آیا ترتیب تولد واقعا بر سلامت تاثیر میگذارد؟
علم حدود یک دهه پیش پرونده تاثیر ترتیب تولد بر شخصیت را تقریبا بست.
تحلیل دقیقی روی بیش از ۲۰ هزار بزرگسال نشان داد ترتیب تولد تقریبا هیچ تاثیری بر خلقوخو ندارد. تنها یک برتری جزئی در ضریب هوشی برای فرزند اول دیده شد که آن هم بسیار ناچیز بود.
اما دادههای سلامت داستان متفاوتی را روایت میکنند.
پژوهش جدیدی روی بیش از ده میلیون خواهر و برادر نشان میدهد جایگاه فرزند در خانواده شاید ارتباط چندانی با شخصیت افراد نداشته باشد، اما میتواند تاثیر قابلتوجهی بر بیماریهایی داشته باشد که فرد در طول زندگی به آنها مبتلا میشود.
بررسی ۱۰ میلیون خواهر و برادر در مطالعه ترتیب تولد
این تحلیل جدید توسط بنجامین کرامر، پژوهشگر زیستشناسی محاسباتی در دانشگاه شیکاگو، همراه با همکارانش انجام شد.
هدف این مطالعه بررسی تاثیر ترتیب تولد در طیف گسترده بیماریهای انسانی بود، نه فقط چند بیماری محدود که در پژوهشهای قبلی بررسی شده بودند.
تیم تحقیقاتی سوابق بیمه تجاری ۱۰.۳ میلیون نفر از ۵.۱ میلیون خانواده دارای دو فرزند را بررسی کرد.
در یکی از تحلیلها، ۱.۶ میلیون جفت خواهر و برادر از خانوادههای مختلف با درنظر گرفتن جنسیت، سن والدین، فاصله سنی میان فرزندان مقایسه شدند.
در روش دیگر، خواهران و برادران درون یک خانواده با هم مقایسه شدند. این رویکرد عواملی مانند سبک فرزندپروری، درآمد خانواده، محله زندگی را حذف میکند؛ عواملی که میتوانند نتایج را منحرف کنند.
از میان ۴۱۸ بیماری که داده کافی برای تحلیل داشتند، ۱۵۰ بیماری ارتباط واقعی با ترتیب تولد نشان دادند. حدود نیمی از این بیماریها بیشتر در فرزند اول دیده شدند، بقیه در فرزند دوم.
کدام بیماریها در فرزند اول بیشتر دیده میشوند؟
فرزندان اول بیشتر در معرض اوتیسم، سندرم تورت، دورههای روانپریشی دوران کودکی قرار دارند.
همچنین آکنه، آلرژی، تب یونجه، اضطراب در آنها بیشتر دیده میشود. تمرکز این بیماریها در اختلالات رشد مغز، مشکلات سیستم ایمنی قابل توجه است.
بیماریهای شایعتر در فرزند دوم
فرزند دوم الگوی متفاوتی از بیماریها را تجربه میکند که بیشتر به مشکلات دوران بزرگسالی مربوط میشود.
سوءمصرف مواد، زونا، سنگ کیسه صفرا، التهاب معده، میگرن در این گروه بیشتر دیده میشود.
البته اثرات فردی همچنان کوچک هستند. برای مثال افزایش خطر افسردگی در فرزند اول حدود ۳.۶ درصد بیشتر است. این اختلاف حتی زمانی که خواهران و برادران در یک خانه بزرگ شدهاند نیز باقی میماند.
مطالعهای قدیمی روی حدود ۲۰ هزار نفر، تاثیر ترتیب تولد بر شخصیت را رد کرده بود و فقط برتری خفیف ضریب هوشی را نشان میداد. اکنون به نظر میرسد تفاوت واقعی در خطر بیماریها پنهان شده بود.
فرضیه بهداشت؛ چرا آلرژی در فرزند اول بیشتر است؟
مهمترین توضیح برای افزایش آلرژی در فرزند اول، فرضیه بهداشت است. قرار گرفتن زودهنگام در معرض میکروبها ممکن است سیستم ایمنی را آموزش دهد تا به محرکهای رایج واکنش بیشازحد نشان ندهد.
فرزندان کوچکتر از همان ابتدا از طریق خواهر یا برادر بزرگتر در معرض میکروبها قرار میگیرند.
دادههای جدید نیز همین موضوع را تایید میکنند. فرزند اولی که خواهر یا برادر کوچکترش در فاصله چند سال متولد شده، کمتر به آلرژی یا تب یونجه مبتلا میشود؛ در مقایسه با فرزند اولی که فاصله سنی بیشتری با فرزند بعدی دارد.
مروری علمی در سال ۲۰۲۲ نیز همین الگوی فاصله سنی را در مطالعات دیگر مشاهده کرده بود.
