- هوش مصنوعی برنامههای اقلیمی ۱۵۸ کشور را با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل مقایسه کرد.
- همافزایی میان سیاستهای اقلیمی و توسعهای بسیار بیشتر از تعارض میان آنها مشاهده شد.
- طراحی هوشمندانه سیاستها و تأمین مالی میتواند همزمان به رشد اقتصادی، تابآوری اجتماعی و حفاظت از محیطزیست کمک کند.
آیا کاهش انتشار گازهای گلخانهای به معنای کند شدن رشد اقتصادی است؟ نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد پاسخ این پرسش در بسیاری از موارد منفی است. این تحقیق با استفاده از هوش مصنوعی، برنامههای اقلیمی ۱۵۸ کشور را بررسی کرده و نشان داده است که تلفیق سیاستهای اقلیمی با اهداف توسعه پایدار میتواند همزمان به نفع اقتصاد، جامعه و محیطزیست باشد.
این یافتهها همچنین نشان میدهد بسیاری از فرصتهای کمهزینه و مؤثر برای هماهنگ کردن سیاستهای اقلیمی و توسعهای همچنان بدون استفاده باقی ماندهاند.
هوش مصنوعی برنامههای اقلیمی ۱۵۸ کشور را بررسی کرد
هر بار که یک دولت متعهد میشود میزان انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهد، در عمل درباره موضوعاتی مانند غذا، آب، انرژی، شهرها، اشتغال و سلامت نیز تصمیمگیری میکند؛ حتی اگر این موضوعات بهصورت مستقیم در اسناد رسمی ذکر نشده باشند.
پژوهشی جدید این تعهدات را با کمک هوش مصنوعی بهصورت دقیق بررسی کرده است تا مشخص شود آیا این وعدهها با اهداف گستردهتر توسعه کشورهای مختلف همخوانی دارند یا خیر.
نتیجه بررسی نشان میدهد که در برخی کشورها این همراستایی وجود دارد، اما در بسیاری دیگر چنین نیست. همچنین فرصتهای فراوانی برای بهبود این وضعیت وجود دارد که هنوز مورد استفاده قرار نگرفتهاند.
این مطالعه به سرپرستی Francesca Larosa، پژوهشگر مرکز CMCC انجام شد. تیم تحقیقاتی با استفاده از هوش مصنوعی، «مشارکتهای تعیینشده ملی» (Nationally Determined Contributions یا NDCs) مربوط به ۱۵۸ کشور عضو توافق پاریس را تحلیل کرد.
سپس محققان محتوای این برنامهها را با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد (Sustainable Development Goals) مقایسه کردند تا میزان همپوشانی میان اهداف اقلیمی و توسعهای مشخص شود.
آیا اقدام اقلیمی با رشد اقتصادی در تضاد است؟
سالهاست این نگرانی وجود دارد که اجرای سیاستهای جدی اقلیمی ممکن است رشد اقتصادی را محدود کند. اما نتایج این پژوهش این دیدگاه را به چالش میکشد.
فرانچسکا لاروسا میگوید:
«یافتههای این پژوهش یکی از نگرانیهای دیرینه سیاستگذاران و افکار عمومی را به چالش میکشد؛ نگرانیای که بر اساس آن، اقدامات اقلیمی قویتر ممکن است توسعه اقتصادی را محدود کند.»
او ادامه میدهد:
«کاملاً برعکس؛ این پژوهش نشان میدهد ادغام اهداف اقلیمی و توسعهای میتواند منافع قابلتوجهی هم برای مردم و هم برای سیاره زمین ایجاد کند.»
به بیان دیگر، تضادی که بسیاری از افراد میان رشد اقتصادی و سیاستهای اقلیمی تصور میکنند، ممکن است بیش از آنکه یک واقعیت باشد، یک برداشت نادرست باشد.
این موضوع بهویژه زمانی اهمیت پیدا میکند که برنامهریزی اقلیمی و برنامهریزی توسعه بهصورت یکپارچه انجام شوند، نه اینکه دو مسیر جداگانه باشند که برای منابع مالی محدود و توجه سیاستگذاران با یکدیگر رقابت کنند.
