علم راز بسیاری از پدیده‌های عجیب طبیعت را توضیح داده است، اما برخی مانند رعدوبرق کروی، حلقه‌های پری و نورهای زلزله همچنان محل بحث هستند.
- بسیاری از پدیده‌های شگفت‌انگیز طبیعت مکانیسم علمی شناخته‌شده‌ای دارند.
- رعدوبرق کروی، حلقه‌های پری و نورهای زلزله هنوز با یک توضیح علمی جامع و مورد توافق توضیح داده نشده‌اند.
- ظاهر غیرعادی یا نادر یک پدیده به‌تنهایی به معنای ناشناخته یا ماورایی بودن آن نیست.
علم توانسته راز بسیاری از پدیده های عجیب طبیعت را از سنگ‌هایی که روی زمین حرکت می‌کنند تا آبشاری با آب قرمز توضیح دهد. با این حال درباره رعدوبرق کروی، حلقه‌های پری و نورهای زلزله هنوز توضیحات مختلفی مطرح است و پژوهش‌ها ادامه دارد.
بسیاری از پدیده‌هایی که زمانی با افسانه‌ها یا نیروهای ماورایی توضیح داده می‌شدند، با پیشرفت روش‌های مشاهده بهتر شناخته شده‌اند.
مکانیسم شکل‌گیری برخی از این پدیده‌ها با مشاهده مستقیم مشخص شده است. درباره برخی دیگر نیز توضیحات علمی قدرتمندی وجود دارد، اما پژوهشگران هنوز بر سر یک مدل مشترک که بتواند همه مشاهدات را توضیح دهد به توافق نرسیده‌اند.
در ادامه با ۱۰ مورد از عجیب‌ترین پدیده‌های طبیعت جهان آشنا می‌شویم که اطلاعات مربوط به آن‌ها بر پایه پژوهش‌های علمی و داده‌های نهادهای رسمی ارائه شده است.
۱. راز سنگ‌های متحرک در لایه‌ای نازک از یخ
Racetrack Playa در پارک ملی Death Valley در ایالت کالیفرنیای آمریکا به سنگ‌هایی مشهور است که در بستر خشک دریاچه به نظر می‌رسد خودبه‌خود حرکت می‌کنند.
برخی از این سنگ‌ها صدها کیلوگرم وزن دارند و هنگام جابه‌جایی ردهای طولانی پشت سر خود باقی می‌گذارند. از آنجا که حرکت سنگ‌ها برای مدت طولانی به‌طور مستقیم مشاهده نشده بود، فرضیه‌های زیادی درباره چگونگی این پدیده مطرح شد.
پژوهشگران در سال ۲۰۱۴ موفق شدند حرکت سنگ‌ها را ثبت کنند. پس از بارندگی، لایه‌ای کم‌عمق از آب در بستر دریاچه شکل می‌گیرد. این آب در شب‌های سرد به لایه‌ای از یخ با ضخامت چند میلی‌متر تبدیل می‌شود.
با افزایش دما در طول روز، صفحات یخ شکسته می‌شوند. سپس بادهای نسبتاً ملایم این قطعات یخ را حرکت می‌دهند و آن‌ها سنگ‌ها را روی سطح گل‌آلود به جلو می‌رانند.
بر اساس اطلاعات سرویس پارک‌های ملی آمریکا، فرایندی که باعث حرکت سنگ‌ها می‌شود به صفحات نازک یخی وابسته است که با بادهایی با سرعت حدود ۳ تا ۵ متر بر ثانیه جابه‌جا می‌شوند.
۲. رنگ قرمز Blood Falls از آهن ناشی می‌شود
آب تیره و قرمز رنگی که از یخچال طبیعی Taylor Glacier در قطب جنوب خارج می‌شود، به دلیل ظاهر خود Blood Falls یا «آبشار خون» نام گرفته است.
در ابتدا تصور می‌شد منشأ این رنگ، جلبک‌های قرمز باشد. پژوهش‌ها نشان دادند آبی با شوری بسیار بالا که از داخل یخچال خارج می‌شود، مقدار زیادی آهن دارد.
