ویروسها معمولاً بهعنوان تهدیدهایی مدرن و مرتبط با تاریخ معاصر در نظر گرفته میشوند. اما پژوهشهای علمی جدید نشان میدهد که رابطه انسان با برخی ویروسها بسیار قدیمیتر از آن چیزی است که تصور میشد.
یک مطالعه تازه نشان میدهد که ویروس بتاهرپس انسانی نوع 6A و 6B بیش از ۲ هزار سال است که همراه انسانها زندگی کردهاند.
پژوهشگران موفق شدند DNA ویروسی را در استخوانهای انسانهای باستانی در اروپا شناسایی کنند. این یافتهها درک ما از نحوه همتکاملی انسانها و ویروسها را بهطور اساسی تغییر میدهد.
ویروسهای دوران کودکی، بسیار کهنتر از تصور ما
ویروس بتاهرپس انسانی نوع 6B معمولاً بیشتر کودکان را در سالهای اولیه زندگی آلوده میکند. این عفونت اغلب پیش از دو سالگی رخ میدهد.
پس از ابتلا، بیماری روزئولا اینفانتوم ممکن است بروز کند. در برخی موارد، تب بالا و حتی تشنج نیز گزارش شده است. در مقابل، ویروس HHV-6A رفتار متفاوتی دارد و معمولاً در سنین بالاتر فعال میشود.
هر دو ویروس پس از ورود به بدن، تا پایان عمر در آن باقی میمانند. حالت نهفته ویروس به آن اجازه میدهد بدون ایجاد علائم، برای مدت طولانی زنده بماند. برخلاف بیشتر ویروسهای خانواده هرپس، HHV-6A و HHV-6B قادرند مواد ژنتیکی خود را وارد کروموزومهای انسانی کنند.
در برخی موارد، DNA ویروس وارد سلولهای جنسی میشود. در این حالت، DNA ویروسی بهصورت ارثی از والدین به فرزندان منتقل میشود. حدود یک درصد از انسانهای امروزی در تمام سلولهای بدن خود نسخهای ارثی از این ویروسها را حمل میکنند.
ردیابی ویروسها در انسانهای باستانی
تیمی از پژوهشگران به رهبری دانشگاه وین و دانشگاه تارتو، نزدیک به ۴ هزار نمونه اسکلت انسانی را مورد بررسی قرار دادند.
این تیم موفق شد ۱۱ ژنوم ویروسی باستانی را بازسازی کند. یکی از این ژنومها متعلق به دختری جوان بود که بین سالهای ۱۱۰۰ تا ۶۰۰ پیش از میلاد در ایتالیا و در عصر آهن به خاک سپرده شده بود. سایر نمونهها از انگلستان قرون وسطی، بلژیک، استونی، روسیه بهدست آمدند.
DNA ویروسی در دندانها، استخوان پتروس، استخوانهای گوش داخلی شناسایی شد. ساختار متراکم این استخوانها به حفظ مواد ژنتیکی در طول قرنها کمک میکند.
ویروسهای ارثی، ماندگارتر از عفونتهای فعال
شناسایی DNA ویروسی باستانی کاری بسیار دشوار است. عفونتهای فعال ویروسی معمولاً آثار ژنتیکی محدودی در استخوانها بر جای میگذارند. اما DNA ویروسی ارثی از بدو تولد در تمام سلولهای بدن وجود دارد. همین گستردگی باعث میشود که شانس بقای آن در طول هزاران سال افزایش یابد.
مریام گلی، نویسنده اصلی این مطالعه، از متخصصان دپارتمان انسانشناسی تکاملی دانشگاه وین است.
«در حالی که ویروس HHV-6 در مقطعی از زندگی تقریباً ۹۰ درصد جمعیت انسان را آلوده میکند، تنها حدود یک درصد افراد ویروسی را حمل میکنند که از والدینشان به ارث رسیده و در تمام سلولهای بدنشان وجود دارد»
«همین یک درصد، بیشترین احتمال شناسایی در مطالعات DNA باستانی را دارند و به همین دلیل، یافتن توالیهای ویروسی کار بسیار دشواری است»
سطوح بالای DNA انسانی سالم اغلب با سیگنالهای قوی ویروسی همراه بود. این الگوها نشان میدهد که منشأ ویروسها، ادغام ارثی بوده نه عفونتهای کوتاهمدت.
