رژیم غذایی مادر در دوران بارداری میتواند سلامت کودک را برای دههها تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش جدید نشان میدهد آنچه مادر میخورد نهتنها بر رشد اولیه جنین اثر میگذارد بلکه میتواند ساختار میکروبهای روده کودک را تا بزرگسالی شکل دهد. تمرکز این تحقیق بر افزودنیهای غذایی رایج است که ممکن است از طریق مادر به نوزاد منتقل شوند و پیامدهای بلندمدت ایجاد کنند.
رژیم غذایی مادر و شکلگیری سلامت روده کودک
مطالعهای جدید روی موشها نشان میدهد مصرف برخی امولسیفایرها توسط مادران میتواند روند اولیه رشد روده در فرزندان را تغییر دهد. این تغییرات زودهنگام خطر التهاب روده و افزایش وزن در سالهای بعد زندگی را افزایش میدهد حتی اگر کودک هرگز بهطور مستقیم در معرض این افزودنیها قرار نگرفته باشد.
این پژوهش توسط دانشمندان مؤسسه پاستور و Inserm انجام شده و نشان میدهد تغذیه در اوایل زندگی میتواند اثرات زیستی ماندگاری ایجاد کند که حتی به نسلهای بعد منتقل میشود.
افزودنیهای غذایی و نقش باکتریهای روده
امولسیفایرها موادی هستند که به ترکیب شدن اجزایی مانند روغن و آب کمک میکنند. صنایع غذایی از این مواد برای بهبود بافت محصولات و افزایش ماندگاری استفاده میکنند.
مواد غذایی فرآوریشده معمولاً حاوی امولسیفایر هستند از جمله بستنی، محصولات نانوایی، سسها، لبنیات، شیرخشک نوزاد.
امولسیفایرهای رایج در صنایع غذایی
- کربوکسیمتیل سلولز (E466)
- پلیسوربات ۸۰ (E433)
مطالعات قبلی نشان داده بودند این افزودنیها تعادل باکتریهای روده بزرگسالان را مختل میکنند. پژوهش جدید نشان میدهد این اثرات حتی پیش از تولد آغاز میشوند.
باکتریهای روده نقشی اساسی در هضم غذا، تنظیم سیستم ایمنی، سوختوساز بدن دارند. اوایل زندگی یک بازه حساس است که در آن میکروبها به سیستم ایمنی آموزش میدهند تا باکتریهای مفید را تشخیص دهد و از واکنشهای مضر جلوگیری کند.
تأثیر رژیم غذایی در دوران بارداری
هدایت این پژوهش بر عهده بنوا شاسن، مدیر پژوهشی Inserm و رئیس آزمایشگاه تعاملات میزبان و میکروبیوم در مؤسسه پاستور بود.
در این مطالعه، به موشهای ماده به مدت ده هفته پیش از بارداری و در طول بارداری و شیردهی مقادیر کمی از E466 یا E433 داده شد. فرزندان این موشها هرگز بهطور مستقیم این افزودنیها را مصرف نکردند.
بررسیها نشان داد ترکیب باکتریهای روده فرزندان در اوایل زندگی بهطور واضح تغییر کرده است. ساختار و عملکرد میکروبی دگرگون شد. هرچند این تغییرات در آینده کمرنگ شدند اما اثرات منفی بلندمدت باقی ماند.
افزایش باکتریهای تاژکدار و تحریک ایمنی
یکی از یافتههای کلیدی مربوط به افزایش باکتریهای تاژکدار بود. این باکتریها مولکولی به نام فلاژلین تولید میکنند که بهشدت گیرندههای ایمنی را فعال میکند. افزایش فلاژلین باعث تحریک بیشازحد سیستم ایمنی در روده شد.
همچنین پدیدهای به نام نفوذ باکتریایی مشاهده شد. باکتریها به دیواره روده نزدیکتر شدند و فاصله طبیعی که توسط مخاط و دفاع ایمنی حفظ میشود کاهش یافت. این نزدیکی فشار ایمنی را در دورهای حساس از رشد افزایش داد.
سلولهای جامی و آموزش سیستم ایمنی
سلولهای جامی پوشش روده را تشکیل میدهند و مخاط تولید میکنند. در اوایل زندگی، این سلولها گذرگاههای موقتی ایجاد میکنند که به قطعات کوچک میکروبی اجازه میدهد به سلولهای ایمنی برسند. این مسیرها با نام GAPs شناخته میشوند.
