تلگرام، پیامرسان محبوبی که به مقاومت در برابر نظارت دولتی شهرت دارد، سالهاست به ابزاری مهم برای معترضان، فعالان مدنی، رسانهها، همچنین افرادی تبدیل شده که تلاش میکنند از محدودیتهای حکومتهای اقتدارگرا عبور کنند. با این حال، همین ویژگیها باعث شده این پلتفرم با انتقادهای گستردهای نیز مواجه شود. منتقدان معتقدند تلگرام بستری برای گسترش تروریسم، فعالیتهای مجرمانه، انتشار اطلاعات نادرست و سوءاستفادههای سازمانیافته فراهم کرده است.
در سالهای اخیر، دولتهای مختلف جهان از طریق ممنوعیت، محدودیت یا تحقیقات قضایی تلاش کردهاند فعالیت تلگرام را کنترل کنند. حتی فرانسه، کشوری که بنیانگذار تلگرام در آن با پروندههای قضایی روبهرو شده، در میان این کشورها قرار دارد.
تلگرام در روسیه به دلیل نقش آن در سازماندهی مخالفان سیاسی ممنوع شد، در اوکراین به علت نگرانیهای امنیتی استفاده از آن در دستگاههای دولتی محدود شد، در برزیل بهدلیل ناتوانی در مقابله با فعالیتهای غیرقانونی بهطور موقت تعلیق شد و اخیراً هند نیز این پیامرسان را هدف اقدامات محدودکننده قرار داد.
آخرین نمونه در هند رخ داد؛ جایی که دولت اعلام کرد از تلگرام در کلاهبرداری مرتبط با فروش برگههای سؤالات ادعایی آزمون ورودی پزشکی استفاده شده است. به همین دلیل، این کشور استفاده از تلگرام را تا ۲۲ ژوئن ممنوع کرد.
تلگرام در هند؛ ممنوعیت موقت پس از رسوایی آزمون پزشکی
هند یکی از بزرگترین بازارهای تلگرام محسوب میشود و بیش از ۱۵۰ میلیون کاربر دارد. دولت هند، ممنوعیت موقت این پیامرسان را بخشی از تلاش برای مقابله با کلاهبرداریهایی دانست که دانشآموزان را هدف قرار داده بودند.
میلیونها داوطلب در ماه مه در آزمون ورودی دانشکدههای پزشکی شرکت کردند. با این حال، آژانس ملی آزمون هند روز سهشنبه اعلام کرد کانالهای تلگرامی محتوایی را با ادعای دسترسی به سؤالات افشاشده آزمون به داوطلبان و خانوادههای آنها میفروختند، اما مشخص شد این محتوا جعلی بوده است.
این نهاد همچنین نتایج آزمون را باطل کرد و اعلام کرد آزمون مجدد روز یکشنبه برگزار خواهد شد.
این اتفاق نارضایتی گستردهای در میان جوانانی ایجاد کرد که معتقد بودند دولت در مدیریت نظام آزمونها ناکارآمد عمل کرده است. اعتراضهایی نیز در نقاط مختلف شکل گرفت.
پاول دوروف، بنیانگذار تلگرام، در شبکه اجتماعی X از این تصمیم انتقاد کرد و گفت این ممنوعیت بهجای کلاهبرداران، کاربران عادی تلگرام را مجازات میکند.
او همچنین اعلام کرد تلگرام صدها کانال مرتبط با فروش سؤالات آزمون و فعالیتهای کلاهبردارانه را در هند حذف کرده است.
روسیه؛ کشوری که تلگرام را ممنوع کرد، سپس عقبنشینی کرد
روسیه، زادگاه پاول دوروف، از نخستین کشورهایی بود که تلگرام را ممنوع کرد. دادگاهی در این کشور در سال ۲۰۱۸ پس از آنکه تلگرام درخواست دسترسی دولت به پیامهای رمزگذاریشده کاربران را رد کرد، به دولت اجازه مسدودسازی این پیامرسان را داد.
دوروف که در سال ۲۰۱۴ روسیه را ترک کرده بود، استدلال میکرد به دلیل ساختار رمزنگاری تلگرام، اجرای خواسته دولت از نظر فنی امکانپذیر نیست.
با این حال، اجرای این ممنوعیت با مشکلات فنی متعددی روبهرو شد. از سوی دیگر، استفاده گسترده نهادهای دولتی روسیه از تلگرام، کرملین را در موقعیت دشواری قرار داد.
در نهایت، روسیه در سال ۲۰۲۰ با اعلام اینکه تلگرام تلاشهای خود را برای مقابله با محتوای افراطگرایانه افزایش خواهد داد، ممنوعیت را لغو کرد.
اما در اوایل امسال، دولت روسیه بار دیگر در چارچوب فشارهای گستردهتر بر آزادی بیان اینترنتی در دوران جنگ اوکراین، تلاش کرد دسترسی به تلگرام را محدود کند.
نهاد تنظیم مقررات ارتباطات روسیه، تلگرام را به ناتوانی در مقابله با کلاهبرداری، حفاظت ناکافی از دادههای شخصی، جلوگیری نکردن از استفاده تروریستها و مجرمان از این پلتفرم متهم کرد.
