نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد مصرف خوراکیهای سرشار از تئوبرومین، مانند شکلات تلخ و قهوه، ممکن است فراتر از ایجاد حس لذت، در کندتر شدن روند پیری سلولهای بدن نقش داشته باشد. دانشمندان کالج کینگز لندن (KCL) در بررسی حدود ۱۶۰۰ فرد بزرگسال دریافتند سطح بالاتر این ترکیب طبیعی در خون، با نشانههای کاهش سرعت پیری زیستی همبستگی دارد.
این تحقیق با هدایت دکتر رامی سعد، متخصص ژنتیک مولکولی، انجام شده است. او روی نحوه تأثیر مولکولها بر شاخصهای پیری DNA در نمونههای خونی انسان تحقیق میکند.
زیستسن یا سن بیولوژیک چیست؟
زیستسن، تخمینی از میزان فرسودگی بافتها و اندامهای بدن است و میتواند کمتر یا بیشتر از سن تقویمی باشد. پژوهشگران برای اندازهگیری سن زیستی از «ساعتهای اپیژنتیک» استفاده میکنند؛ ابزارهایی مبتنی بر الگوهای متیلاسیون DNA که یکی از معتبرترین آنها GrimAge نام دارد.
ابزار دیگر یعنی DNAmTL بر اساس الگوهای متیلاسیون DNA، طول تلومرها را تخمین میزند؛ همان کلاهکهای محافظتی انتهای کروموزومها که با افزایش سن کوتاه میشوند.
چرا تئوبرومین برای بدن اهمیت دارد؟
تئوبرومین نوعی آلکالوئید گیاهی است؛ ترکیباتی طبیعی که گیاهان برای دفاع در برابر آسیبها تولید میکنند. در کاکائو و قهوه، تئوبرومین در کنار کافئین قرار دارد و در دسته متیلگزانتینها طبقهبندی میشود؛ مولکولهایی محرک که روی سلولهای مغز و قلب تأثیر میگذارند.
- مطالعات حیوانی و انسانی نشان میدهند تئوبرومین ممکن است بر فشار خون، کلسترول و التهاب اثر بگذارد.
- اگرچه این ترکیب برای انسان در دوزهای غذایی بیخطر است، برای سگها بسیار سمی است چون دیرتر از بدنشان دفع میشود.
پیوند بین شیمی شکلات و DNA
پژوهشگران سطح تئوبرومین را در نمونههای خونی با استفاده از روشهای متابولومیکس اندازهگیری کردند؛ تکنیکهایی آزمایشگاهی که طیف وسیعی از مولکولهای سرمی را همزمان ثبت میکنند. سپس این دادهها با نشانگرهای اپیژنتیک پیری در گروهی از دوقلوهای بریتانیایی و یک نمونه آلمانی مقایسه شد.
پس از تنظیم مدلها بر اساس سن، وزن، مصرف دخانیات و عوامل خانوادگی، بررسی شد که آیا سطح بالاتر تئوبرومین با کندتر شدن روند پیری همخوانی دارد یا خیر. همچنین پژوهشگران سنجیدند آیا سایر متابولیتهای قهوه و کاکائو، مثل کافئین، میتوانند این اثر را توضیح دهند.
تئوبرومین و کندتر شدن روند پیری سلولی
نتایج نشان داد افرادی که تئوبرومین بیشتری در خون دارند، به طور قابل توجهی شتاب پیری GrimAge پایینتر و تخمین طولانیتر تلومرها را تجربه میکنند. حتی زمانی که مدلها با کافئین و سایر متیلگزانتینها تنظیم شدند، ارتباط تئوبرومین همچنان پایدار ماند.
در تحلیل جداگانه افراد غیرسیگاری و سابقهداران مصرف دخانیات، ارتباط قویتر در میان افرادی دیده شد که در گذشته سیگار میکشیدند. همچنین اثرات زمانی قویتر بودند که اندازهگیری تئوبرومین و سنجش متیلاسیون DNA در بازه زمانی کوتاهتری انجام شده بود؛ نشانهای که بیان میکند این سیگنال بازتابدهنده مواجهه اخیر است.
