نمایشگرهای لمسی امکانات بیشتری را در فضای کمتر جای می‌دهند، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند کنترل‌های فیزیکی برای عملکردهای پرتکرار می‌توانند زمان نگاه‌کردن به صفحه و بار بصری راننده را کاهش دهند.
- کنترل‌های پرتکرار و حیاتی بهتر است سریع و بدون نگاه‌کردن قابل استفاده باشند.
- نمایشگر برای ناوبری، اطلاعات پیچیده و تنظیمات متعدد مزیت دارد.
- آینده رابط خودرو احتمالاً ترکیبی از دکمه فیزیکی، نمایشگر لمسی و کنترل صوتی خواهد بود.
General Motors با رابط کاربری جدید خود برای Chevrolet Silverado و GMC Sierra مدل ۲۰۲۷ دوباره این پرسش را مطرح کرده است: آیا آینده کابین خودرو به نمایشگرهای بزرگ‌تر وابسته است یا دکمه‌های واقعی هنوز برای رانندگی ضروری‌اند؟ پاسخ پژوهش‌های ایمنی ساده نیست، اما یک الگوی روشن دیده می‌شود؛ عملکردهایی که راننده باید هنگام حرکت سریع، بدون نگاه‌کردن طولانی انجام دهد، معمولاً از کنترل فیزیکی سود می‌برند، در حالی که اطلاعات پیچیده، ناوبری و تنظیمات کم‌استفاده می‌توانند در نمایشگر قرار بگیرند.
این موضوع دیگر فقط بحث سلیقه یا طراحی داخلی نیست. پژوهش‌های مربوط به حواس‌پرتی راننده، مدت نگاه به جاده، بازخورد لمسی و کنترل صوتی نشان می‌دهند که نوع رابط کاربری می‌تواند مستقیماً بر میزان توجه بصری و عملکرد راننده اثر بگذارد.
رابط کاربری جدید GM چه چیزی را تغییر می‌دهد؟
General Motors در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ رابط کاربری جدید خود را معرفی کرد. این سیستم ابتدا در Chevrolet Silverado و GMC Sierra مدل ۲۰۲۷ عرضه می‌شود و قرار است به‌تدریج به سایر محصولات GM نیز گسترش پیدا کند.
GM می‌گوید طراحی جدید بر سه اصل بنا شده است: سادگی، سرعت و قابل پیش‌بینی بودن. این شرکت تلاش کرده نرم‌افزار، سخت‌افزار و طراحی رابط را در یک تجربه یکپارچه قرار دهد تا راننده سریع‌تر به عملکرد موردنظر دسترسی پیدا کند.
در Silverado مدل ۲۰۲۷ یک نمایشگر مرکزی ۱۶.۳ اینچی و نمایشگر اطلاعات راننده ۱۲.۲ اینچی به‌صورت استاندارد ارائه می‌شوند. در نسخه‌های ZR2 و High Country نیز نمایشگر ۱۱.۵ اینچی سرنشین جلو، نمایشگر Head-Up و آینه دوربین عقب در دسترس هستند.
اما نکته مهم‌تر از اندازه نمایشگرها، معماری رابط کاربری است. GM تلاش کرده عملکردهایی مانند اطلاعات یدک‌کش، دوربین‌های مسیر، وضعیت خودرو، ناوبری و امکانات تلفن هوشمند را در یک محیط دیجیتال منسجم قرار دهد.
رابط جدید همچنین امکان نمایش Apple CarPlay و Android Auto را در کنار عملکردهای اصلی خودرو فراهم می‌کند. هدف اعلام‌شده GM این است که راننده مجبور نباشد بین سیستم داخلی خودرو و رابط تلفن هوشمند یکی را انتخاب کند.
چرا صنعت خودرو به سمت نمایشگرهای لمسی رفت؟
رواج نمایشگرهای بزرگ در خودرو نتیجه یک عامل واحد نبود. ترکیبی از طراحی دیجیتال، کاهش تعداد کنترل‌های جداگانه، افزایش امکانات نرم‌افزاری و امکان تغییر رابط کاربری از طریق نرم‌افزار، این مسیر را جذاب کرد.
