دو گوشی، یک اپلیکیشن؛ روسها دیوار آهنین دیجیتال پوتین را با VPN میشکنند
همزمان با افزایش کنترل دولت روسیه بر اینترنت و تشدید محدودیتها علیه اپلیکیشنهای خارجی، کاربران این کشور برای عبور از سد محدودیتهای دیجیتال به راهکارهای پیچیدهتری روی آوردهاند. استفاده از VPN، بهکارگیری همزمان دو تلفن همراه، استفاده از اپلیکیشنهای مورد حمایت دولت، اکنون بخشی از زندگی روزمره بسیاری از شهروندان روسیه شده است.
با سختگیرانهتر شدن نظارت دولت بر فضای آنلاین، کاربران روس برای دور زدن محدودیتهای اینترنتی از روشهای پیشرفتهتری استفاده میکنند. بر اساس گزارش رویترز، استفاده از VPN در این کشور بهسرعت افزایش یافته است، تا جایی که برخی شهروندان، حتی مقامهای دولتی، زندگی دیجیتال خود را میان دو تلفن همراه مجزا تقسیم کردهاند.
طبق گزارش رویترز، یک طراح داخلی در مسکو برای ارتباط با دوستان خارجی خود از VPN استفاده میکند تا بتواند به واتساپ، اپلیکیشن آمریکایی پیامرسان، دسترسی داشته باشد. او در همان روز مجبور است برای ورود به سامانه فروش بلیت راهآهن روسیه، VPN را غیرفعال کند. همچنین از اپلیکیشن دولتی MAX روی تلفن همراه دیگری استفاده میکند. این «شکاف دیجیتال» نشان میدهد نظم جدید اینترنتی روسیه چگونه بر زندگی روزمره مردم تأثیر گذاشته است.
افزایش انفجاری استفاده از VPN در روسیه
بر اساس دادههای منتشرشده، تنها در ماه مارس، پنج اپلیکیشن محبوب VPN در فروشگاه Google Play حدود ۹.۲ میلیون بار دانلود شدهاند. این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۱۴ برابر افزایش را نشان میدهد.
دادههای مرکز پژوهشی Levada نیز نشان میدهد سهم روسهایی که اعلام کردهاند از VPN استفاده میکنند، از ۲۳ درصد در سال ۲۰۲۲ به ۳۶ درصد در سال ۲۰۲۶ رسیده است.
به گفته کارشناسان، این رشد مستقیم نتیجه سیاستهای «حاکمیت دیجیتال» روسیه است که پس از جنگ اوکراین با سرعت بیشتری دنبال شدهاند. کرملین در حالی که دسترسی به پلتفرمهای خارجی را محدود میکند، تلاش دارد شهروندان را به استفاده از جایگزینهای مورد حمایت دولت سوق دهد.
محدودیت دسترسی به اپلیکیشنهای خارجی
در روسیه، دسترسی به پیامرسانهای پرکاربردی مانند واتساپ و تلگرام در برخی مناطق مسدود شده یا با کاهش سرعت مواجه است. دولت این پلتفرمها را به بهانه «تهدید امنیتی» و «محتوای غیرقانونی» هدف قرار داده است، در حالی که کاربران میکوشند از طریق VPN به آنها دسترسی پیدا کنند.
در مقابل، سازمان تنظیم مقررات ارتباطات روسیه، Roskomnadzor، دسترسی به صدها سرویس VPN را مسدود کرده است. این وضعیت به شکلگیری نوعی «بازی موش و گربه» دائمی میان کاربران و دولت منجر شده است.
قطعی اینترنت و پیامدهای اقتصادی آن
در ماههای اخیر، اینترنت همراه در برخی مناطق روسیه برای چندین روز قطع شده است. مقامهای روس ادعا کردهاند پهپادهای متعلق به اوکراین ممکن است از زیرساختهای ارتباطی برای اهداف خود استفاده کنند.
این اختلالها بخشهای حیاتی مانند بانکداری، تجارت الکترونیک، حملونقل را نیز تحت تأثیر قرار دادهاند.
در ماه مارس، قطعیهایی که حدود سه هفته در مسکو ادامه داشت، اختلالهای جدی در فعالیت کسبوکارها و خدمات عمومی ایجاد کرد. همچنین گزارش شده است که ترافیک اینترنتی پلتفرم تجارت الکترونیک Wildberries حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است.
اپلیکیشنهای دولتی و نگرانی از نظارت
کرملین شهروندان را به استفاده از اپلیکیشن مورد حمایت دولت، یعنی MAX، تشویق میکند. با این حال، برخی کاربران نگران هستند که این برنامه برای اهداف نظارتی مورد استفاده قرار گیرد. شرکت VK این ادعاها را رد کرده است.
به دلیل نگرانیهای امنیتی، برخی کاربران حتی میکروفون و دوربین دستگاههایی را که اپلیکیشن MAX روی آنها نصب شده است، خارج میکنند.
برخی منابع نیز میگویند حتی مقامهای دولتی برای جداسازی زندگی شخصی و کاری خود، از VPN و تلفن همراه دوم استفاده میکنند.
افزایش نارضایتی عمومی در روسیه
نظرسنجیهای افکار عمومی نشان میدهند محدودیتهای اینترنتی، افزایش قیمتها، خستگی ناشی از جنگ، نارضایتی از مدیریت ولادیمیر پوتین را افزایش دادهاند. آمارهای رسمی نیز از روند نزولی میزان حمایت عمومی حکایت دارند.
کرملین تأکید میکند محدودیتهای اینترنتی «موقتی» و با اهداف امنیتی اعمال شدهاند. با این حال، مقامها اذعان دارند که با نزدیک شدن به دورههای انتخاباتی، باید پیامدهای سیاسی این اقدامات نیز مدیریت شوند.
شکلگیری اینترنت موازی در روسیه
فضای دیجیتال روسیه بهتدریج به ساختاری چندپاره تبدیل شده است؛ ساختاری که در آن کنترل دولتی از یک سو، راهبردهای فرار کاربران از سوی دیگر، همزمان در حال گسترش هستند.
استفاده گسترده از VPN، حمل دو تلفن همراه، گرایش به اپلیکیشنهای جایگزین، در عمل نوعی «اکوسیستم اینترنت موازی» در این کشور ایجاد کردهاند؛ اکوسیستمی که نشان میدهد شهروندان روس چگونه برای حفظ دسترسی خود به جهان آنلاین، راهحلهای تازهای پیدا میکنند.
جمعبندی
افزایش استفاده از VPN در روسیه، نمادی از تقابل میان سیاستهای کنترل دیجیتال دولت و تلاش شهروندان برای حفظ آزادی دسترسی به اینترنت است. استفاده از دو گوشی، اپلیکیشنهای جایگزین، ابزارهای دور زدن فیلترینگ، اکنون به بخشی از واقعیت زندگی دیجیتال روسها تبدیل شدهاند.
شما درباره گسترش کنترل دولتها بر اینترنت چه نظری دارید؟ دیدگاه خود را با ما و دیگر مخاطبان به اشتراک بگذارید.