GAPs به سیستم ایمنی کمک میکنند تا نسبت به میکروبهای مفید تحمل ایجاد کند. زمانبندی این فرآیند بسیار مهم است. بسته شدن زودهنگام این گذرگاهها مانع آموزش ایمنی میشود و تعادل را بهسمت التهاب سوق میدهد.
در فرزندان مادرانی که در معرض امولسیفایرها بودند مسیرهای آنتیژنی روده زودتر از حالت طبیعی بسته شد.
این بسته شدن زودهنگام آموزش ایمنی در دوره از شیرگیری را مختل کرد، سیگنالهای تحمل ایمنی کاهش یافت، فعالیتهای التهابی افزایش پیدا کرد.
اختلال در تعادل سلولهای ایمنی
پژوهشگران کاهش تعداد سلولهای ایمنی تنظیمگر را نیز مشاهده کردند. این کاهش کنترل التهاب را ضعیف کرد.
در نتیجه، سیگنالهای التهابی افزایش یافت و زمینهای پایدار برای واکنش بیشازحد سیستم ایمنی ایجاد شد.
افزایش خطرات سلامتی بهدلیل افزودنیهای غذایی
موشهای بالغی که مادرانشان در معرض امولسیفایرها بودند هنگام مصرف رژیم پرچرب بیشتر در معرض چاقی قرار گرفتند. افزایش چربی بدن حتی زمانی رخ داد که ترکیب باکتریهای روده ظاهراً به حالت طبیعی بازگشته بود.
التهاب روده نیز افزایش یافت. این موشها حساسیت بیشتری نسبت به کولیت نشان دادند، بیماریای که با آسیب روده و نفوذ سلولهای ایمنی همراه است. تغییرات اولیه میکروبی بهتنهایی برای ایجاد این پیامدها کافی بود.
آزمایشهای جابهجایی نوزادان نشان دادند وقتی نوزادان به مادران بدون مواجهه با امولسیفایر سپرده شدند، وضعیت میکروبی طبیعی شد و خطر بیماری کاهش یافت. این نتایج نقش تعیینکننده شرایط اولیه روده را تأیید میکند.
همچنین بررسی شد آیا بازگرداندن عملکرد GAPs میتواند آسیبها را معکوس کند یا نه. درمانهای شیمیایی که گذرگاههای GAPs را در اوایل زندگی باز نگه میداشتند، از التهاب و مشکلات متابولیک جلوگیری کردند.
این یافتهها ارتباط مستقیم میان آموزش ایمنی اولیه و خطر بیماری در بزرگسالی را نشان میدهند.
اهمیت این یافتهها برای سلامت انسان
مطالعات حیوانی نمیتوانند بهطور کامل زیستشناسی انسان را بازتاب دهند. با این حال نتایج بهدلیل حضور گسترده امولسیفایرها در رژیم غذایی دوران بارداری و نوزادی نگرانکننده هستند.
بسیاری از شیرخشکهای نوزاد حاوی این افزودنیها هستند، آن هم در دورهای حساس برای شکلگیری میکروبیوم روده.
«بسیار مهم است درک بهتری از این موضوع پیدا کنیم که آنچه میخوریم چگونه میتواند سلامت نسلهای آینده را تحت تأثیر قرار دهد.»
— بنوا شاسن، نویسنده همکار پژوهش
«این یافتهها نشان میدهد تنظیم استفاده از افزودنیهای غذایی بهویژه در شیرخشک نوزادان که در زمان بحرانی شکلگیری میکروبیوم مصرف میشوند اهمیت زیادی دارد.»
«هدف ما ادامه این پژوهش با کارآزماییهای بالینی است تا انتقال میکروبیوم از مادر به نوزاد را بررسی کنیم، چه در شرایط مصرف افزودنیهای غذایی چه بدون آن.»
مطالعات آینده روی انسان به روشن شدن نقش رژیم غذایی دوران بارداری در سلامت بلندمدت روده کمک خواهد کرد. درک بهتر آموزش ایمنی اولیه میتواند مسیر انتخابهای غذایی ایمنتر برای نسلهای آینده را هموار کند.
این پژوهش در مجله علمی Nature Communications منتشر شده است.
نتیجهگیری
یافتههای این تحقیق نشان میدهد افزودنیهای غذایی مصرفشده توسط مادر میتوانند از طریق تغییر آموزش ایمنی و میکروبیوم روده، خطر چاقی و التهاب را در بزرگسالی افزایش دهند. توجه به تغذیه دوران بارداری نقشی کلیدی در سلامت نسلهای آینده دارد.
اگر به تأثیر تغذیه بر سلامت نسلهای آینده علاقهمند هستید، این مقاله را به اشتراک بگذارید یا دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید.
