- ایسلند با پوشش ۹۲.۶ درصد شکاف جنسیتی، ۱۶ سال متوالی در رتبه نخست شاخص جهانی شکاف جنسیتی قرار داشته است.
- حدود ۹۰ درصد زنان ایسلند در ۲۴ اکتبر ۱۹۷۵ در نخستین اعتصاب بزرگ زنان شرکت کردند.
- در پارلمان ۶۳ کرسی ایسلند، ۲۹ کرسی در اختیار زنان است.
ایسلند، کشوری با حدود ۴۰۰ هزار نفر جمعیت، امروز تنها به دلیل آتشفشان‌ها، آبفشان‌ها و شفق‌های قطبی شناخته نمی‌شود. این کشور به لطف بیش از نیم قرن مبارزه زنان، افزایش مشارکت سیاسی و سیاست‌های اجتماعی، به یکی از پیشرفته‌ترین کشورهای جهان در زمینه برابری جنسیتی تبدیل شده است.
ایسلند در شاخص جهانی شکاف جنسیتی مجمع جهانی اقتصاد، برای شانزدهمین سال متوالی در رتبه نخست قرار دارد. زنان این کشور طی چند دهه با اعتراض‌های گسترده، افزایش حضور در ساختار سیاسی و اصلاحات اجتماعی، مسیر رسیدن به این جایگاه را هموار کرده‌اند.
ایسلند چگونه به الگوی برابری جنسیتی تبدیل شد؟
بر اساس گزارشی که در BBC Türkçe منتشر شده، یکی از مهم‌ترین نقاط عطف این مبارزه در ۲۴ اکتبر ۱۹۷۵ رقم خورد. در آن روز حدود ۹۰ درصد زنان ایسلند کارهای خود را، چه با دستمزد و چه بدون دستمزد، کنار گذاشتند و در سراسر کشور دست به «اعتصاب زنان» زدند.
زنان در این اعتراض به جایگاه نابرابر خود در بازار کار و همچنین کارهای نامرئی و بدون دستمزد در خانه اعتراض کردند. هدف آنها این بود که نشان دهند ادامه فعالیت کشور بدون مشارکت و کار زنان امکان‌پذیر نیست.
پنج سال پس از این رویداد، ایسلند در انتخاباتی دموکراتیک زنی را به عنوان رئیس کشور انتخاب کرد که نخستین رئیس زن منتخب در جهان به شمار می‌رفت. Vigdís Finnbogadóttir در سال ۱۹۸۰ با کسب ۳۳.۶ درصد آرا به ریاست جمهوری رسید و ۱۶ سال در این سمت باقی ماند.
Vigdís که به عنوان یک مادر مجرد انتخاب شده بود، به نمادی مهم برای افزایش دیده‌شدن زنان در عرصه سیاسی ایسلند تبدیل شد.
زنان در بالاترین سطوح قدرت سیاسی ایسلند
امروز رئیس کشور، نخست‌وزیر و رهبران احزاب حاضر در دولت ائتلافی ایسلند زن هستند. از مجموع ۶۳ کرسی پارلمان نیز ۲۹ کرسی در اختیار نمایندگان زن است.
حضور زنان تنها به سیاست محدود نمی‌شود. زنان در نهادهای مذهبی و ساختارهای امنیتی نیز به سمت‌های ارشد رسیده‌اند؛ حوزه‌هایی که در گذشته مردان در آنها حضور پررنگ‌تری داشتند.
در سال ۲۰۰۹ نیز با نخست‌وزیر شدن Jóhanna Sigurdardóttir، ایسلند به نخستین کشور جهان با یک رهبر دولت آشکارا همجنس‌گرا تبدیل شد.
ایسلند در برابر ترکیه در شاخص برابری جنسیتی
بر اساس گزارش شکاف جنسیتی جهانی ۲۰۲۵ مجمع جهانی اقتصاد، هنوز هیچ کشوری در جهان نتوانسته نابرابری میان زنان و مردان را به طور کامل از بین ببرد.
ایسلند با بستن ۹۲.۶ درصد از شکاف جنسیتی همچنان رتبه نخست جهان را حفظ کرده است. در همین فهرست، ترکیه از میان ۱۴۸ کشور در رتبه ۱۳۵ قرار دارد و میزان پوشش شکاف جنسیتی در آن ۶۳.۳ درصد محاسبه شده است.
قوانین برابری دستمزد در ایسلند
قوانین حمایت‌کننده از برابری دستمزد نیز نقش مهمی در موفقیت ایسلند داشته‌اند. شرکت‌ها و نهادهای دولتی در این کشور باید ثابت کنند که برای کارهای مشابه، به زنان و مردان دستمزد متفاوتی پرداخت نمی‌کنند.
کسب‌وکارهایی که دست‌کم ۲۵ کارمند دارند، در صورتی که نتوانند رعایت استاندارد برابری دستمزد را اثبات کنند، ممکن است با تحریم‌ها و اقدامات تنبیهی روبه‌رو شوند.
