سوپر ایجرها افرادی بالای ۸۰ سال هستند که حافظهای مشابه یک بزرگسال جوان دارند. آنها نامها، تاریخها، رویدادها را با دقتی چشمگیر به یاد میآورند. اکنون یک پژوهش گسترده، راز زیستی پشت این توانایی را آشکار کرده است.
بر اساس این مطالعه بزرگ، در مغز سوپر ایجرها فرایند نوسازی سلولهای عصبی با شدتی بسیار بالاتر از سالمندان عادی ادامه دارد. این کشف میتواند نگاه ما به پیری مغز، زوال حافظه را تغییر دهد.
بررسی ۳۵۶ هزار سلول مغزی برای کشف راز حافظه
در این پژوهش، حدود ۳۵۶ هزار سلول مغزی منفرد از بافتهای اهدایی تحلیل شد. محققان پنج گروه را با یکدیگر مقایسه کردند:
- بزرگسالان جوان
- سالمندان سالم
- سوپر ایجرهای بالای ۸۰ سال
- افراد در مراحل ابتدایی آلزایمر
- بیماران در مراحل پیشرفته آلزایمر
تمرکز بر هیپوکامپ؛ مرکز اصلی حافظه
دانشمندان به طور ویژه بر ناحیه هیپوکامپ تمرکز کردند؛ بخشی از مغز که نقش کلیدی در شکلگیری حافظه دارد. زیرناحیهای به نام «دنتیت ژیروس» نیز به دقت بررسی شد.
نتایج نشان داد تولید نورونهای جدید در هیپوکامپ سوپر ایجرها به شکل معناداری بیشتر از سالمندان عادی است. در برخی موارد، میزان تولید سلولهای جدید تقریباً دو برابر بود.
در مقابل، در بیماران مبتلا به آلزایمر، شکلگیری نورونهای تازه به شدت کاهش یافته بود.
راز حافظه قدرتمند سوپر ایجرها چیست؟
پروفسور اورلی لازاروف از دانشگاه ایلینوی شیکاگو که ریاست مشترک این پژوهش را بر عهده داشت، توضیح میدهد که در مغز سوپر ایجرها سازوکاری فعال وجود دارد که از حافظه برتر آنها محافظت میکند.
به گفته او، دادهها به روشنی نشان میدهد که «نوروجنز هیپوکامپی» یا همان تولید نورونهای جدید در هیپوکامپ، عامل اصلی حفظ عملکرد حافظه در این افراد است.
نقش تنظیمات اپیژنتیکی در حفظ حافظه
پژوهشگران دریافتند این فرایند توسط «کلیدهای شیمیایی» کنترل میشود که فعالیت گروهی از ژنها را تنظیم میکنند. این سازوکارها با عنوان تنظیمات اپیژنتیکی شناخته میشوند.
در سوپر ایجرها، کلیدهای مرتبط با رشد نورونها فعال باقی میمانند. همین موضوع باعث میشود مدارهای حافظه سالم، پایدار بمانند.
اما در بیماران آلزایمری، این کلیدها به تدریج خاموش میشوند. حتی پیش از بروز علائم آشکار بیماری، این روند آغاز میشود.
دانشمندان معتقدند کاهش حافظه الزاماً با مرگ سلولها شروع نمیشود، بلکه ممکن است از اختلال در سامانههای کنترل رفتار ژنها آغاز شود.
آیا درمانهای جدید برای تقویت حافظه در راه است؟
یافتههای این تحقیق میتواند مسیر توسعه درمانهای نوین برای پیشگیری از زوال شناختی را هموار کند.
داروهایی برای باز نگه داشتن کلیدهای ژنی
محققان پیشبینی میکنند داروهایی طراحی شود که بتواند کلیدهای اپیژنتیکی را فعال نگه دارد. همچنین تقلید از پروتئینهایی که به طور طبیعی در مغز سوپر ایجرها بیشتر وجود دارد، یکی دیگر از راهبردهای احتمالی است.
فعالسازی شبکههای کنترل ژنتیکی
در این مطالعه مشخص شد شبکههای ژنی سطح بالا که به عنوان «شبکههای کنترل اصلی» شناخته میشوند، در سوپر ایجرها فعالتر هستند. درمانهای آینده ممکن است بر احیای همین شبکهها تمرکز کند.
با این حال متخصصان تأکید میکنند ورود چنین درمانهایی به کاربرد بالینی، نیازمند سالها تحقیق، آزمایشهای دقیق خواهد بود.
پیری مغز، سقوطی اجتنابناپذیر نیست
این پژوهش دیدگاه بدبینانه درباره پیری مغز را به چالش میکشد. نتایج نشان میدهد کاهش عملکرد شناختی سرنوشت قطعی همه افراد نیست.
برخی افراد میتوانند سازوکارهای نوسازی زیستی را تا دهه نهم زندگی فعال نگه دارند. درک اینکه سوپر ایجرها چگونه نوروجنز را حفظ میکنند، میتواند به توسعه راهکارهایی برای حفظ سلامت شناختی در جمعیت گستردهتری از سالمندان کمک کند.
جمعبندی: چرا سوپر ایجرها اهمیت دارند؟
مطالعه سوپر ایجرها نشان میدهد حافظه سوپر ایجرها نتیجه تداوم تولید نورونهای جدید، فعال ماندن کلیدهای اپیژنتیکی، پویایی شبکههای ژنی است. این کشف امید تازهای برای پیشگیری از آلزایمر، تقویت حافظه در دوران سالمندی ایجاد کرده است.
سخن پایانی
اگر این مقاله برای شما مفید بود، آن را با دوستانتان به اشتراک بگذارید، دیدگاه خود را درباره راز حافظه سوپر ایجرها در بخش نظرات بنویسید، همچنین مقالههای مرتبط با سلامت مغز را مطالعه کنید.
