خمیازه مسری جنین پیش از تولد کشف شد

دانشمندان سال‌هاست که خمیازه جنین را با دقت بررسی می‌کنند. آن‌ها می‌دانند که این رفتار از حدود هفته یازدهم بارداری آغاز می‌شود.

پژوهشگران همچنین دریافته‌اند که خمیازه به رشد عضلات موردنیاز برای تنفس پس از تولد کمک می‌کند و به‌نظر می‌رسد بیشتر به‌عنوان یک واکنش درونی عمل می‌کند؛ واکنشی که ظاهراً ارتباطی با دنیای بیرون ندارد.

اما اکنون یک تیم تحقیقاتی در ایتالیا این فرض را به چالش کشیده است. یافته آن‌ها نشان می‌دهد که جنین در دقایقی پس از خمیازه مادرش بیشتر خمیازه می‌کشد؛ حتی با وجود اینکه نمی‌تواند مادر را ببیند، صدایش را بشنود یا به او دسترسی داشته باشد.

خمیازه جنین بدون تنفس هوا

جنین‌ها از حدود هفته یازدهم بارداری شروع به خمیازه کشیدن می‌کنند. از آنجا که در رحم هوایی برای تنفس وجود ندارد، این حرکت به‌صورت یک کشش آرام رخ می‌دهد.

دهان باز می‌شود، حرکاتی شبیه تنفس انجام می‌شود، سپس دهان به‌آرامی بسته می‌شود.

پژوهش‌های قبلی با استفاده از سونوگرافی چهار‌بعدی این رفتار را در سه‌ماهه دوم، سوم بارداری بررسی کرده بودند و نشان دادند که خمیازه روند رشدی قابل پیش‌بینی دارد.

تا همین اواخر، دانشمندان تصور می‌کردند این خمیازه‌ها صرفاً بخشی از برنامه‌ریزی درونی بدن هستند؛ نوعی واکنش ذاتی برای تمرین عضلاتی که نوزاد پس از تولد برای تنفس به آن‌ها نیاز خواهد داشت.

اما «جولیا د‌آدامو» عصب‌شناس، روان‌شناس دانشگاه پارما در ایتالیا معتقد بود این تصویر کامل نیست.

او استدلال کرد که بارداری فقط یک ارتباط فیزیولوژیکی میان دو بدن نیست، بلکه می‌تواند نوعی ارتباط رفتاری نیز باشد.

د‌آدامو گفت: «در دوران بارداری، همه‌چیز زمینه‌سازی برای اتفاقات بعدی است.»

آزمایش خمیازه مادر و جنین در یک اتاق آرام

برای این مطالعه جدید، تیم تحقیقاتی ۳۸ زن باردار را در سه‌ماهه سوم بارداری، بین هفته‌های ۲۸ تا ۳۲ انتخاب کرد. همه این زنان بارداری سالم، بدون مشکل داشتند.

هر زن در یک اتاق آرام نشست و سه ویدیوی کوتاه تماشا کرد: افرادی که خمیازه می‌کشیدند، افرادی که فقط حرکات دهانی غیرمرتبط با خمیازه انجام می‌دادند، افرادی با چهره خنثی و بدون حرکت.

دوربینی حالات چهره مادر را ثبت می‌کرد. هم‌زمان، یک دستگاه سونوگرافی چهره جنین را فیلم‌برداری می‌کرد. این روش به پژوهشگران اجازه داد دقیقاً مشخص کنند چه زمانی یک خمیازه به خمیازه بعدی منجر می‌شود.

خمیازه‌های جنین تصادفی نبودند

حدود ۶۴ درصد از مادران هنگام تماشای ویدیوی خمیازه حداقل یک‌بار خمیازه کشیدند. کمی بیش از نیمی از جنین‌های آن‌ها نیز خمیازه کشیدند؛ معمولاً حدود یک دقیقه و نیم بعد.

شاید ۹۰ ثانیه زمان طولانی به‌نظر برسد، اما این مدت در بازه پنج‌دقیقه‌ای قرار دارد که دانشمندان آن را حداکثر زمان طبیعی برای انتقال خمیازه میان بزرگسالان می‌دانند.

این خمیازه‌های جنینی نیز تصادفی نبودند. آن‌ها بسیار بیشتر از حد انتظار با خمیازه مادر هماهنگ بودند.

زمانی که مادر فقط چهره‌ای خنثی داشت یا صرفاً دهانش را حرکت می‌داد، جنین به‌ندرت واکنش مشابه نشان می‌داد.