دوروف نیز مدعی شد دولت روسیه تلاش میکند شهروندان را به استفاده از اپلیکیشنی تحت کنترل حکومت سوق دهد؛ اپلیکیشنی که به گفته او «برای نظارت و سانسور سیاسی توسعه یافته است.» در حال حاضر، تلگرام عملاً در روسیه مسدود محسوب میشود.
اوکراین؛ ابزار حیاتی جنگ یا تهدید امنیت ملی؟
در جریان جنگ روسیه علیه اوکراین، تلگرام به ابزاری حیاتی برای میلیونها شهروند اوکراینی تبدیل شد. مردم از طریق این پیامرسان درباره حملات احتمالی روسیه اطلاع کسب میکردند یا برای یافتن غذا و کمکهای پزشکی از آن بهره میبردند.
با وجود این، مقامهای اوکراینی هشدار دادند که تلگرام میتواند بستری برای انتشار اطلاعات نادرست روسیه و فعالیتهای جاسوسی باشد.
دولت اوکراین در سال ۲۰۲۴ به دلایل امنیتی، استفاده از تلگرام در تلفنهای کاری نظامیان، کارکنان دولت، همچنین افراد شاغل در زیرساختهای حیاتی را ممنوع کرد.
برخی مقامها نیز پیشنهاد دادند هویت گردانندگان کانالهای بزرگ و ناشناس بهصورت اجباری افشا شود.
اروپا؛ افزایش فشارهای نظارتی بر تلگرام
نروژ و نگرانیهای امنیتی
وزیر دادگستری نروژ در اطلاعیهای رسمی که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، اعلام کرد کارکنان دولت نباید تلگرام یا تیکتاک را روی دستگاههای کاری خود نصب کنند.
دولت نروژ این اپلیکیشنها را تهدیدی علیه امنیت ملی ارزیابی کرده است.
فرانسه و پروندههای قضایی علیه پاول دوروف
در فرانسه، مقامهای قضایی در سال ۲۰۲۴ هنگام ورود پاول دوروف به این کشور او را بازداشت کردند و به دلیل ناتوانی ادعایی تلگرام در جلوگیری از فعالیتهای غیرقانونی، اتهامهای متعددی علیه او مطرح شد.
همچنین خروج دوروف از خاک فرانسه ممنوع اعلام شد.
نام تلگرام در فرانسه در پروندههای مختلفی مرتبط با سوءاستفاده جنسی از کودکان، قاچاق مواد مخدر، جرایم ناشی از نفرت در فضای آنلاین مطرح شده است.
تلگرام در واکنش به این موضوع اعلام کرد از قوانین اتحادیه اروپا پیروی میکند و مسئول دانستن یک پلتفرم یا مالک آن بابت سوءاستفاده کاربران، منطقی نیست.
سال گذشته به دوروف اجازه داده شد بهطور موقت فرانسه را ترک کند. او بعدها اعلام کرد به دبی در امارات متحده عربی بازگشته است.
برزیل؛ تقابل تلگرام با دستگاه قضایی
دیوان عالی برزیل در آستانه انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۲، تلگرام را در سراسر کشور ممنوع کرد.
دادگاه اعلام کرد این اقدام به دلیل بیتوجهی تلگرام به دستور حذف حسابهای مرتبط با تحقیقات مربوط به انتشار اطلاعات نادرست و تهدید قضات دیوان عالی انجام شده است.
این تحقیقات یکی از حامیان ژائیر بولسونارو، رئیسجمهور پیشین برزیل را هدف قرار داده بود.
دوروف بعدها در پیامی عذرخواهی کرد و گفت شرکت به دلیل از دست دادن ایمیلهای ارسالی دادگاه، همیشه قادر به پاسخگویی به درخواستهای دیوان عالی نبوده است.
پس از تبعیت تلگرام از دستورات قضایی، ممنوعیت لغو شد.
اما در سال ۲۰۲۳، یک قاضی برزیلی بار دیگر حکم به مسدودسازی سراسری تلگرام داد؛ زیرا این شرکت از اجرای حکم تحویل تمام دادههای کاربران مرتبط با گروههای گفتوگوی نئونازی خودداری کرده بود.
تلگرام در پاسخ اعلام کرد گروههای مورد نظر حذف شدهاند و بازیابی اطلاعات آنها امکانپذیر نیست.
در ادامه، دادگاه تجدیدنظر این حکم را لغو کرد اما جریمه مالی سنگین تعیینشده علیه تلگرام را تأیید کرد.
نتیجهگیری: آینده تلگرام در میان آزادی و نظارت
افزایش محدودیتهای تلگرام در جهان، نشاندهنده تقابل پیچیده میان حفظ حریم خصوصی، آزادی بیان، امنیت ملی و مسئولیتپذیری پلتفرمهای دیجیتال است. دولتها تلاش میکنند خطرات احتمالی را کنترل کنند، در حالی که مدافعان آزادی اینترنت هشدار میدهند فشار بیش از حد میتواند به محدود شدن حقوق کاربران منجر شود. به نظر میرسد تلگرام همچنان در مرکز این جدال جهانی باقی خواهد ماند.
شما درباره افزایش محدودیتهای تلگرام چه نظری دارید؟ دیدگاه خود را با ما و دیگر مخاطبان به اشتراک بگذارید.
