بابا شدن تنها یک نقش اجتماعی یا انتخاب فرهنگی نیست. تحقیقات نشان میدهد که تغییرات بیولوژیکی در پدر شدن مردان حتی پیش از تولد کودک آغاز میشود. این تغییرات شامل دگرگونیهای هورمونی و عصبی است که بدن و ذهن مردان را برای مراقبت از فرزند آماده میکند.
مطالعات جدید علمی نشان میدهد مردان پیش از تولد فرزند نیز تغییراتی در سطح هورمونها و ساختار مغز تجربه میکنند. این تحول باعث میشود پدران نسبت به مراقبت از کودک حساستر و آمادهتر شوند.
پدر شدن، یک ویژگی زیستی با ریشههای تکاملی
به گفته «سارا بلافِر هردی»، پریماتولوژیست، مردان نیز از نظر زیستی توانایی محافظت و مراقبت از کودک را مانند مادران دارند. این دیدگاه نشان میدهد پدر شدن تنها یک نقش اجتماعی نیست، بلکه ریشههای تکاملی و زیستی دارد.
تستوسترون کاهش مییابد، رفتار مراقبتی افزایش پیدا میکند
پژوهشها نشان میدهد سطح تستوسترون در مردانی که پدر میشوند کاهش قابل توجهی دارد. مطالعهای به رهبری «لی گتلر» در فیلیپین نشان داد مردان دارای فرزند، تستوسترون پایینتری نسبت به مردان بدون فرزند دارند. این کاهش در پدرانی که زمان بیشتری برای مراقبت از کودک صرف میکنند، شدیدتر است.
این تغییر به معنای گذار بدن مرد از حالت رقابتی به حالت مراقبتی است. کاهش تستوسترون با افزایش حساسیت نسبت به گریه نوزاد و افزایش رفتارهای حمایتی مرتبط است.
تغییرات از پیش از تولد آغاز میشود
مطالعات «جیمز کی. ریلیگ» نشان میدهد تغییرات هورمونی حتی پیش از تولد کودک شروع میشود. در دوران ابتدایی بارداری شریک زندگی، سطح تستوسترون و وازوپرسین در مردان کاهش مییابد.
این کاهش احتمالاً زمینهساز رفتارهای پدرانه پس از تولد کودک است. با این حال، علت دقیق این تغییرات هنوز مشخص نیست. پژوهشگران به نقش آمادگی روانی و سیگنالهای زیستی از سوی شریک زندگی اشاره میکنند.
افزایش «هورمون عشق» در پدران
اکسیتوسین که به عنوان «هورمون عشق» شناخته میشود، در پدران نیز افزایش پیدا میکند. تماس فیزیکی، بازی و تعامل با کودک باعث افزایش این هورمون میشود.
اکسیتوسین نقش مهمی در ایجاد پیوند عاطفی دارد و باعث افزایش حساسیت پدر نسبت به نیازهای کودک میشود. در آزمایشها مشاهده شده پدرانی که اکسیتوسین دریافت کردهاند، تعامل بیشتری با نوزاد خود دارند.
تغییرات ساختاری در مغز پدران
پژوهشهای «داربی ساکسبه»، روانشناس بالینی، نشان میدهد پدر شدن باعث تغییر در ساختار مغز مردان میشود. این تغییرات قبل و بعد از تولد کودک قابل مشاهده است.
دانشمندان این فرآیند را نوعی «بلوغ دوم» توصیف میکنند. مغز برای سازگاری با مسئولیتهای جدید بازآرایی میشود. این تغییرات در پدرانی که نقش فعالتری دارند، بیشتر دیده میشود.
تأثیر پدر فعال بر سلامت خانواده
یافتههای علمی نشان میدهد مشارکت فعال پدر در مراقبت از کودک تنها بر خود او اثر ندارد، بلکه بر کل خانواده تأثیر میگذارد.
پژوهشها نشان دادهاند مادرانی که شریک زندگی آنها در مراقبت از کودک فعال است، سلامت روان بهتری دارند. همچنین در یک مطالعه گسترده در سال 2026 مشخص شد کودکانی که پدران فعال دارند، سلامت قلبی بهتری نشان میدهند.
ضرورت سیاستگذاری برای حمایت از پدران
متخصصان تأکید میکنند این یافتهها باید در سیاستهای خانوادگی لحاظ شود. مرخصی پدری، مشارکت در دوران بارداری و تماس زودهنگام با کودک از عوامل مهم تقویت پیوند پدر و فرزند هستند.
بر اساس پژوهشها، پدر شدن بر اساس اصل «استفاده کن یا از دست بده» عمل میکند. هرچه مشارکت پدر بیشتر باشد، تغییرات زیستی و رفتاری عمیقتر خواهد بود.
اگر به موضوعات علمی درباره بدن انسان و نقش والدین علاقه دارید، مطالب مشابه را دنبال کنید و دیدگاه خود را با ما به اشتراک بگذارید.