یک نمایشگر می‌تواند عملکردهایی مانند ناوبری، موسیقی، تهویه، تنظیمات خودرو و اطلاعات رانندگی را در یک سخت‌افزار واحد ارائه کند. این موضوع به خودروساز اجازه می‌دهد داشبوردی ساده‌تر و انعطاف‌پذیرتر طراحی کند و بسیاری از قابلیت‌ها را از طریق نرم‌افزار تغییر دهد یا به‌روزرسانی کند.
از طرف دیگر، خودروها به‌تدریج به محصولات «نرم‌افزارمحور» تبدیل شده‌اند. نمایشگر مرکزی می‌تواند پس از تولید خودرو نیز از طریق به‌روزرسانی نرم‌افزاری تغییر کند و قابلیت‌های جدید دریافت کند.
ظاهر مدرن کابین نیز عامل مهمی بود. نمایشگرهای بزرگ می‌توانند تعداد زیادی عملکرد را در یک سطح یکپارچه قرار دهند و به خودرو ظاهری شبیه محصولات الکترونیکی مدرن بدهند.
اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که همین منطق برای عملکردهایی استفاده شود که راننده باید مرتباً هنگام حرکت کنترل کند.
مشکل اصلی نمایشگر: راننده باید نگاه کند
دکمه فیزیکی یک ویژگی مهم دارد: راننده می‌تواند محل آن را با دست پیدا کند، شکل و مقاومت آن را احساس کند و در بسیاری از موارد بدون نگاه‌کردن آن را فشار دهد یا بچرخاند.
در مقابل، سطح یک نمایشگر لمسی معمولاً فاقد نشانه فیزیکی مشخص برای هر عملکرد است. راننده باید محل گزینه را ببیند، آن را پیدا کند و سپس انگشت خود را به نقطه موردنظر برساند.
پژوهشی که در مجله Accident Analysis & Prevention منتشر شده و در سال ۲۰۲۵ به‌صورت آنلاین منتشر شده است، رفتار نگاه رانندگان را هنگام استفاده از رابط‌های کاملاً لمسی بررسی کرد. این مطالعه شامل آزمایش واقعی جاده و شبیه‌ساز رانندگی بود و عملکردهایی مانند کنترل حجم هوا، تنظیم دما و تماس تلفنی را بررسی کرد.
نتایج نشان داد پیچیدگی کار باعث مصرف بیشتر منابع بصری راننده می‌شود. همچنین وقتی فشار ناشی از دنبال‌کردن یک خودروی دیگر بیشتر بود، میانگین مدت هر نگاه خارج از جاده حدود ۲۱.۳ درصد کاهش پیدا کرد؛ رانندگان در شرایط پرریسک‌تر نگاه‌های کوتاه‌تری انجام می‌دادند.
این یافته یک نکته مهم دارد: راننده معمولاً با افزایش خطر، رفتار نگاه خود را تطبیق می‌دهد، اما این به معنی بی‌خطر بودن رابط لمسی نیست. اگر انجام یک کار به چند نگاه یا تعامل متوالی نیاز داشته باشد، بار بصری همچنان افزایش پیدا می‌کند.
مدت نگاه‌کردن مهم‌تر از اندازه نمایشگر است
گاهی تصور می‌شود نمایشگر بزرگ‌تر الزاماً ایمن‌تر است، چون دکمه‌ها و نوشته‌ها را بزرگ‌تر نشان می‌دهد. اما اندازه صفحه به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست.
پژوهش‌های مربوط به رابط‌های داخل خودرو نشان می‌دهند ساختار منو، تعداد مراحل، پیچیدگی کار و نیاز به جست‌وجوی بصری می‌توانند مدت و تعداد نگاه‌های خارج از جاده را تغییر دهند.
مطالعه‌ای درباره جست‌وجوی اطلاعات در نمایشگر خودرو نشان داد نوع ساختار منو روی الگوی مدت نگاه راننده تأثیر دارد. در همان پژوهش، پیمایش لمسی با حرکت سریع صفحه باعث افزایش تعداد نگاه‌های بسیار کوتاه شد.
در مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۶، ورود اطلاعات متنی با نمایشگر لمسی با عملکرد ضعیف‌تر رانندگی همراه بود. شرکت‌کنندگان هنگام انجام وظایف لمسی پیچیده، انحراف بیشتری از مسیر، زمان واکنش طولانی‌تر و حفظ مسیر ضعیف‌تری نسبت به رانندگی پایه و استفاده از یک کنترل فیزیکی برای انتخاب ایستگاه رادیویی داشتند.
بنابراین مسئله اصلی این نیست که «لمسی» همیشه بد و «فیزیکی» همیشه خوب است. مسئله این است که برای یک کار مشخص، راننده چقدر باید چشم، دست و ذهن خود را از وظیفه اصلی یعنی رانندگی منحرف کند.
Muscle Memory؛ چرا دکمه‌ها بعد از مدتی سریع‌تر می‌شوند؟
یکی از مزیت‌های کنترل فیزیکی، شکل‌گیری نوعی حافظه حرکتی یا Muscle Memory است.
راننده‌ای که هر روز خودرو را می‌راند، پس از مدتی محل دکمه تهویه، ولوم صدا یا کلید چراغ‌ها را بدون جست‌وجوی بصری پیدا می‌کند. شکل، اندازه، فاصله و مقاومت هر کنترل به دست اطلاعات می‌دهد.
در نمایشگر لمسی، این نشانه‌ها بسیار محدودتر هستند. صفحه در شرایط مختلف می‌تواند محتوای متفاوتی نشان دهد و جای یک گزینه نیز ممکن است با تغییر منو عوض شود.
به همین دلیل، یک کنترل فیزیکی مناسب می‌تواند برای عملکردهای پرتکرار مزیتی فراتر از نوستالژی داشته باشد: راننده می‌تواند آن را با حس لامسه پیدا کند.
این موضوع به‌خصوص هنگام رانندگی در شب، جاده ناهموار یا شرایطی که توجه راننده باید کاملاً روی محیط اطراف باشد، اهمیت پیدا می‌کند.
Haptic Feedback آیا می‌تواند مشکل Touchscreen را حل کند؟
نه کاملاً، اما می‌تواند بخشی از مشکل را کاهش دهد.
بازخورد لمسی یا Haptic Feedback به راننده اجازه می‌دهد پس از لمس یک گزینه، نوعی پاسخ غیر بصری دریافت کند. این بازخورد می‌تواند لرزش، مقاومت مصنوعی یا سیگنال لمسی باشد.
یک پژوهش منتشرشده در Human Factors بررسی کرد که آیا افزودن بازخورد غیر بصری به رابط لمسی می‌تواند توجه راننده را به جاده کمک کند یا خیر. در آزمایش با ۲۹ شرکت‌کننده، افزودن بازخورد غیر بصری به رابط لمسی باعث بهبود دقت و سرعت تشخیص محرک‌های بصری در جاده شد. با بازخورد چندحسی، برخی معیارها میان رابط لمسی و صفحه‌کلید فیزیکی تفاوت معناداری نشان ندادند.
بنابراین Haptic Feedback می‌تواند یک ابزار مهم برای طراحی بهتر نمایشگر خودرو باشد، اما یک نکته باقی می‌ماند: راننده هنوز باید هدف لمسی را پیدا کند. بازخورد لمسی پس از لمس، مشکل جست‌وجوی اولیه را به‌طور کامل حذف نمی‌کند.
کنترل صوتی؛ راه‌حل سوم بین دکمه و نمایشگر
فرمان صوتی می‌تواند بخشی از تعاملات بصری و دستی را حذف کند. راننده به‌جای جست‌وجو در منو می‌تواند درخواست خود را بیان کند.
مطالعه‌ای که IIHS با ۸۰ شرکت‌کننده انجام داد، نشان داد سیستم‌های صوتی می‌توانند در برخی وظایف زمان نگاه‌کردن خارج از جاده را کاهش دهند. برای نمونه، در سیستم Chevrolet مورد آزمایش، میانگین زمان نگاه خارج از جاده برای برقراری تماس تلفنی از حدود ۱۴ ثانیه در رابط دستی به حدود ۳ ثانیه با فرمان صوتی کاهش یافت.