تلومرها چه نقشی در پیری دارند؟
تلومرها توالیهای تکراری DNA در انتهای کروموزومها هستند که از اطلاعات ژنتیکی محافظت میکنند. کوتاهشدن تلومرها با افزایش خطر بیماری قلبی، سرطانها و مرگ زودرس همراه است. افزایش سطح تئوبرومین با طولانیتر بودن تخمین DNAmTL همخوانی داشت، یعنی ممکن است این ترکیب به حفظ طول تلومر کمک کند.
البته باید توجه داشت اثرات مشاهدهشده کوچک هستند، بنابراین کسی نباید انتظار داشته باشد شکلات تلخ باعث جوانسازی کامل سلولها شود. اما الگوها نشان میدهند تئوبرومین احتمالاً با زیستشناسی تلومر ارتباط دارد.
ترکیب پیچیده شکلات تلخ؛ فراتر از یک مولکول
شکلات تلخ علاوه بر تئوبرومین، حاوی پلیفنولها است؛ مولکولهای گیاهی که روی رگهای خونی، التهاب و الگوهای متیلاسیون DNA اثر میگذارند. کارآزماییهای تصادفی نشان دادهاند که فلاوانولهای کاکائو میتوانند فشار خون و عملکرد عروقی را بهبود دهند.
به گفته پروفسور جوردانا بل، استاد اپیژنومیکس در KCL:
«مطالعه ما ارتباط بین یک جزء کلیدی شکلات تلخ و جوانتر ماندن را نشان میدهد.»
این یافته احتمال میدهد تئوبرومین اثرات مفید پلیفنولهای کاکائو را تقویت کند، نه اینکه به تنهایی عامل اصلی باشد.
نقش رژیم غذایی در پیری
تحقیق حاضر بیش از هر چیز توصیه متخصصان تغذیه را تأیید میکند: تمرکز روی کیفیت کلی رژیم غذایی، نه دنبالکردن یک ماده خاص برای نتایج جادویی. شکلات تلخ معمولاً دارای قند و چربی است، بنابراین مصرف آن باید متعادل باشد.
- انتخاب شکلات با درصد بالاتر کاکائو میتواند مفیدتر باشد.
- پودر کاکائوی بدون شکر یا شکلات تلخ خالص گزینههای سالمتری هستند.
پرسشهای بیپاسخ در پژوهش
این پژوهش مشاهدهای است، بنابراین نمیتواند ثابت کند افزایش تئوبرومین دقیقاً باعث کندتر شدن روند پیری میشود. عواملی مانند ورزش، مصرف کافئین و وضعیت اجتماعیاقتصادی نیز ممکن است در این میان تأثیرگذار باشند.
دکتر سعد میگوید:
«این یافته بسیار هیجانانگیز است و پرسش بعدی این است که چه مکانیزمی پشت این ارتباط قرار دارد.»
برای رسیدن به نتیجه قطعی، باید کارآزماییهای کنترلشده انجام شود که در آنها سطح تئوبرومین تغییر داده شود و اثرات آن بر سلامت و پیری در طول زمان بررسی شود.
آینده بررسی تئوبرومین و پیری
پژوهشگران اکنون به دنبال فهم این موضوعاند که آیا تئوبرومین عامل اصلی کندتر شدن روند پیری است یا با سایر ترکیبات کاکائو از جمله فلاوانولها همافزایی دارد. همچنین حجم عظیم دادههای جمعیتی کمک میکند الگوهای مولکولی ظریفی که پیشتر پنهان بودند آشکار شوند.
به گفته دکتر ریکاردو کوستیرا از KCL:
«این مطالعه مکانیسم دیگری را شناسایی میکند که نشان میدهد ترکیبات طبیعی موجود در کاکائو میتوانند از سلامت انسان حمایت کنند.»
به نظر میرسد پژوهشهای آینده ترکیبی از آزمایشهای آزمایشگاهی، دادههای غذایی دقیق و مطالعات مداخلهای باشند تا بهتر روشن شود تئوبرومین دقیقاً چگونه بر پیری انسان تأثیر میگذارد.
این پژوهش در مجله Aging منتشر شده است.
جمعبندی و نتیجهگیری
کندتر شدن روند پیری با تئوبرومین احتمالاً نتیجه مجموعهای از اثرات تقویتی بر تلومرها، الگوهای متیلاسیون و سلامت قلبوعروق است. اگرچه این یافتهها قطعی نیستند، اما شکلات تلخ باکیفیت در حد اعتدال میتواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد.