تغییر ویروسها همراه با تغییر انسانها
مقایسههای ژنتیکی نشان داد که بسیاری از این ویروسها در طول قرنها ثبات قابلتوجهی داشتهاند. بسیاری از دودمانهای ویروسی، از دوران قرون وسطی وجود داشتهاند.
DNA انسانی با دقت بسیار بالایی تکثیر میشود. زمانی که DNA ویروسی در کروموزومها ادغام میشود، تغییرات آن بسیار کند خواهد بود.
ویروس HHV-6A مسیر تکاملی متمایزی را طی کرده است. تمام دودمانهای ارثی شناختهشده HHV-6A از پیش در جمعیتهای تاریخی اروپا وجود داشتهاند و هیچ نشانهای از ادغامهای جدید در دوران معاصر دیده نمیشود.
این الگو نشان میدهد که این ویروس در مراحل اولیه تاریخ بشر، توانایی ادغام در DNA انسان را از دست داده است.
در مقابل، HHV-6B مسیر پیچیدهتری داشته است. شواهدی از اختلاط ژنتیکی میان اشکال ارثی و ویروسهای در حال گردش مشاهده شد. این موضوع نشاندهنده فعالیت مداوم ویروس در طول نسلها است.
پیوندهای سلامت و الگوهای منطقهای
«وجود نسخهای از HHV-6B در ژنوم انسان با بیماری آنژین قلبی مرتبط دانسته شده است»
شارلوت هولدکرافت، متخصص دپارتمان ژنتیک دانشگاه کمبریج، میگوید:
«ما میدانیم که اشکال ارثی HHV-6A و HHV-6B امروز در بریتانیا شایعتر از سایر نقاط اروپا هستند و این نخستین شواهد از ناقلان باستانی در بریتانیا است»
بقایای انسانی باستانی در بریتانیا، وجود عفونتهای ویروسی ارثی را تا بیش از ۱۳۰۰ سال پیش تأیید میکند.
گورستانهای بلژیک نشان دادند که هر دو گونه ویروس در یک جمعیت واحد در گردش بودهاند. این موضوع نشان میدهد که HHV-6A و HHV-6B در جوامع قرون وسطی همزمان وجود داشتهاند.
ویروسها در اعماق تاریخ بشر
مطالعات ژنتیکی مدرن پیشتر به ارتباط HHV-6 با مهاجرتهای اولیه انسان اشاره کرده بودند. اکنون ژنومهای باستانی حضور این ویروسها را در اروپا طی عصر آهن تأیید میکنند.
«دادههای ژنتیکی مدرن نشان میدادند که HHV-6 احتمالاً از زمان خروج انسان از آفریقا همراه او تکامل یافته است. ژنومهای باستانی اکنون نخستین شواهد قطعی از حضور این ویروسها در گذشته عمیق انسان ارائه میدهند»
DNA باستانی به دانشمندان اجازه میدهد ویروسهایی با تکامل آهسته را در بازههای زمانی طولانی ردیابی کنند. برخی عفونتهای دوران کودکی ممکن است به بخشی دائمی از ژنوم انسان تبدیل شوند.
ویروسهای HHV-6A و HHV-6B دیگر پدیدههایی تازه کشفشده محسوب نمیشوند. شواهد ژنتیکی آنها را در اعماق تاریخ بشر جای میدهد.
این مطالعه در نشریه علمی Science Advances منتشر شده است.
اگر به تأثیر ژنتیک، ویروسها و تاریخ تکاملی انسان علاقهمند هستید، مقالات علمی مرتبط دیگر را در سایت مطالعه کنید و دیدگاه خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.