کارشناسان همچنین معتقدند عواملی مانند دسترسی گسترده به مهدکودک، آموزش رایگان، مرخصی زایمان برای هر دو والد و مشارکت بیشتر مردان در مسئولیت‌های خانه، روند تحول اجتماعی را سرعت بخشیده‌اند.
بحران اقتصادی ۲۰۰۸ و افزایش حضور زنان در مدیریت
بحران اقتصادی بزرگ سال ۲۰۰۸ نیز دوره تازه‌ای را برای حضور زنان در سمت‌های ارشد آغاز کرد.
پس از این بحران، زنان برای نخستین بار در بسیاری از حوزه‌ها به سمت‌های مدیریتی رسیدند. این حوزه‌ها شامل موارد زیر بود:
- بانکداری
- پلیس
- مدیریت زندان‌ها
- فدراسیون‌های ورزشی
- نهادهای مذهبی
ایسلند حدود یک سال پس از فروپاشی اقتصادی، به صدر شاخص جهانی شکاف جنسیتی رسید.
اعتصاب زنان در ایسلند همچنان ادامه دارد
با وجود پیشرفت‌های گسترده، نابرابری در ایسلند به طور کامل از بین نرفته است. بر اساس داده‌های اداره آمار ایسلند، زنان همچنان سهم بیشتری از مشاغل کم‌درآمد را در اختیار دارند. در مقابل، بخش قابل توجهی از کارکنان گروه‌های پردرآمد را مردان تشکیل می‌دهند.
به همین دلیل، سنت اعتصاب زنان که در سال ۱۹۷۵ آغاز شد، در سال‌های بعد نیز ادامه پیدا کرد. در نخستین دوره‌ها، زنان بر اساس میزان پایین‌تر بودن دستمزدشان در مقایسه با مردان، کار روزانه خود را به همان نسبت زودتر متوقف می‌کردند و به این شکل اعتراض خود را نشان می‌دادند.
این اعتراض‌ها بعدها به اعتصاب‌های یک‌روزه و کامل تبدیل شد.
در سال ۲۰۲۳، ده‌ها هزار نفر در اعتصاب زنان شرکت کردند. Katrín Jakobsdóttir، نخست‌وزیر وقت ایسلند، نیز در میان شرکت‌کنندگان بود. گفته شد شمار شرکت‌کنندگان به حدود ۱۰۰ هزار نفر رسید؛ رقمی که نزدیک به یک‌چهارم جمعیت کشور بود.
سؤالات متداول درباره ایسلند و برابری جنسیتی
چرا ایسلند در برابری جنسیتی رتبه اول جهان را دارد؟
مبارزه چنددهه‌ای زنان، افزایش مشارکت سیاسی، قوانین برابری دستمزد و سیاست‌های اجتماعی از عوامل مهم موفقیت ایسلند هستند.
چند درصد شکاف جنسیتی ایسلند از بین رفته است؟
طبق گزارش ۲۰۲۵ مجمع جهانی اقتصاد، ایسلند ۹۲.۶ درصد شکاف جنسیتی را پوشش داده است.
ترکیه در شاخص شکاف جنسیتی چه رتبه‌ای دارد؟
ترکیه در گزارش ۲۰۲۵ مجمع جهانی اقتصاد از میان ۱۴۸ کشور در رتبه ۱۳۵ قرار گرفته است.
اعتصاب زنان ایسلند چه زمانی آغاز شد؟
نخستین اعتصاب گسترده زنان ایسلند در ۲۴ اکتبر ۱۹۷۵ برگزار شد و حدود ۹۰ درصد زنان کشور در آن مشارکت کردند.
نخستین رئیس زن منتخب در جهان چه کسی بود؟
Vigdís Finnbogadóttir در سال ۱۹۸۰ در ایسلند به ریاست جمهوری رسید و به عنوان نخستین رئیس زن منتخب در جهان شناخته شد.
جمع‌بندی
ایسلند نمونه‌ای از کشوری است که برابری جنسیتی در آن حاصل یک تغییر ناگهانی نبوده است. مبارزه زنان از اعتصاب تاریخی سال ۱۹۷۵ تا حضور گسترده زنان در سیاست، مدیریت و نهادهای مختلف ادامه پیدا کرده است.
ایسلند با بستن ۹۲.۶ درصد شکاف جنسیتی همچنان در جایگاه نخست جهان قرار دارد؛ با این حال، ادامه حضور زنان در مشاغل کم‌درآمد و سهم بالاتر مردان در گروه‌های پردرآمد نشان می‌دهد که مسیر برابری هنوز به پایان نرسیده است.
اگر این گزارش برای شما جالب بود، آن را با دیگران به اشتراک بگذارید و دیدگاه خود را درباره مسیر ایسلند برای رسیدن به برابری جنسیتی مطرح کنید.