بیش از نیمی از کشورها حتی نام اهداف توسعه پایدار را ذکر نکردهاند
بررسیها نشان میدهد بیش از نیمی از کشورهای مورد مطالعه، یعنی ۵۵.۱ درصد معادل ۸۷ کشور، در برنامههای اقلیمی خود حتی یکبار نیز بهطور مستقیم از «اهداف توسعه پایدار» نام نبردهاند.
با این حال، این موضوع به معنای نادیده گرفتن توسعه پایدار نیست.
بسیاری از این کشورها مفاهیم مرتبط با توسعه پایدار را در قالب موضوعاتی مانند موارد زیر مطرح کردهاند:
- سازگاری با تغییرات اقلیمی
- افزایش تابآوری
- کشاورزی
- سلامت عمومی
- رفاه اجتماعی
به عبارت دیگر، این کشورها به جای استفاده از عنوان «اهداف توسعه پایدار»، همان مفاهیم را در بخشهای مختلف برنامههای اقلیمی خود ادغام کردهاند.
اولویتهای کشورهای مختلف در سیاستهای اقلیمی متفاوت است
دادههای این پژوهش نشان میدهد شکاف اقتصادی میان کشورها بهوضوح در اولویتهای اقلیمی آنها نیز دیده میشود. کشورهای ثروتمند بیشتر بر کاهش انتشار گازهای گلخانهای و اجرای سیاستهای کاهش انتشار (Mitigation) تمرکز دارند، در حالی که کشورهای جنوب جهانی توجه بیشتری به مسائل اجتماعی مانند فقر و گرسنگی نشان میدهند.
نکته قابل توجه این است که برخلاف تصور رایج، کشورهایی که بیشترین آسیبپذیری را در برابر تغییرات اقلیمی دارند، معمولاً اهداف توسعه پایدار را عمیقتر و منسجمتر در برنامههای اقلیمی خود ادغام کردهاند.
این موضوع نشان میدهد این کشورها آثار تغییرات اقلیمی را هماکنون با شدت بیشتری تجربه میکنند. همچنین این یافته یادآور میشود که دیدگاهها و نیازهای این کشورها باید جایگاه پررنگتری در تصمیمگیریهای بینالمللی داشته باشد.
برنامههای اقلیمی چگونه بر زندگی روزمره تأثیر میگذارند؟
تعهدات اقلیمی صرفاً مجموعهای از اهداف و اسناد رسمی نیستند، بلکه تصمیمهایی هستند که مستقیماً بر زندگی مردم اثر میگذارند. این تصمیمها بر حوزههای مختلفی تأثیر دارند، از جمله:
- تأمین غذا
- مدیریت منابع آب
- تولید و مصرف انرژی
- توسعه شهری
- سلامت عمومی
- اشتغال
- منابع مالی و سرمایهگذاری
اجرای این تعهدات معمولاً نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین در زیرساختها، شبکههای برق، جادهها و فناوریهای پاک است.
در عین حال، دولتها همچنان موظفاند از سامانههای آبی آسیبدیده بر اثر خشکسالی، ذخایر شکننده آبزیان و جوامع روستایی که با مشکلات معیشتی روبهرو هستند نیز حمایت کنند.
اگر این فرآیند بدون برنامهریزی دقیق انجام شود، میتواند شکافهای اجتماعی را افزایش دهد. دولتی که تنها بر دستیابی به اقتصاد کمکربن تمرکز کند و مشکلات فعلی شهروندان را نادیده بگیرد، ممکن است آسیبپذیرترین اقشار جامعه را از چرخه توسعه خارج کند.
اما پژوهشگران تأکید میکنند این نتیجه اجتنابناپذیر نیست.
نمونهای از یک سیاست موفق در منطقه کارائیب
یکی از سیاستهای اجراشده در منطقه کارائیب نمونهای از رویکردی مؤثر را نشان میدهد. این سیاست، سرمایهگذاری در پروژههای سازگاری با تغییرات اقلیمی را برای مناطقی که در معرض توفانهای گرمسیری و سیلاب قرار دارند، با طرحهای بیمهای برای حمایت از کارگران کمدرآمد در زمان وقوع بلایای طبیعی ترکیب کرده است.