هنگامی که آب غنی از آهن به سطح می‌رسد و با اکسیژن تماس پیدا می‌کند، آهن اکسید می‌شود و رنگ قرمز مایل به نارنجی به یخ می‌دهد.
دانشمندان همچنین مشخص کرده‌اند که در زیر و داخل یخچال Taylor یک سامانه گسترده آب شور وجود دارد که می‌تواند به شکل مایع باقی بماند. این محیط میزبان میکروارگانیسم‌های فعالی است که تا حد زیادی از نور خورشید و جو خارجی جدا هستند.
رنگ این پدیده و مسیر حرکت آب تا حد زیادی توضیح داده شده است. اکنون پژوهش‌ها بیشتر بر این موضوع تمرکز دارند که میکروارگانیسم‌ها چگونه می‌توانند در محیطی با دمای بسیار پایین، شوری بالا و اکسیژن محدود زنده بمانند.
۳. درخشش سبز یک سراب ایجادشده توسط جو است
هنگام طلوع یا غروب خورشید، گاهی می‌توان برای چند ثانیه نوری سبز را درست بالای خط افق مشاهده کرد. این پدیده که «درخشش سبز» نام دارد، به‌ویژه در مناطقی مانند دریاهای باز که افق بدون مانع قابل مشاهده است، دیده می‌شود.
علت این پدیده شکست نور خورشید هنگام عبور از جو زمین و جدا شدن آن به رنگ‌های مختلف است. جو زمین نورهایی با طول موج کوتاه را کمی بیشتر از نورهایی با طول موج بلند می‌شکند.
در شرایط مناسب، رنگ‌های قرمز و نارنجی در زیر افق ناپدید می‌شوند و نور سبز برای مدت کوتاهی قابل مشاهده باقی می‌ماند.
انجمن هواشناسی آمریکا درخشش سبز را تصویری شبیه سراب می‌داند که در نتیجه شکست جوی بخشی از خورشید ایجاد می‌شود. مکانیسم این پدیده شناخته شده است، اما مشاهده آن به افق باز و لایه‌های جوی مناسب نیاز دارد.
۴. رعدوبرق‌های Catatumbo در یکی از پرصاعقه‌ترین مناطق جهان رخ می‌دهند
اطراف دریاچه Maracaibo در ونزوئلا به دلیل فعالیت شدید رعدوبرق در شب‌ها شناخته شده است. این پدیده که رعدوبرق‌های Catatumbo نام دارد، باعث شده این منطقه «کارخانه طبیعی رعدوبرق» نامیده شود.
بر اساس مطالعه‌ای که NASA با استفاده از ۱۶ سال داده ماهواره‌ای انجام داده است، در اطراف دریاچه Maracaibo به‌طور میانگین سالانه ۲۳۳ درخشش رعدوبرق به ازای هر کیلومتر مربع ثبت شده است. این نتیجه این منطقه را به یکی از مکان‌های دارای بالاترین تراکم رعدوبرق در جهان تبدیل کرده است.
هوای گرم و مرطوبی که از دریای کارائیب می‌آید، هنگام برخورد با مناطق کوهستانی اطراف دریاچه به سمت بالا حرکت می‌کند. اختلاف دمای ساعات شب و توپوگرافی منطقه نیز به شکل‌گیری منظم ابرهای طوفانی قدرتمند کمک می‌کند.
شرایط اصلی هواشناسی این پدیده شناخته شده است. با این حال پژوهش‌ها درباره تغییر فعالیت رعدوبرق در فصل‌های مختلف و نقش عوامل محلی در رسیدن آن به چنین تراکم بالایی ادامه دارد.
۵. ابرهای Morning Glory با امواج جوی حرکت می‌کنند
ابرهای بلند و استوانه‌ای‌شکلی که در اطراف خلیج Carpentaria در شمال استرالیا شکل می‌گیرند، با نام Morning Glory شناخته می‌شوند.