اما کنترل صوتی هم راه‌حل مطلق نیست.
در همان پژوهش، ورود یک آدرس کامل با یک فرمان صوتی باعث افزایش خطا شد. برخی رانندگان در بیان یا تشخیص صحیح آدرس مشکل داشتند. این نتیجه نشان می‌دهد که کاهش نگاه به صفحه لزوماً به معنی کاهش تمام انواع حواس‌پرتی نیست.
IIHS نیز در بررسی‌های خود تأکید کرده است که اثر فناوری تشخیص صدا بر خطر تصادف هنوز به‌طور کامل مشخص نیست. بنابراین کنترل صوتی را باید یک ابزار مکمل دانست، نه جایگزینی قطعی برای همه کنترل‌های فیزیکی.
Euro NCAP از سال ۲۰۲۶ چه تغییری ایجاد کرده است؟
موضوع کنترل‌های فیزیکی اکنون وارد ارزیابی رسمی ایمنی خودرو نیز شده است.
Euro NCAP در پروتکل‌های جدید خود که از سال ۲۰۲۶ اجرا می‌شوند، ارزیابی رابط انسان و خودرو یا HMI را جدی‌تر کرده است. این ارزیابی به جایگاه، وضوح و سهولت استفاده از کنترل‌های ضروری توجه دارد و وجود کنترل‌های فیزیکی برای برخی عملکردهای پرتکرار را نیز در نظر می‌گیرد.
در راهنمای Euro NCAP، عملکردهایی مانند موارد زیر در بخش کنترل‌های رانندگی مورد توجه قرار گرفته‌اند:
- راهنما
- انتخاب دنده
- چراغ خطر
- بوق
- e-Call
طبق پروتکل Euro NCAP، راهنما، انتخاب دنده و چراغ خطر باید دارای ورودی فیزیکی مستقیم باشند. برای بوق نیز ورودی فیزیکی مستقیم در نظر گرفته شده است.
Euro NCAP در توضیح عمومی پروتکل ۲۰۲۶ نیز اعلام کرده است که خودروسازان باید برای عملکردهای مهم رانندگی مانند بوق، راهنما، چراغ خطر، برف‌پاک‌کن و چراغ‌های جلو، کنترل فیزیکی ارائه کنند یا بخش ثابتی از نمایشگر را به این عملکردهای اصلی اختصاص دهند.
این تغییر به معنای ممنوع شدن نمایشگر لمسی نیست. پیام اصلی Euro NCAP این است که کنترل‌های حیاتی نباید به‌سادگی در منوهای پیچیده و متغیر پنهان شوند.
پس کدام عملکردها بهتر است فیزیکی باشند؟
اگر معیار را کاهش حواس‌پرتی، سرعت دسترسی و امکان استفاده بدون نگاه‌کردن قرار دهیم، عملکردهای زیر گزینه‌های مناسبی برای کنترل فیزیکی هستند:
- چراغ خطر: باید در شرایط اضطراری فوراً قابل پیدا کردن باشد.
- بوق: واکنش سریع در این عملکرد اهمیت زیادی دارد.
- راهنما: کنترل آن باید بدون جست‌وجوی بصری انجام شود.
- برف‌پاک‌کن: در باران یا برف، توجه راننده باید روی جاده بماند.
- چراغ‌های اصلی: دسترسی سریع و قابل پیش‌بینی اهمیت دارد.
- تنظیم صدا: یک ولوم یا کنترل فیزیکی می‌تواند بدون نگاه‌کردن استفاده شود.
- دمای کابین: برای تغییرات سریع و پرتکرار، دکمه یا ولوم فیزیکی مزیت دارد.
- عملکردهای مرتبط با رانندگی: کنترل‌هایی که در حین حرکت مرتباً استفاده می‌شوند بهتر است دسترسی مستقیم داشته باشند.
کدام عملکردها برای نمایشگر مناسب‌ترند؟
نمایشگر برای همه چیز دشمن دکمه نیست. برعکس، برخی عملکردها به دلیل پیچیدگی و تنوع زیاد، در محیط دیجیتال منطقی‌تر هستند.