این نمونه نشان میدهد اقدام اقلیمی و حمایت اجتماعی میتوانند بهصورت همزمان پیش بروند، بدون آنکه برای دستیابی به منابع مالی محدود یا جلب توجه سیاستگذاران با یکدیگر رقابت کنند.
تأمین مالی هوشمندانه برای تحقق اهداف اقلیمی
این مطالعه پیامدهای مهمی برای نحوه طراحی نظامهای تأمین مالی پروژههای اقلیمی نیز دارد.
بسیاری از کشورهای با درآمد پایین و متوسط، همزمان با دو چالش بزرگ روبهرو هستند:
- آسیبپذیری بالا در برابر تغییرات اقلیمی
- بدهیهای سنگین مالی
ترکیب این دو عامل، فضای بسیار محدودی برای سرمایهگذاری در افزایش تابآوری یا رشد اقتصادی باقی میگذارد.
پژوهش حاضر با شناسایی نقاط مشترک میان اهداف اقلیمی و اولویتهای توسعهای، مسیر استفاده از ابزارهای مالی را پیشنهاد میکند که بتوانند هر دو چالش را بهطور همزمان هدف قرار دهند.
فرانچسکا لاروسا در اینباره میگوید:
«برای مثال، حفاظت از جنگلها و تنوع زیستی اغلب در کنار اهداف توسعه کشاورزی، بهویژه در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، مطرح میشود.»
او ادامه میدهد:
«چنین ارتباطهایی نشان میدهد ابزارهایی مانند مبادله بدهی در برابر حفاظت از طبیعت (Debt-for-Nature Swaps) میتوانند بهطور همزمان برای حل چالشهای زیستمحیطی، اقلیمی و مالی مورد استفاده قرار گیرند.»
بررسی صدها تعهد اقلیمی نشان داد همپوشانیهای مثبت میان اهداف اقلیمی و سایر اهداف توسعهای بسیار بیشتر از موارد تعارض بوده است.
این موضوع خبر امیدوارکنندهای برای سیاستگذاران محسوب میشود، زیرا نشان میدهد امکان طراحی راهبردهایی وجود دارد که بهطور همزمان در چندین بخش مختلف مزیت ایجاد کنند، به جای آنکه توسعه اقتصادی و اقدام اقلیمی بهعنوان دو هدف متضاد و رقابتی در نظر گرفته شوند.
پیوند سیاستهای اقلیمی با تحولات ژئوپلیتیکی جهان
این پژوهش تنها به بررسی پیامدهای اقتصادی سیاستهای اقلیمی محدود نمیشود، بلکه ارتباط میان ژئوپلیتیک و تعهدات اقلیمی کشورها را نیز تحلیل کرده است.
نتایج نشان میدهد کشورهایی که با درگیریهای داخلی، بیثباتی سیاسی یا ضعف نهادهای حکمرانی مواجه هستند، این چالشها را بهطور فزایندهای در تعهدات اقلیمی خود نیز منعکس میکنند.
این الگو نشان میدهد صلح، حکمرانی مطلوب و نهادهای قدرتمند، نقش تعیینکنندهای در موفقیت عملی سیاستهای اقلیمی دارند.
با وجود افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی در جهان، Francesca Larosa این وضعیت را فرصتی برای گسترش همکاریهای بینالمللی میداند.
او میگوید:
«در دورهای که تنشهای ژئوپلیتیکی در حال افزایش است، سیاستهای اقلیمی میتوانند بستری برای احیای همکاریهای بینالمللی باشند.»
«ریسکهای مشترک اقلیمی و چالشهای مشترک توسعهای ممکن است فرصتهایی برای شکلگیری ائتلافهای جدید ایجاد کنند؛ ائتلافهایی که فراتر از شکافهای سنتی سیاسی باشند.»
بر این اساس، سیاستهای اقلیمی که اغلب بهعنوان منشأ اختلاف میان کشورها معرفی میشوند، میتوانند به نقطهای مشترک برای همکاری میان کشورهایی تبدیل شوند که در سایر حوزههای سیاسی اختلاف نظر دارند.
