مطالعهای نگرانکننده درباره تجمع میکروپلاستیک در مغز انسان نشان میدهد ذرات ریز پلاستیکی میتوانند از سد خونی-مغزی عبور کنند، در نواحی عمقی مغز انباشته شوند. این یافته بهویژه در بیماران مبتلا به زوال عقل پررنگتر بوده است.
میکروپلاستیکها، قطعات بسیار کوچک پلاستیک هستند که پیشتر در هوا، آب، مواد غذایی شناسایی شده بودند. اکنون شواهد جدید نشان میدهد این ذرات به بافت مغز نیز راه پیدا میکنند. پرسش اصلی این است: آیا این تجمع میتواند عملکرد مغز را مختل کند؟
عبور میکروپلاستیکها از سد خونی-مغزی
در این پژوهش، ۵۲ نمونه مغز اهدایی انسان بررسی شد. نتایج نشان داد در تمامی نمونهها ردپای پلیاتیلن، سایر پلیمرهای مصنوعی وجود دارد.
- غلظت میکروپلاستیک در نمونههای سال ۲۰۲۴ بیشتر از سال ۲۰۱۶ بود.
- روند افزایشی نشاندهنده رشد مداوم آلودگی پلاستیکی جهانی است.
- ذرات در نواحی عمقی مغز، از جمله قشر پیشانی مشاهده شدند.
این مطالعه تحت هدایت متیو کمپن، استاد سمشناسی دانشگاه نیومکزیکو انجام شد. او با احتیاط درباره نتایج سخن گفت، رشد تولید جهانی پلاستیک را عامل کلیدی دانست.
«هر بار که لایهای را کنار میزنیم، با این پرسش روبهرو میشویم که آیا وضعیت بدتر از آن چیزی است که تصور میکردیم؟»
میکروپلاستیک در مغز بیماران دمانس
بخش قابلتوجه تحقیق مربوط به مغز بیماران مبتلا به زوال عقل بود. در این گروه، میزان تجمع میکروپلاستیک در مغز سه تا پنج برابر بیشتر از سایر نمونهها گزارش شد.
با این حال هنوز مشخص نیست:
- آیا میکروپلاستیکها موجب تشدید زوال عقل میشوند؟
- یا مغز آسیبدیده توانایی دفع این ذرات را ندارد؟
مشاهده زیر میکروسکوپ الکترونی نیز غافلگیرکننده بود. بسیاری از ذرات به شکل ورقههای نامنظم، لبهدار دیده شدند، نه کروی و صاف. این ساختار ناهموار میتواند تعامل متفاوتی با سلولهای عصبی داشته باشد.
وجود میکروپلاستیک در سایر اندامها
مطالعات پیشین نیز بقایای پلاستیک را در شریانها، کلیهها، جفت جنین گزارش کردهاند. آزمایشهای حیوانی نشان داده حتی مواجهه کوتاهمدت با ذرات مصنوعی میتواند موجب التهاب چند اندام شود.
برخی پژوهشها وجود میکروپلاستیک را در پیاز بویایی مغز نیز تأیید کردهاند. این موضوع نشان میدهد مسیرهای متعددی برای ورود این ذرات به بافت عصبی وجود دارد.
تأثیر میکروپلاستیک بر عملکرد مغز
پرسشهای بیپاسخ فراوان است. آیا این ذرات میتوانند حافظه، تمرکز، کارکرد شناختی را مختل کنند؟
در مدلهای حیوانی، مواجهه با میکروپلاستیک با تغییرات جزئی حافظه، نشانههای استرس سلولی در برخی نواحی مغزی همراه بوده است. با این حال مطالعات انسانی طولانیمدت هنوز محدود است.
نکته جالب اینکه این تحقیق ارتباطی میان سن فوت افراد، میزان میکروپلاستیک پیدا نکرد. پژوهشگران قصد دارند بررسی کنند چه افرادی در معرض خطر بیشتری هستند.
واکنش صنعت، نگرانی عمومی
تولیدکنندگان پلاستیک خطرات بالقوه را میپذیرند، بر ضرورت پیشبرد تحقیقات علمی تأکید دارند. برخی پیشنهاد میکنند استفاده از ظروف چندبارمصرف، پوشاک با الیاف طبیعی میتواند مواجهه را کاهش دهد.
با این حال واقعیت این است که پلاستیک تقریباً در همهجا حضور دارد؛ در هوا، غذا، آب. راهحل سریع وجود ندارد.
چالشهای پنهان، آینده سلامت مغز
کارشناسان به بهبود سیستمهای فیلتراسیون، مقررات سختگیرانهتر برای پسماند صنعتی اشاره میکنند. همچنین تفاوت در اندازه، شکل، ترکیب شیمیایی پلیمرها میتواند میزان آسیب را تعیین کند.
ریچارد تامپسون، استاد دانشگاه پلیموث که نخستینبار اصطلاح «میکروپلاستیک» را به کار برد، اشاره کرده است که پیوند دادن این ذرات با پیامدهای سلامت مشخص، چالش بزرگی است.
روشهای پیشرفته شناسایی میکروپلاستیک
پیشرفت ابزارهای تصویربرداری، تحلیل شیمیایی طی یک دهه اخیر دقت تشخیص را افزایش داده است. با این حال برخی نگراناند ابعاد واقعی مسئله فراتر از برآوردهای فعلی باشد.
عوامل سن، وضعیت سلامت، سبک زندگی میتوانند در میزان تجمع میکروپلاستیک در مغز نقش داشته باشند.
افزایش شواهد، ضرورت احتیاط
تنوع گسترده پلاستیکهای مورد استفاده در زندگی روزمره، شناسایی اثرات زیانبار را پیچیده میکند. پلیاستایرن، پلیپروپیلن، پلیاتیلن تنها بخشی از این طیف هستند.
برخی به صورت ورقههای میکروسکوپی تجزیه میشوند، برخی به الیاف رشتهای تبدیل میشوند که ممکن است در بافتها گیر کنند.
کارشناسان تأکید دارند جای وحشت نیست، آگاهی ضروری است. افزایش شناخت میتواند به اصلاح فرآیندهای تولید، انتخابهای مصرفکننده، مدیریت پسماند منجر شود.
آینده پژوهش درباره میکروپلاستیک و سلامت مغز
تحقیقات در این حوزه با سرعت در حال گسترش است. تیمهای بینالمللی روی کاهش انتشار پلاستیک، توسعه مواد تجزیهپذیرتر، بهبود بازیافت کار میکنند.
مطالعات بالینی بلندمدت میتواند شکافهای دانشی درباره تأثیر تجمع میکروپلاستیک در مغز بر جمعیتهای مختلف را پر کند.
این پژوهش در مجله Nature Medicine منتشر شده است.
جمعبندی
تجمع میکروپلاستیک در مغز انسان واقعیتی تأییدشده است. هنوز رابطه مستقیم با بیماریهای عصبی قطعی نیست، اما شواهد رو به افزایش نشان میدهد احتیاط علمی ضروری است.
نظر شما درباره تأثیر میکروپلاستیک بر سلامت مغز چیست؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید، این مقاله را با دیگران به اشتراک بگذارید.
