دانشمندان در پژوهشی تازه تلاش کردهاند از هدایت رؤیاها برای تقویت حل مسئله خلاقانه استفاده کنند. این مطالعه نشان میدهد مغز انسان حتی در خواب نیز میتواند روی چالشهای حلنشده کار کند؛ بهویژه اگر با نشانههای صوتی هدفمند تحریک شود.
پژوهشگران دانشگاه نورثوسترن و دانشگاه برن با استفاده از سرنخهای صوتی در مرحله REM خواب، مسیر رؤیاها را جهتدهی کردند تا ببینند آیا این روش میتواند به حل معماهایی که افراد در بیداری از حل آن ناتوان بودند کمک کند یا خیر. نتایج این تحقیق در نشریه علمی Neuroscience of Consciousness منتشر شده است.
روش انجام پژوهش؛ هدایت رؤیا با برچسبهای صوتی
در این تحقیق ۲۰ نفر شرکت کردند. شرکتکنندگان افرادی بودند که تجربه رؤیای شفاف (Lucid Dream) داشتند یا به آن علاقهمند بودند؛ یعنی رؤیایی که فرد میداند در حال خواب دیدن است و گاهی میتواند محتوای آن را کنترل کند.
مرحله پیش از خواب
پیش از خواب، شرکتکنندگان روی مجموعهای از معماهای خلاقانه کوتاهمدت کار کردند. برای هر معما یک نشانه صوتی اختصاصی تعریف شد. این صداها نقش «برچسب صوتی» را داشتند تا مغز در خواب بتواند مشکل مرتبط را بازیابی کند.
نمونه صداهای استفادهشده
- ریفهای گیتار
- صدای سوت
- ملودی ساز استیل درام
هر صدا نماینده یک مسئله حلنشده بود.
پایش خواب و تحریک رؤیا در مرحله REM
پس از به خواب رفتن شرکتکنندگان، پژوهشگران فعالیت مغزی و حرکات چشم آنها را پایش کردند. زمانی که افراد وارد مرحله REM شدند — مرحلهای که بیشترین رؤیاها در آن رخ میدهد — صداهای مرتبط با معماها دوباره پخش شد.
هدف این بود که مغز در رؤیا، مسئله مرتبط را به یاد بیاورد و روی آن کار کند. پس از بیداری، شرکتکنندگان محتوای رؤیاهای خود را گزارش کردند و دادهها در روزهای بعد تحلیل شد.
نتایج پژوهش؛ آیا هدایت رؤیا واقعاً مؤثر است؟
کن پالِر، عصبشناس شناختی، توضیح داد هدف اصلی مطالعه بررسی این موضوع بود که آیا رؤیاها میتوانند مزیتی واقعی در حل مسئله ایجاد کنند یا نه.
«میخواستیم ببینیم رؤیا دیدن با بهبود حل مسئله مرتبط است یا خیر.»
یافتههای کلیدی
- حدود یکسوم شرکتکنندگان معماهای نشانهگذاریشده را در رؤیا دیدند
- معماهایی که در خواب دیده شدند، روز بعد با احتمال بیشتری حل شدند
- نشانههای صوتی توانستند محتوای رؤیا را جهتدهی کنند
این نتایج نشان میدهد هک رؤیاها برای حل مسئله میتواند رویکردی عملی برای تقویت خلاقیت باشد.
نقش رؤیای شفاف در حل مسئله
یکی از یافتههای جالب پژوهش به رؤیاهای شفاف مربوط میشد. برخلاف انتظار، افرادی که وارد حالت Lucid Dream میشدند، در برخی موارد معماهای کمتری را حل کردند.
شرکتکنندگان از طریق الگوهای حرکتی چشم یا تنفس — که از قبل آموزش دیده بود — شفاف بودن رؤیا را علامت میدادند. با این حال، بهدلیل تعداد محدود این موارد، پژوهشگران نتوانستند به نتیجه قطعی برسند.
چرا رؤیا میتواند به خلاقیت کمک کند؟
اما رؤیا چگونه به حل مسئله کمک میکند؟ «اما پیترز» که خود را مهندس رؤیا معرفی میکند، توضیح جالبی ارائه داد.
«رؤیاها ارتباطاتی عجیب و غیرمنتظره میسازند که در بیداری قادر به ایجاد آنها نیستیم.»
در واقع، مغز در خواب از محدودیتهای منطق روزمره آزاد میشود. همین آزادی شناختی میتواند به شکلگیری ایدههای نو منجر شود.
برنامهنویسی رؤیا؛ گامی بهسوی آینده علوم شناختی
پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز نمیتوان رابطه رؤیا و خلاقیت را بهطور کامل توضیح داد. با این حال، یافتهها نشان میدهد مغز میتواند از نشانههای بیرونی در خواب استفاده کند.
حتی یک ملودی ساده استیل درام قادر بود مسیر رؤیا را تغییر دهد و روز بعد راهحلهایی تازه ایجاد کند. این موضوع چشماندازهای تازهای در حوزههای زیر باز میکند:
- آموزش و یادگیری
- حل مسئله سازمانی
- درمان اختلالات شناختی
- تقویت خلاقیت حرفهای
جمعبندی؛ آیا هک رؤیاها به ابزار حل مسئله تبدیل میشود؟
پژوهش جدید نشان میدهد هدایت رؤیا با نشانههای صوتی میتواند احتمال حل مسائل خلاقانه را افزایش دهد. اگرچه این حوزه هنوز در مراحل ابتدایی است، اما شواهد حاکی از آن است که خواب فقط زمان استراحت نیست؛ بلکه میتواند به آزمایشگاهی فعال برای ذهن تبدیل شود.
آیا تجربهای از حل مسئله در خواب داشتهاید؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید و این مقاله را با دوستان علاقهمند به علوم شناختی به اشتراک بگذارید.
