افزایش هزینههای زندگی، نگرانی درباره دوران بازنشستگی، نااطمینانیهای اقتصادی باعث شده موضوع پسانداز دوباره در اروپا به یکی از بحثهای مهم اقتصادی تبدیل شود. تازهترین دادههای OECD در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نشان میدهد نرخ پسانداز خانوارها در کشورهای اروپایی تفاوت چشمگیری دارد؛ بهطوری که سوئد و مجارستان در صدر جدول قرار گرفتهاند، یونان تنها کشوری است که شهروندانش بیشتر از درآمد خود هزینه میکنند.
نرخ پسانداز خانوار در اروپا چگونه محاسبه میشود؟
پسانداز خالص خانوار به بخشی از درآمد گفته میشود که پس از کسر هزینههای مصرفی باقی میماند. این شاخص یکی از مهمترین معیارهای سنجش وضعیت مالی خانوارها، امنیت اقتصادی، قدرت مدیریت بحران در کشورهای مختلف محسوب میشود.
بر اساس گزارش منتشرشده، میانگین نرخ پسانداز در اتحادیه اروپا حدود ۸.۱ درصد ثبت شده است.
سوئد و مجارستان در صدر کشورهای پساندازکننده اروپا
بالاترین نرخ پسانداز خانوار در اروپا متعلق به سوئد و مجارستان است. هر دو کشور نرخ ۱۴.۷ درصدی را ثبت کردهاند.
پس از این دو کشور، جمهوری چک با ۱۳.۷ درصد، فرانسه با ۱۲.۸ درصد، آلمان با ۱۰.۳ درصد، هلند با ۱۰.۲ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند.
اسپانیا با نرخ ۹.۲ درصد، ایرلند با ۹ درصد نیز بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا قرار گرفتهاند.
یونان؛ تنها کشور اروپا با نرخ پسانداز منفی
مطالعات نشان میدهد یونان تنها کشور اروپایی است که نرخ پسانداز منفی دارد. نرخ پسانداز خالص خانوار در این کشور به منفی ۹.۳ درصد رسیده است.
این موضوع نشان میدهد بسیاری از خانوادهها در یونان بیشتر از درآمد خود خرج میکنند، هزینههایشان را از طریق استفاده از پساندازهای قبلی یا دریافت وام تأمین میکنند.
نرخ پسانداز در یونان در اوایل دهه ۲۰۰۰ عمدتاً مثبت بود، اما پس از بحران بدهی سال ۲۰۱۰ روند نزولی شدیدی پیدا کرد. این شاخص در سال ۲۰۱۳ به پایینترین سطح خود یعنی منفی ۱۶.۵ درصد سقوط کرد.
در دوران همهگیری کرونا بهبود کوتاهی مشاهده شد، اما یونان در سال ۲۰۲۲ دوباره به منفی ۱۲.۲ درصد بازگشت. پس از آن نیز این کشور در محدوده منفی ۹ درصد باقی مانده است.
بریتانیا و ایتالیا در گروه کشورهای کمپسانداز
در میان اقتصادهای بزرگ اروپا، بریتانیا و ایتالیا جزو کشورهایی هستند که نرخ پسانداز پایینی دارند.
- بریتانیا: ۴.۷ درصد
- ایتالیا: ۳.۲ درصد
- پرتغال: ۳.۴ درصد
- لیتوانی: ۳.۸ درصد
- استونی: ۳ درصد
- اسلواکی: ۲ درصد
در لتونی نیز نرخ پسانداز تقریباً صفر گزارش شده است؛ یعنی شهروندان تقریباً تمام درآمد خود را صرف هزینههای روزمره میکنند.
چرا مقایسه نرخ پسانداز کشورها دشوار است؟
مایکل هالیاسوس، اقتصاددان دانشگاه گوته فرانکفورت، معتقد است محاسبه نرخ پسانداز خانوارها در کشورهای مختلف بسیار پیچیده است.
او توضیح داد که اعلام ناقص یا اشتباه درآمدها، دشواری جمعآوری دادههای مصرفی در نظرسنجیها، تفاوت واکنش کشورها به بحرانهای اقتصادی باعث میشود مقایسه دقیق میان کشورها کار سادهای نباشد.
مهمترین دلیل پسانداز مردم اروپا چیست؟
طبق پژوهش منتشرشده توسط NBER در سال ۲۰۲۵، مهمترین انگیزه اروپاییها برای پسانداز، دوران بازنشستگی و هزینههای غیرمنتظره است.
اقتصاددانان چارلز یوجی هوریوکا، لوئیجی ونتورا در این تحقیق نشان دادند کشورهایی که سیستمهای تأمین اجتماعی قویتری دارند، معمولاً نرخ پسانداز پایینتری ثبت میکنند.
بر اساس این مطالعه، در کشورهایی که سیستم بازنشستگی دولتی قدرتمند است، مردم نیاز کمتری به ذخیره مالی شخصی برای دوران بازنشستگی احساس میکنند. همچنین در کشورهایی که خدمات درمانی گستردهتری ارائه میشود، میزان پسانداز برای شرایط اضطراری نیز کمتر است.
جمعبندی
دادههای جدید نشان میدهد رفتار مالی خانوارها در اروپا بهشدت تحت تأثیر شرایط اقتصادی، امنیت اجتماعی، هزینههای زندگی، آینده بازنشستگی قرار دارد. در حالی که کشورهای شمال اروپا همچنان در صدر جدول پسانداز قرار دارند، یونان با نرخ منفی همچنان یکی از آسیبپذیرترین اقتصادهای خانوار در اروپا محسوب میشود.
شما اگر در اروپا زندگی میکنید، فکر میکنید افزایش هزینههای زندگی چقدر روی میزان پسانداز خانوارها تأثیر گذاشته است؟
