- مدلهای ریاضی در برخی مطالعات توانستهاند احتمال جدایی را با دقت حدود ۹۴ درصد پیشبینی کنند.
- نسبت پنج تعامل مثبت در برابر یک تعامل منفی یکی از مهمترین شاخصهای روابط پایدار است.
- تحقیر مخربترین رفتار شناساییشده در پژوهشها برای آینده یک رابطه محسوب میشود.
پژوهشگران معتقدند روابط عاطفی تنها بر احساسات متکی نیستند، بلکه الگوهای قابل اندازهگیری نیز دارند. بررسیهای علمی نشان میدهد معادلات ریاضی میتوانند نشانههای اولیه فاصله گرفتن زوجها از یکدیگر را شناسایی کنند و حتی احتمال جدایی را با دقت قابل توجهی پیشبینی کنند.
اگر تعاملات روزمره دو نفر از الگوهای مشخصی پیروی کند، درمانگران میتوانند مشکلات را زودتر تشخیص دهند. این موضوع فرصت مداخله بهموقع را فراهم میکند تا زوجها پیش از فروپاشی رابطه، مسیر خود را تغییر دهند.
معادلات عشق؛ آیا احساسات را میتوان با ریاضی توصیف کرد؟
ایده اندازهگیری عشق با استفاده از ریاضیات به سال ۱۹۸۸ بازمیگردد. در آن زمان، ریاضیدانی به نام Steven Strogatz برای آموزش سادهتر حساب دیفرانسیل، مثالی جذاب برای دانشجویان خود مطرح کرد.
او شخصیتهای رومئو و ژولیت را بهصورت دو عدد در نظر گرفت که میزان احساس هر یک نسبت به دیگری را نشان میداد. این اعداد در طول زمان افزایش یا کاهش پیدا میکردند.
- عدد مثبت نشاندهنده عشق بود.
- عدد منفی بیانگر بیعلاقگی یا تنفر بود.
- دو معادله دیفرانسیل به هم پیوسته سرعت تغییر احساسات هر دو نفر را تعیین میکردند.
- احساسات ژولیت میتوانست بسته به شخصیت رومئو، علاقه او را افزایش دهد یا حتی کاهش دهد.
الگوهای متفاوت روابط عاشقانه
هدف استروگاتز ارائه یک مدل واقعی از عشق نبود، بلکه میخواست مفاهیم ریاضی را سادهتر آموزش دهد. با این حال، مقاله کوتاه او که در سال ۱۹۸۸ منتشر شد، بعدها به یکی از نمونههای آموزشی شناختهشده تبدیل شد.
حتی همین مدل ساده نیز نتایج جالبی ارائه داد. بسته به اینکه هر فرد بیشتر تحت تأثیر احساسات خودش باشد یا واکنش او صرفاً به رفتار طرف مقابل وابسته باشد، معادلات انواع مختلفی از روابط را توصیف میکردند.
- برخی زوجها بهتدریج به بیتفاوتی متقابل میرسیدند.
- در برخی روابط، هرچه یک شریک عاطفیتر میشد، شریک محتاطتر سردتر رفتار میکرد.
از مدلسازی بیماریها تا تحلیل روابط انسانی
یکی از پژوهشگرانی که این مسیر را ادامه داده است، Laurent Pujo-Menjouet، ریاضیدان کاربردی دانشگاه Claude Bernard University Lyon 1 (UCBL) فرانسه است.
زمینه اصلی فعالیت او مدلسازی بیماریهای خونی و آلزایمر است، اما سالهاست همان ابزارهای ریاضی را برای مطالعه روابط عاطفی نیز به کار گرفته و نتایج تحقیقات خود را در قالب یک کتاب منتشر کرده است.
او در گفتوگو با Earth.com گفت:
«بیش از هر چیز، شگفتزده شدم که ریاضیاتی که برای اهداف کاملاً متفاوت توسعه یافته بودند، تا این اندازه توانستهاند روابط انسانی را به شکلی قابل توجه توصیف کنند.»
مدلی که میتواند احتمال جدایی را پیشبینی کند
مهمترین شواهد در این زمینه از همکاری میان یک روانشناس و یک ریاضیدان در ایالات متحده به دست آمد.
در طول بیش از یک دهه، John Gottman صدها زوج را هنگام بحث درباره موضوعاتی مانند پول، رابطه جنسی، مسائل خانوادگی، اختلافات و سایر موضوعات حساس در محیط آزمایشگاه فیلمبرداری کرد.
در آن زمان، روانشناسی سابقه چندانی در استفاده از چنین مدلهای ریاضی نداشت و همین موضوع این همکاری را متفاوت کرده بود.
James Murray، ریاضیدان کاربردی که سالها روی مدلسازی زیستشناسی و پزشکی کار کرده بود، این بار ازدواج را همانند یک سامانه زیستی تحلیل کرد.
- هر جمله یا رفتار زوجین امتیاز دریافت میکرد.
- رفتارهای گرم، محبتآمیز یا شوخطبعانه امتیاز مثبت داشتند.
- حرکاتی مانند چشمغره، کنایه یا رفتارهای تحقیرآمیز امتیاز منفی دریافت میکردند.
- همزمان حسگرها ضربان قلب و میزان تعریق هر دو نفر را ثبت میکردند.
سپس موری این دادهها را به مجموعهای از معادلات پیشبینی طلاق تبدیل کرد که تعاملات زوجین را مرحلهبهمرحله در طول زمان تحلیل میکرد.
دقتی که پژوهشگران را شگفتزده کرد
تنها با استفاده از اطلاعات یک گفتوگوی آزمایشگاهی، مدل میتوانست زوجها را در دو گروه «ادامه زندگی مشترک» یا «جدایی» طبقهبندی کند.