- ناوبری: نمایش نقشه، مسیر و اطلاعات مکانی به صفحه بزرگ نیاز دارد.
- اطلاعات یدک‌کش: داده‌های متنوع مربوط به تریلر را می‌توان به‌صورت پویا نمایش داد.
- تصاویر دوربین: دوربین‌های متعدد خودرو به نمایشگر نیاز دارند.
- تنظیمات پیشرفته خودرو: گزینه‌هایی که به ندرت تغییر می‌کنند می‌توانند در منو قرار بگیرند.
- اطلاعات سفر و وضعیت خودرو: نمایش داده‌های زیاد در یک رابط دیجیتال منطقی‌تر است.
- سرگرمی و محتوای چندرسانه‌ای: نمایشگر برای مرور محتوای متنوع کاربرد بیشتری دارد.
- تنظیمات شخصی‌سازی: گزینه‌های متعدد را می‌توان در محیط نرم‌افزاری سازمان‌دهی کرد.
مدل منطقی‌تر: کابین ترکیبی
نتایج پژوهش‌ها و تغییر رویکرد Euro NCAP نشان نمی‌دهد که صنعت خودرو باید از نمایشگرهای لمسی صرف‌نظر کند. مسئله بیشتر به انتخاب درست محل هر عملکرد مربوط است.
یک کابین ایمن‌تر می‌تواند سه نوع رابط را در کنار یکدیگر داشته باشد:
- کنترل فیزیکی: برای عملکردهای سریع، پرتکرار و حیاتی.
- نمایشگر: برای اطلاعات پیچیده، تصویری و تنظیمات کم‌استفاده.
- کنترل صوتی: برای برخی وظایف که بدون نگاه‌کردن به صفحه قابل انجام هستند.
در چنین معماری‌ای، نمایشگر بزرگ همچنان می‌تواند مرکز اطلاعات خودرو باشد، اما هر چیزی به منوی لمسی منتقل نمی‌شود.
GM دقیقاً در همین نقطه چه رویکردی دارد؟
رابط جدید GM نشان می‌دهد صنعت خودرو الزاماً از نمایشگرهای بزرگ عقب‌نشینی نمی‌کند. مسیر جدید بیشتر به سمت نمایشگر بزرگ‌تر با رابط ساده‌تر و دسترسی سریع‌تر حرکت می‌کند.
GM در طراحی جدید خود بر ساده‌سازی دسترسی، بزرگ‌تر شدن مناطق قابل لمس و نمایش اطلاعات مرتبط با شرایط رانندگی تمرکز کرده است. در خودروهای جدید این شرکت، اطلاعات مربوط به یدک‌کش، دوربین‌ها، وضعیت خودرو و اپلیکیشن‌های تلفن هوشمند در یک محیط یکپارچه قرار می‌گیرند.
این رویکرد مهم است، زیرا مشکل اصلی نمایشگر صرفاً «لمسی بودن» آن نیست. یک نمایشگر می‌تواند با طراحی مناسب، مراحل کمتر، اهداف لمسی بزرگ‌تر، بازخورد مناسب و اطلاعات متناسب با موقعیت رانندگی، بار تعامل را کاهش دهد.
با این حال، عملکردهایی که راننده باید در کسری از ثانیه و بدون نگاه‌کردن پیدا کند همچنان نامزدهای طبیعی کنترل فیزیکی هستند.
داده‌ها در نهایت چه می‌گویند؟
پژوهش‌های مختلف تصویر یکسانی ارائه نمی‌کنند، اما چند نتیجه در میان آن‌ها تکرار می‌شود:
- تعامل پیچیده با نمایشگر می‌تواند بار بصری راننده را افزایش دهد. پژوهش‌های جدید رابط‌های تمام‌لمسی این مسئله را نشان داده‌اند.
- بازخورد غیر بصری می‌تواند عملکرد رابط لمسی را بهتر کند. در یک مطالعه، بازخورد چندحسی توانست توجه بصری و عملکرد چندوظیفه‌ای را بهبود دهد.
- کنترل صوتی می‌تواند زمان نگاه‌کردن به جاده را برای برخی وظایف کاهش دهد. اما ممکن است در وظایف پیچیده باعث خطا شود.
