دیگران مقدار بیشتری بدهند، خودشان نیز مقدار بیشتری می‌دادند.
محدودیت‌هایی که بازی‌های آب‌نبات نشان ندادند
هیچ‌یک از کودکان در این مطالعه با سرعت دلخواه خود تصمیم نگرفتند. هر کودک یا مجبور بود عجله کند یا مجبور بود منتظر بماند. بنابراین این مطالعه این دو وضعیت را توصیف می‌کند و نه شرایطی را که کودک در آن با سرعت معمول خود تصمیم می‌گیرد.
هر ۵۳۷ کودک از مهدکودک‌ها و مدارس ابتدایی شهر میلان در شمال ایتالیا بودند. آزمایش‌ها بین پاییز ۲۰۲۳ تا بهار ۲۰۲۴ انجام شد.
تیم Margoni اشاره کرد که این منطقه از سایر بخش‌های ایتالیا از نظر اعتماد و سرمایه اجتماعی تفاوت دارد. پژوهشگران از این رو خودداری کردند که بگویند این الگو در مناطق دیگر نیز برقرار است.
همچنین ممکن است کودکان سه‌ساله اصلاً بازی‌ها را به طور کامل درک نکرده باشند. ۱۲ کودک در آزمون سنجش درک بازی موفق نشدند و از مطالعه کنار گذاشته شدند.
دو درصد از نمونه دست‌کم یکی از آزمون‌های بررسی درک را از دست دادند. پژوهشگران تمام تحلیل‌ها را یک بار دیگر بدون هیچ کودک سه یا چهار سالهای انجام دادند و به همان نتیجه رسیدند.
نوجوانان خودخواهی بیشتری نشان می‌دهند
Margoni و Nava می‌گویند در مرحله بعد بررسی خواهند کرد که کودکان، نوجوانان و بزرگسالان چگونه انواع مختلف تصمیم‌های اجتماعی را اتخاذ می‌کنند.
آن‌ها دلیل مشخصی برای این بررسی دارند. همین گروه پژوهشی در سال ۲۰۲۳ بازی کاسه آب‌نبات را با نوجوانان انجام داده بود.
عجله کردن در نوجوانان باعث شد آن‌ها مقدار بیشتری از آب‌نبات‌ها را برای خودشان نگه دارند. این نتیجه دقیقاً برخلاف رفتاری بود که در کودکان سه‌ساله مشاهده شد.
به نظر می‌رسد جایی میان ۱۰ سالگی و سالهای نوجوانی، مهربانی غریزی جای خود را به خودخواهی غریزی می‌دهد. با این حال هیچ‌کس تاکنون این تغییر را به صورت مستقیم مشاهده نکرده است.
مطالعه کامل در مجله Nature Human Behaviour منتشر شده است.
سؤالات متداول
آیا مهربانی در کودکان سه‌ساله غریزی‌تر است؟
نتایج این مطالعه نشان داد کودکان سه‌ساله هنگام تصمیم‌گیری سریع مهربانی بیشتری نشان می‌دهند و بیشتر همکاری می‌کنند، می‌بخشند، حقیقت را می‌گویند و پیشنهادهای ناعادلانه را می‌پذیرند.
آیا کودکان بزرگ‌تر مهربان‌تر می‌شوند؟
با افزایش سن برخی رفتارهای اجتماعی مانند همکاری و رد پیشنهادهای ناعادلانه بیشتر شد اما اثر فشار زمانی بر مهربانی در ۹ و ۱۰ سالگی از بین رفت.
فشار زمانی چه اثری بر کودکان داشت؟
در سه‌سالگی فشار زمانی باعث شد کودکان مهربان‌تر رفتار کنند. این اثر با افزایش سن کاهش یافت و در ۹ و ۱۰ سالگی دو گروه رفتار مشابهی داشتند.
کدام رفتار بیشترین تفاوت را میان کودکان عجول و منتظر نشان داد؟
بیشترین تفاوت در بازی دروغ گفتن دیده شد. کودکان سه‌ساله تحت فشار زمانی بیشتر حقیقت را می‌گفتند اما در سنین بالاتر این الگو تغییر کرد.
این پژوهش روی چند کودک انجام شد؟
این پژوهش روی ۵۳۷ کودک سه تا ۱۰ ساله از مهدکودک‌ها و مدارس ابتدایی میلان در شمال ایتالیا انجام شد.
جمع‌بندی
مهربانی کودکان در این مطالعه در سالهای نخست زندگی بیشتر به تصمیم‌های سریع و شهودی شباهت داشت. کودکان سه‌ساله در شرایط فشار زمانی بیشتر رفتارهای مهربانانه نشان دادند اما با افزایش سن این تفاوت کاهش یافت.
در مقابل، کودکانی که فرصت فکر کردن داشتند در طول سالهای رشد تغییر بیشتری در برخی رفتارهای اجتماعی نشان دادند. پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که رفتار نوجوانان می‌تواند با این الگو متفاوت باشد و بررسی این تغییر یکی از موضوعات بعدی پژوهش آن‌ها خواهد بود.
اگر به روانشناسی کودک و یافته‌های جدید درباره رشد رفتارهای اجتماعی علاقه‌مند هستید، این پژوهش را با والدین و مربیان کودکان به اشتراک بگذارید.