در یکی از مطالعات انجامشده روی زوجهای تازه ازدواجکرده، پیشبینیهای مدل در حدود ۹۴ درصد با واقعیت سالهای بعد مطابقت داشت.
جیمز موری گفت:
«ریاضیاتی که توسعه دادیم بسیار ساده است، اما مدل به شکل شگفتآوری دقیق عمل میکند.»
نسبت طلایی ۵ به ۱؛ راز پایداری روابط
همین تحقیقات یک قانون کاربردی نیز ارائه کرد.
بر اساس یافتههای جان گاتمن، روابط پایدار بهطور متوسط در برابر هر تجربه یا تعامل منفی، حدود پنج تعامل مثبت دارند.
زوجهایی که این نسبت را از دست میدهند، بیشتر در معرض مشکلات جدی قرار میگیرند.
لوران پوژو-منژوئه این یافته را دلیلی میداند که نشان میدهد روابط باید دائماً تقویت شوند، نه اینکه افراد تصور کنند عشق بهصورت خودکار دوام خواهد آورد.
او گفت:
«زوجها نباید تصور کنند عشق بهطور خودکار خود را حفظ میکند.»
چرا تحقیر خطرناکترین نشانه است؟
پژوهشها نشان دادند همه رفتارهای منفی اثر یکسانی ندارند.
در میان انواع رفتارهای منفی، تحقیر مخربترین عامل شناخته شد؛ عاملی که حتی از خشم یا شکایتهای معمول نیز آسیب بیشتری به رابطه وارد میکند.
پژوهشگران بعدها همین رویکرد را با استفاده از سامانههای یادگیری ماشین توسعه دادند. این مدلها نیز با استفاده از دادههای مشابه توانستند زوجها را در گروه «متأهل» یا «طلاقگرفته» با دقتی بیش از ۹۰ درصد طبقهبندی کنند؛ نتیجهای که یافتههای قبلی را از رویکردی متفاوت تأیید میکند.
محدودیتهای ریاضیات در روابط انسانی
با وجود این نتایج، پژوهشگران تأکید میکنند که عشق را نمیتوان صرفاً به اعداد و معادلات تقلیل داد.
لوران پوژو-منژوئه معتقد است:
- معادلات نمیتوانند ذهن افراد را بخوانند.
- این مدلها روابط را درمان نمیکنند.
- آنها تنها الگوهای کلی را توصیف میکنند، نه سرنوشت قطعی هر زوج.
با این حال، ریاضیات نشان میدهد تعاملات روزمره زوجها الگوهای قابل اندازهگیری دارند و برخی از این الگوها نقش مهمی در آینده رابطه ایفا میکنند.
نسبت رفتارهای مثبت به منفی، میزان بروز رفتارهای تحقیرآمیز، بیش از آنچه بسیاری تصور میکنند، احتمال موفقیت یا شکست یک رابطه را نشان میدهد.
روابط موفق ساخته میشوند، پیدا نمیشوند
برای زوجها، همچنین درمانگرانی که با آنها کار میکنند، این یافتهها نگرانیهای مبهم را به شاخصهایی قابل مشاهده تبدیل میکند.
زوجها میتوانند:
- رفتارهای مثبت و منفی خود را ثبت کنند.
- زمان بروز رفتارهای تحقیرآمیز را شناسایی کنند.
- اگر نسبت تعاملات مثبت به منفی به کمتر از پنج به یک رسید، بهجای انتظار کشیدن، برای بهبود رابطه اقدام کنند.
لوران پوژو-منژوئه در پایان گفت:
«ریاضیات نمیتواند به ما بگوید چه کسی را باید دوست داشته باشیم، همچنین نمیتواند تضمین کند که یک رابطه برای همیشه ادامه خواهد داشت. اما نشان میدهد روابط قوی چیزی نیستند که صرفاً پیدا شوند، بلکه ساخته میشوند.»
کتاب مربوط به این پژوهش توسط A K Peters/CRC Press منتشر شده است.
سؤالات متداول
آیا ریاضیات واقعاً میتواند جدایی زوجها را پیشبینی کند؟
پژوهشها نشان دادهاند مدلهای ریاضی با تحلیل الگوهای رفتاری زوجها توانستهاند در برخی مطالعات، احتمال جدایی را با دقتی حدود ۹۴ درصد پیشبینی کنند.
قانون نسبت ۵ به ۱ چیست؟
بر اساس تحقیقات جان گاتمن، روابط پایدار معمولاً به ازای هر تعامل منفی، حدود پنج تعامل مثبت دارند.
مهمترین عامل منفی در روابط چیست؟
طبق یافتههای پژوهش، تحقیر مخربترین رفتار در روابط عاطفی است و تأثیر منفی آن از خشم یا شکایتهای معمول بیشتر است.
آیا این مدلها میتوانند آینده هر رابطهای را با قطعیت مشخص کنند؟
خیر. پژوهشگران تأکید میکنند این معادلات تنها الگوهای کلی روابط را توصیف میکنند و نمیتوانند سرنوشت قطعی افراد را تعیین کنند.
جمعبندی
پژوهشهای انجامشده نشان میدهد پیشبینی جدایی با استفاده از الگوهای ریاضی امکانپذیر است، اما این مدلها جایگزین شناخت انسانی یا درمان نیستند. آنها میتوانند نشانههای هشداردهنده را زودتر آشکار کنند تا زوجها فرصت اصلاح مسیر رابطه را داشته باشند.
اگر به موضوعات روانشناسی، علوم رفتاری، فناوری، پژوهشهای علمی علاقهمند هستید، مطالب بعدی ما را نیز دنبال کنید.