ارتباط رفتاری میان مادر، جنین

برای اطمینان از اینکه این نتیجه تصادفی نیست، تیم تحقیقاتی داده‌ها را جابه‌جا کرد. آن‌ها تصاویر هر مادر را با جنین زن دیگری جفت کردند، سپس همان تحلیل زمانی را انجام دادند.

در این حالت، اثر مشاهده‌شده ناپدید شد. فقط زوج‌های واقعی مادر، جنین ارتباط خمیازه پس از خمیازه را نشان دادند. این ارتباط مخصوص همان جفت بود، نه ویژگی عمومی بارداری.

تا پیش از این مطالعه، هیچ‌کس بررسی نکرده بود که آیا خمیازه مسری در انسان پیش از تولد آغاز می‌شود یا خیر.

پیش‌تر تصور می‌شد انتقال خمیازه نیازمند چیزهایی است که جنین ندارد؛ مانند دیدن چهره، شنیدن صدا یا درک حضور فرد دیگر.

سیگنال‌هایی که از بدن مادر عبور می‌کنند

جنین نمی‌تواند مادرش را روی صفحه نمایش ببیند، بنابراین سیگنال باید از طریق بدن مادر منتقل شود.

د‌آدامو معتقد است خود حرکت خمیازه، مانند نفس عمیق یا فشار دیافراگم، ممکن است نشانه‌ای مکانیکی از طریق دیواره رحم به جنین منتقل کند.

هورمون‌ها نیز می‌توانند نقش داشته باشند. خمیازه باعث تغییراتی در ضربان قلب، میزان برانگیختگی بدن می‌شود و برخی از این سیگنال‌ها احتمالاً از طریق جریان خون مشترک به جنین می‌رسند.

با این حال، سازوکار دقیق این انتقال، چه مکانیکی چه شیمیایی، هنوز مشخص نشده است.

الگوی خمیازه در دوران بارداری

پژوهش‌های قبلی نیز نشان داده بودند که بارداری نحوه خمیازه کشیدن زنان را تغییر می‌دهد.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ گزارش داده بود که زنان باردار نسبت به زنانی که هرگز باردار نشده‌اند، هنگام تماشای ویدیوها بیشتر خمیازه می‌کشند.

پژوهشگران این الگو را به تغییرات هورمونی، مغزی مرتبط دانسته‌اند؛ تغییراتی که مادر را برای مراقبت از نوزاد آماده می‌کند. نوعی آمادگی ذهنی برای توجه دقیق، هماهنگ با نیازهای نوزاد.

تا پیش از این، خمیازه جنین به‌صورت جداگانه مطالعه می‌شد؛ اندازه‌گیری می‌شد اما هرگز هم‌زمان با رفتار مادر بررسی نشده بود. مطالعه جدید این فاصله را از بین برد.

این کشف چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

نتیجه اصلی ساده است؛ انتقال خمیازه در انسان منتظر تولد نمی‌ماند. این رفتار از داخل رحم، میان مادر، جنینی که حمل می‌کند آغاز می‌شود؛ بدون نیاز به دیدن، شنیدن یا توضیح دادن.

این یافته پرسش عمیق‌تری را درباره رشد پیش از تولد مطرح می‌کند. اگر خمیازه می‌تواند از مادر به جنین منتقل شود، شاید رفتارهای دیگری نیز منتقل شوند؛ واکنش به استرس، خنده یا استراحت.

اکنون پژوهشگران می‌توانند این الگوها را مستقیماً بررسی کنند، به‌جای اینکه جنین را یک سیستم کاملاً بسته در نظر بگیرند. پزشکانی که وضعیت بارداری در ماه‌های پایانی را دنبال می‌کنند نیز ممکن است نشانه رفتاری جدیدی برای بررسی در اختیار داشته باشند.

پژوهشگران در پایان نوشتند: «این یافته‌ها دیدگاهی را که رفتار جنین را کاملاً بازتابی یا کاملاً مستقل می‌دانست، به چالش می‌کشد.»

این مطالعه در نشریه علمی Current Biology منتشر شده است.

جمع‌بندی

مطالعه جدید نشان می‌دهد خمیازه مسری از دوران جنینی آغاز می‌شود و میان مادر، جنین ارتباط رفتاری عمیقی وجود دارد.

اگر به تازه‌ترین یافته‌های علمی درباره بارداری، مغز، رفتار انسان علاقه دارید، مطالب بعدی ما را دنبال کنید.