فراتر از آلرژی، بیماریهای پوستی، اختلالات خودایمنی نیز در فرزند اول بیشتر دیده میشوند.
قرار گرفتن زودهنگام در معرض میکروبها، یا نبود این مواجهه، میتواند تاثیر بلندمدتی بر سیستم ایمنی داشته باشد.
بارداری اول چگونه بر مغز جنین تاثیر میگذارد؟
خود بارداری نیز ممکن است بخشی از الگوی اوتیسم را توضیح دهد. سیستم ایمنی مادر در اولین بارداری برای نخستینبار با پروتئینهای جنین مواجه میشود.
این تازگی میتواند واکنش ایمنی قویتری ایجاد کند. بخشی از این فعالیت شدید ممکن است به مغز درحال رشد جنین برسد.
این مکانیسم در آزمایشهای حیوانی بهخوبی مستند شده است. تحریک سیستم ایمنی در جوندگان باردار بهطور قابل اعتماد ویژگیهای شبیه اوتیسم در فرزندان ایجاد میکند.
اثبات این موضوع در انسان دشوارتر است. مطالعهای درباره تاثیر فعال شدن سیستم ایمنی مادر بر رشد مغز جنین نشان داد بسیاری از ژنهای مختلشده همان ژنهایی هستند که پیشتر با اوتیسم ارتباط داده شده بودند.
البته این توضیح همه بیماریهای موجود در فهرست را پوشش نمیدهد. آکنه، التهاب معده، میگرن از مسیرهایی متفاوت ایجاد میشوند که ارتباط مستقیمی با رشد مغز جنین ندارند.
چرا تشخیص بیماریها ممکن است متفاوت باشد؟
یافته مربوط به اوتیسم در فرزند اول نیاز به بررسی بیشتری دارد.
کودکانی که مبتلا به اوتیسم تشخیص داده میشوند، معمولا در آزمونهای IQ نمرات بالاتری نسبت به کودکانی دارند که دچار ناتوانی ذهنی تشخیص داده میشوند؛ حتی زمانی که رفتارهای پایهای آنها بسیار مشابه باشد.
از سوی دیگر، فرزند اول نیز معمولا در همین آزمونها عملکرد کمی بهتر دارد. همین همپوشانی میتواند بر تشخیص نهایی تاثیر بگذارد.
دو کودک با رفتارهای مشابه ممکن است تشخیصهای متفاوتی دریافت کنند؛ اوتیسم برای فرزند اول، ناتوانی ذهنی یا ADHD برای فرزند دوم. پژوهشگران این پدیده را «جایگزینی تشخیصی» مینامند.
اگر این موضوع بخشی از تفاوت اوتیسم در فرزند اول را توضیح دهد، بخشی از اختلاف ممکن است ناشی از نحوه انتخاب برچسبهای تشخیصی توسط پزشکان باشد.
در نتیجه، همچنان احتمال نقش زیستشناسی وجود دارد، اما شیوه تشخیص بیماریها نیز اهمیت دارد.
این یافتهها چه تغییری ایجاد میکنند؟
برای پزشکان، این نتایج اطلاعات عملی مهمی فراهم میکند. ترتیب تولد معمولا بخشی از فرمهای استاندارد پزشکی نیست، اما ممکن است در غربالگریها، تشخیصهای مرزی مفید باشد.
برای مثال، الگوی فاصله سنی در آلرژی آنقدر مشخص است که میتوان از آن در ارزیابی خطر استفاده کرد.
اکنون ترتیب تولد با تفاوتهای واقعی در خطر ابتلا به دهها بیماری مرتبط شده است؛ تفاوتهایی که هیچ مطالعه قبلی به دلیل محدودیت حجم نمونه قادر به شناسایی آنها نبود.
این نتایج مسیر مشخصی برای پژوهشگران ایجاد میکند تا مکانیسمهای احتمالی مانند ایمنی مادر، مواجهه زودهنگام با میکروبها، تعامل میان این عوامل را بیشتر بررسی کنند.
موضوعی که زمانی فقط یک بحث خانوادگی یا اجتماعی محسوب میشد، اکنون بهعنوان نیروی زیستی مهمی در بخش گستردهای از پزشکی مطرح شده است.
پرسش اصلی این است که این مکانیسمها تا چه اندازه عمیق و تاثیرگذار هستند.
این مطالعه در medRxiv منتشر شده است.
جمعبندی
تحقیقات جدید نشان میدهد ترتیب تولد میتواند با خطر ابتلا به بیماریهای مختلف مرتبط باشد؛ از آلرژی، اوتیسم گرفته تا میگرن، مشکلات گوارشی.
نظر شما چیست؟ آیا در خانواده خود تفاوتهای مرتبط با ترتیب تولد را مشاهده کردهاید؟ دیدگاهتان را با ما به اشتراک بگذارید.