هوش مصنوعی چگونه به تحلیل سیاستهای اقلیمی کمک کرد؟
یکی دیگر از دستاوردهای مهم این پژوهش، نمایش ظرفیت هوش مصنوعی برای پشتیبانی از سیاستگذاری عمومی است.
فرانچسکا لاروسا در اینباره میگوید:
«استفاده ما از مدلهای زبانی بزرگ (Large Language Models) همراه با یک چارچوب گسترده که توسط انسان اعتبارسنجی شده است، نشان میدهد ارزیابیهای پیشینی سیاستها تا چه اندازه میتوانند مقیاسپذیر باشند و از فعالیتهای IPCC و UNFCCC پشتیبانی کنند.»
مطالعه صدها سند پیچیده سیاستگذاری با استفاده از یک چارچوب تحلیلی یکسان، الگوهایی را آشکار میکند که شناسایی آنها بهصورت دستی به تیم بزرگی از پژوهشگران و زمان بسیار زیادی نیاز داشت.
این چارچوب قابلیت بهروزرسانی با تعهدات جدید کشورها را نیز دارد. به همین دلیل میتواند به ابزاری مؤثر برای پایش روند سیاستهای اقلیمی تبدیل شود و نشان دهد آیا نسخههای آینده تعهدات اقلیمی، اهداف توسعهای را بهتر از گذشته در خود ادغام خواهند کرد یا همچنان همان شکافهای قبلی باقی میمانند.
از آنجا که بسیاری از کشورها در حال بازنگری تعهدات اقلیمی خود هستند، زمان انتشار این پژوهش اهمیت ویژهای دارد.
نتایج این مطالعه در نشریه علمی Nature Communications منتشر شده است.
سؤالات متداول
آیا اقدام اقلیمی مانع رشد اقتصادی میشود؟
بر اساس نتایج این پژوهش، شواهد نشان میدهد تلفیق اهداف اقلیمی و توسعهای میتواند همزمان به رشد اقتصادی، رفاه اجتماعی و حفاظت از محیطزیست کمک کند.
در این پژوهش چه تعداد کشور بررسی شدند؟
محققان با استفاده از هوش مصنوعی، برنامههای اقلیمی یا NDCهای ۱۵۸ کشور عضو توافق پاریس را تحلیل کردند.
چند کشور بهطور مستقیم از اهداف توسعه پایدار نام بردهاند؟
طبق یافتههای پژوهش، ۵۵٫۱ درصد کشورهای بررسیشده، معادل ۸۷ کشور، در برنامههای اقلیمی خود حتی یکبار نیز نام اهداف توسعه پایدار را بهطور مستقیم ذکر نکردهاند.
این پژوهش چه کاربردی برای سیاستگذاران دارد؟
نتایج مطالعه نشان میدهد با شناسایی نقاط مشترک میان اهداف اقلیمی و توسعهای، میتوان راهبردها و ابزارهای مالی مؤثرتری طراحی کرد که همزمان چندین چالش را پوشش دهند.
جمعبندی
این پژوهش نشان میدهد اقدام اقلیمی لزوماً به معنای کاهش رشد اقتصادی نیست. تحلیل برنامههای اقلیمی ۱۵۸ کشور با کمک هوش مصنوعی نشان میدهد همراستاسازی سیاستهای اقلیمی با اهداف توسعه پایدار، فرصتهای قابلتوجهی برای بهبود اقتصاد، افزایش رفاه اجتماعی و حفاظت از محیطزیست ایجاد میکند. همچنین یافتهها بر اهمیت حکمرانی مؤثر، همکاریهای بینالمللی و استفاده از ابزارهای مالی نوآورانه برای تحقق این اهداف تأکید دارند.
با توجه به بازنگری تعهدات اقلیمی در بسیاری از کشورها، این پژوهش تصویری روشن از فرصتهای پیشرو ارائه میدهد. اگر به موضوعات تغییرات اقلیمی، توسعه پایدار و فناوریهای نوین علاقهمند هستید، مطالب تخصصی ما را دنبال کنید تا از تازهترین پژوهشهای علمی جهان مطلع شوید.