- ساختار رابط کاربری به اندازه نوع ورودی اهمیت دارد. منوی پیچیده می‌تواند حتی در یک نمایشگر بزرگ، تعامل را دشوار کند.
- Euro NCAP از سال ۲۰۲۶ اهمیت کنترل‌های مستقیم و فیزیکی را در ارزیابی HMI افزایش داده است.
نتیجه‌گیری: نمایشگر بزرگ یا دکمه واقعی؟
برای رانندگی ایمن، سؤال درست این نیست که نمایشگر بهتر است یا دکمه؛ سؤال این است که هر عملکرد در کدام رابط باید قرار بگیرد.
نمایشگرهای بزرگ برای ناوبری، دوربین‌ها، اطلاعات خودرو، یدک‌کش و تنظیمات پیچیده مزیت دارند. در مقابل، کنترل‌هایی مانند راهنما، بوق، چراغ خطر، برف‌پاک‌کن، چراغ‌ها، صدا و برخی تنظیمات پرتکرار تهویه از دسترسی فیزیکی و بازخورد لمسی سود می‌برند.
روند جدید صنعت خودرو نیز بیشتر به سمت همین ترکیب حرکت می‌کند. GM با رابط کاربری جدید Silverado و Sierra مدل ۲۰۲۷ نشان می‌دهد که آینده احتمالاً حذف نمایشگر نیست؛ بلکه طراحی نمایشگر به‌گونه‌ای است که کمتر مزاحم رانندگی شود و کنترل‌های مهم همچنان سریع، قابل پیش‌بینی و قابل لمس باقی بمانند.
هنگام انتخاب خودرو فقط به اندازه نمایشگر نگاه نکنید؛ بررسی کنید عملکردهای مهم را هنگام رانندگی با چند مرحله و بدون نگاه‌کردن چگونه می‌توان کنترل کرد.
سؤالات متداول
آیا دکمه‌های فیزیکی همیشه از نمایشگر لمسی ایمن‌تر هستند؟
خیر. ایمنی به نوع عملکرد و طراحی رابط بستگی دارد. برای عملکردهای پرتکرار و سریع، کنترل فیزیکی می‌تواند مزیت داشته باشد، در حالی که نمایشگر برای اطلاعات پیچیده مناسب‌تر است.
چرا خودروسازان کنترل‌های بیشتری را به نمایشگر منتقل کردند؟
نمایشگرها امکان ترکیب عملکردهای متعدد در یک رابط، طراحی ساده‌تر کابین و تغییرات نرم‌افزاری را فراهم می‌کنند. یک صفحه می‌تواند جایگزین مجموعه‌ای از کنترل‌های جداگانه شود.
آیا Haptic Feedback نمایشگر را به دکمه فیزیکی تبدیل می‌کند؟
خیر. بازخورد لمسی می‌تواند تشخیص موفقیت لمس را آسان‌تر کند و بار بصری را کاهش دهد، اما نیاز به پیدا کردن گزینه روی صفحه را به‌طور کامل از بین نمی‌برد.
آیا کنترل صوتی جایگزین مناسبی برای دکمه‌هاست؟
برای برخی وظایف می‌تواند زمان نگاه‌کردن به نمایشگر را کاهش دهد، اما در فرمان‌های پیچیده احتمال خطا وجود دارد. بنابراین کنترل صوتی بیشتر یک ابزار مکمل است.
Euro NCAP درباره دکمه‌های فیزیکی خودرو چه می‌گوید؟
در ارزیابی‌های ۲۰۲۶، Euro NCAP به HMI و دسترسی به کنترل‌های ضروری توجه بیشتری دارد و برای عملکردهای مهمی مانند راهنما، دنده، چراغ خطر و بوق، ورودی فیزیکی مستقیم را در پروتکل خود لحاظ کرده است.
منابع اصلی بررسی‌شده: General Motors، Euro NCAP، Insurance Institute for Highway Safety (IIHS) و پژوهش‌های منتشرشده در Accident Analysis & Prevention، Human Factors و Traffic Injury Prevention