این ابرها می‌توانند صدها کیلومتر و در برخی موارد حدود هزار کیلومتر امتداد داشته باشند و در آسمان به شکلی حرکت کنند که گویی در حال غلتیدن هستند.
ابرهای مشابهی در نقاط دیگر جهان نیز مشاهده شده‌اند، اما اطراف Burketown در ایالت Queensland استرالیا یکی از مهم‌ترین مناطقی است که این پدیده به‌طور منظم در آن دیده می‌شود.
مشخص شده است که این ابرها با تغییرات فشار ناشی از برخورد نسیم‌های دریایی و امواج جوی ارتباط دارند. در بخش جلویی موج، هوای مرطوب به سمت بالا حرکت می‌کند و با متراکم شدن، ابر را شکل می‌دهد. در بخش پشتی نیز هوای رو به پایین باعث پراکنده شدن ابر می‌شود.
به این ترتیب ساختار ابر می‌تواند شکل خود را حفظ کند و به نظر برسد که در حال حرکت است.
بر اساس اطلاعات NASA، این ابرها می‌توانند به طول حدود هزار کیلومتر برسند و در لایه‌ای از جو که ارتفاع آن تا دو کیلومتر است شکل بگیرند.
۶. Brinicle؛ لوله‌ای یخی که زیر دریا رشد می‌کند
ستون‌های یخی توخالی که از زیر لایه یخ دریاهای قطبی به سمت پایین امتداد پیدا می‌کنند، Brinicle نام دارند.
هنگام یخ زدن آب دریا، بخشی از آب به کریستال‌های یخ تبدیل می‌شود و بیشتر نمک موجود در آب در مایع باقی‌مانده تجمع پیدا می‌کند. در نتیجه مایعی شورتر، متراکم‌تر و سردتر از آب دریای اطراف ایجاد می‌شود.
این آب شور هنگام حرکت از کانال‌های موجود در یخ دریا به سمت پایین، آب گرم‌تر اطراف خود را منجمد می‌کند. در اطراف جریان آب، یک لوله یخی توخالی رشد می‌کند که می‌تواند تا بستر دریا ادامه پیدا کند.
آب بسیار سردی که اطراف Brinicle حرکت می‌کند، می‌تواند برخی از موجودات دریایی کوچک و کم‌تحرک را منجمد کند.
مکانیسم شکل‌گیری این ساختار از نظر علمی توضیح داده شده است، اما زمان شکل‌گیری Brinicleها، میزان رشد آن‌ها و تأثیرشان بر اکوسیستم قطبی همچنان در حال بررسی است.
۷. منشأ دریاهای آبی درخشان، موجودات زنده هستند
در سواحل مختلف جهان می‌توان شب‌ها مشاهده کرد که امواج با نوری آبی و درخشان می‌تابند. این منظره معمولاً به دلیل وجود موجودات میکروسکوپی دارای ویژگی زیست‌تابی ایجاد می‌شود.
برخی گونه‌های دینوفلاژله‌ها زمانی که در اثر حرکت موج، قایق یا موجودی شناور تحریک می‌شوند، از طریق یک واکنش شیمیایی نور تولید می‌کنند.
وقتی تعداد زیادی از این موجودات در یک منطقه جمع شوند، امواج و حرکت آب می‌توانند درخشش آبی ایجاد کنند.
NOAA زیست‌تابی را ایجاد نور در نتیجه واکنش‌های شیمیایی درون بدن موجودات زنده یا در موادی که این موجودات به بیرون آزاد می‌کنند، تعریف می‌کند.
اگرچه مکانیسم این پدیده شناخته شده است، پیش‌بینی دقیق زمان رسیدن تراکم پلانکتون‌ها به سطحی که منظره‌ای خیره‌کننده ایجاد کند آسان نیست. عواملی مانند دمای آب، میزان مواد مغذی، جریان‌های آبی، شوری و باد بر تکثیر این موجودات تأثیر می‌گذارند.
۸. هنوز مشخص نیست رعدوبرق کروی چگونه شکل می‌گیرد
کره‌های نورانی درخشانی که گفته می‌شود هنگام طوفان ظاهر می‌شوند، با نام رعدوبرق کروی شناخته می‌شوند.
شاهدان گزارش کرده‌اند که این نورها برای چند ثانیه در هوا باقی می‌مانند، به‌صورت افقی حرکت می‌کنند یا ناگهان ناپدید می‌شوند.
این پدیده برای مدت طولانی تنها بر اساس گزارش شاهدان بررسی می‌شد. یکی از مشاهدات علمی مهم در چین انجام شد. پژوهشگران در جریان مشاهده رعدوبرق، به‌طور تصادفی تصاویری از یک کره نورانی را ثبت کردند و تصاویر و طیف آن را در سال ۲۰۱۴ در مجله Physical Review Letters منتشر کردند.
تبخیر مواد معدنی حاوی سیلیسیم در خاک بر اثر رعدوبرق، شکل‌گیری پلاسما و به دام افتادن انرژی مایکروویو در هوا از جمله توضیحاتی هستند که برای این پدیده مطرح شده‌اند.
با این حال مدل‌های موجود هنوز نمی‌توانند همه موارد گزارش‌شده از رعدوبرق کروی را به‌تنهایی توضیح دهند.
۹. دو توضیح اصلی درباره حلقه‌های پری مطرح است
در مناطق خشک Namibia و Angola دایره‌های منظم و بدون پوشش گیاهی دیده می‌شوند که با علف‌ها احاطه شده‌اند. الگوهای مشابهی نیز در غرب استرالیا وجود دارد.
این ساختارها که حلقه‌های پری نامیده می‌شوند، از نظر منشأ با دو رویکرد علمی اصلی بررسی می‌شوند.
- یک دیدگاه بر تأثیر موریانه‌های شنی بر ریشه گیاهان و توزیع آب در خاک تمرکز دارد.
- دیدگاه دیگر معتقد است گیاهانی که در محیط خشک برای آب با یکدیگر رقابت می‌کنند، می‌توانند به‌صورت خودبه‌خودی الگوهای منظم ایجاد کنند.
پژوهش‌ها نشان داده‌اند برخی ساختارهای دایره‌ای در استرالیا با مناطقی که موریانه‌ها استفاده می‌کنند ارتباط دارند.
در مورد حلقه‌های Namibia نیز شواهدی منتشر شده که از شکل‌گیری خودبه‌خودی گیاهان بر اساس میزان بارندگی و ویژگی‌های خاک در انتقال آب حمایت می‌کند.
هنوز دیدگاه مشترکی که بتواند تمام دایره‌های موجود در مناطق مختلف را با یک مکانیسم واحد توضیح دهد شکل نگرفته است. همچنین این احتمال مطرح است که این پدیده در مناطق مختلف از فرایندهای متفاوتی ناشی شود.
۱۰. وجود و علت نورهای زلزله همچنان بحث‌برانگیز است
گزارش‌هایی وجود دارد که در آن‌ها از مشاهده درخشش در آسمان، کره‌های نورانی و نورهای رنگی پیش از برخی زلزله‌ها، هنگام وقوع زلزله یا بلافاصله پس از آن سخن گفته شده است.
بر اساس یکی از توضیحات مطرح‌شده، در برخی سنگ‌هایی که تحت فشارهای تکتونیکی قرار دارند، بارهای الکتریکی به حرکت درمی‌آیند. بارهایی که به سطح زمین می‌رسند ممکن است باعث تخلیه الکتریکی و ایجاد درخشش در هوا شوند.
با این حال نمی‌توان گفت هر تصویر یا مشاهده‌ای که به این پدیده نسبت داده می‌شود از یک رویداد یکسان ناشی شده است. اتصال کوتاه در خطوط برق، انفجار ترانسفورماتورها، صاعقه و اختلالات تصویری ناشی از دوربین نیز ممکن است با نورهای زلزله اشتباه گرفته شوند.
سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS) اعلام کرده است که ژئوفیزیک‌دانان درباره این پدیده دیدگاه‌های متفاوتی دارند. برخی پژوهشگران معتقدند شواهد قابل اعتماد کافی برای آن وجود ندارد. برخی دیگر نیز بر این باورند که دست‌کم بخشی از گزارش‌ها ممکن است نشان‌دهنده یک پدیده واقعی ژئوفیزیکی باشد.
به همین دلیل نورهای زلزله به‌عنوان یک نشانه تأییدشده برای پیش‌بینی وقوع زلزله پذیرفته نمی‌شوند.
کدام معماهای طبیعت حل شده‌اند و کدام‌ها همچنان در حال بررسی هستند؟
پدیده های عجیب طبیعت همیشه به معنای پدیده‌های ناشناخته یا غیرقابل توضیح نیستند. حرکت سنگ‌ها، Blood Falls، درخشش سبز و زیست‌تابی از جمله پدیده‌هایی هستند که مکانیسم‌های اصلی شکل‌گیری آن‌ها با مشاهده و آزمایش‌های علمی مشخص شده است.
در مقابل، درباره رعدوبرق کروی، حلقه‌های پری و نورهای زلزله شواهد مختلف و توضیحات قدرتمندی وجود دارد، اما هنوز توافق علمی جامعی که بتواند تمام مشاهدات را پوشش دهد به دست نیامده است.
تفاوت مهم از نظر علمی همین‌جاست: نادر یا شگفت‌انگیز بودن یک پدیده الزاماً به معنای ناشناخته بودن آن نیست.
در برخی موارد، جزئیات مکانیسمی که در سطح کلی شناخته شده همچنان در حال بررسی است. در برخی موارد دیگر، خود پدیده و ماهیت آن همچنان موضوع پژوهش علمی است.
سؤالات متداول
سنگ‌های متحرک Death Valley چگونه حرکت می‌کنند؟
صفحات نازک یخ که پس از بارندگی در شب‌های سرد تشکیل می‌شوند، با باد حرکت کرده و سنگ‌ها را روی سطح گل‌آلود جابه‌جا می‌کنند.
چرا Blood Falls قرمز است؟
آب شور و غنی از آهن پس از رسیدن به سطح و تماس با اکسیژن اکسید می‌شود و رنگ قرمز مایل به نارنجی ایجاد می‌کند.
دلیل درخشش آبی دریا در شب چیست؟
این درخشش معمولاً به دلیل زیست‌تابی موجودات میکروسکوپی مانند برخی گونه‌های دینوفلاژله‌ها ایجاد می‌شود.
آیا رعدوبرق کروی از نظر علمی توضیح داده شده است؟
توضیحات مختلفی مانند شکل‌گیری پلاسما مطرح شده‌اند، اما مدل‌های موجود هنوز نمی‌توانند همه موارد گزارش‌شده را توضیح دهند.
آیا نورهای زلزله نشانه قطعی وقوع زلزله هستند؟
خیر. USGS اعلام کرده است که درباره این پدیده دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد و نورهای زلزله یک نشانه تأییدشده برای پیش‌بینی زلزله محسوب نمی‌شوند.
جمع‌بندی
پدیده های عجیب طبیعت نشان می‌دهند که بسیاری از اتفاقات شگفت‌انگیز جهان را می‌توان با روش علمی بررسی کرد. برخی از این معماها مانند حرکت سنگ‌های Racetrack Playa و رنگ Blood Falls تا حد زیادی توضیح داده شده‌اند، در حالی که پدیده‌هایی مانند رعدوبرق کروی، حلقه‌های پری و نورهای زلزله همچنان موضوع پژوهش هستند.
اگر به کشف رازهای علمی پشت پدیده‌های عجیب جهان علاقه دارید، این موضوعات را دنبال کنید و یافته‌های جدید پژوهشگران را بررسی کنید.
