اگر در آغاز سال جدید، کاهش وزن یکی از اهداف اصلی شماست، شاید زمان آن رسیده باشد که نقش ورزش در این مسیر را دوباره ارزیابی کنید. برخلاف باور رایج، شواهد علمی نشان میدهد شعار معروف «کم بخور، زیاد حرکت کن» همیشه راهحل مؤثری برای لاغری پایدار نیست.
چرا شعار «کم بخور، زیاد حرکت کن» گمراهکننده است؟
کاهش وزن یکی از رایجترین اهداف ورزشی در سراسر جهان است. بسیاری تصور میکنند اگر هدف از بین بردن چربی شکم باشد، ورزش کلید اصلی این فرایند است. با این حال، به گفته متخصصان، چنین برداشتی نیازمند بازنگری جدی است.
به گزارش The Independent، پروفسور کریستوفر کلمِنسِن از مرکز تحقیقات بنیادین متابولیسم بنیاد نوو نوردیسک در دانشگاه کپنهاگ میگوید:
«بهترین کاری که میتوانیم برای خودمان انجام دهیم ورزش است. ورزش تقریباً بر همه بیماریهایی که میتوانیم اندازهگیری کنیم اثر مثبت دارد، اما نه لزوماً بر کاهش وزن.»
مطالعات علمی متعدد نشان دادهاند رویکردی که معمولاً به افرادی که قصد کاهش چربی بدن دارند توصیه میشود، یعنی «کمتر خوردن و بیشتر حرکت کردن»، در بسیاری از موارد نتیجهبخش نیست. همچنین این باور که کاهش وزن صرفاً به اراده فردی وابسته است، بهطور جدی از سوی پژوهشگران به چالش کشیده شده است.
کاهش وزن مسأله اراده نیست
والدمار بریمنس اینگمان یوهانسن پژوهشگر دکتری و همکار کلمِنسِن، در این باره تأکید میکند:
«کاهش وزن یک مسأله مربوط به اراده نیست.»
او توضیح میدهد که مکانیسمهای زیستی قدرتمندی وجود دارند که اندازه بدن و ظاهر ما را تعیین میکنند. بخش قابلتوجهی از این فرایندها خارج از کنترل مستقیم فرد هستند.
این دو پژوهشگر در یک مرور جامع مطالعاتی که در مجله علمی Cell منتشر شده، به بررسی سازوکارهای زیستی کمتر شناختهشدهای پرداختهاند که در پسِ فرایند کاهش وزن نقش دارند.
چرا ایجاد کسری کالری کافی نیست؟
این واقعیت که کسری کالری پایه و اساس کاهش وزن است، مورد اختلاف نیست. به بیان ساده، وقتی کالری مصرفی کمتر از کالری سوزاندهشده باشد، وزن کاهش پیدا میکند. اما مشکل اصلی، به گفته کلمِنسِن، حفظ این تعادل در زندگی واقعی است.
او میگوید:
«اگر افراد را در یک محیط کاملاً محدودکننده قرار دهید، وزن کم میکنند؛ این قانون ترمودینامیک است. اما در دنیای آزاد، نمیتوانید از مردم انتظار داشته باشید که همیشه در وضعیت تعادل منفی انرژی باقی بمانند. زیستشناسی بدن شما را دوباره به خوردن وادار میکند.»
بر اساس نظر متخصصان، اگرچه کسری کالری در کوتاهمدت مؤثر است، اما در بلندمدت بسیاری از افراد دوباره به وزن قبلی خود بازمیگردند.
حافظه چاقی بدن چیست؟
سازمان جهانی بهداشت، چاقی را یک بیماری مزمن و عودکننده تعریف میکند. طبق آمار این سازمان، تنها در سال ۲۰۲۱، شاخص توده بدنی بالا عامل حدود ۳٫۷ میلیون مرگ ناشی از بیماریهای غیرواگیر مانند بیماریهای قلبیعروقی، دیابت و انواع سرطان بوده است.
اما پرسش اصلی اینجاست: چرا بدن تلاش میکند وضعیتی را حفظ کند که برای سلامت مضر است؟ از نگاه یوهانسن، پاسخ این سؤال به تاریخ تکامل انسان بازمیگردد.
برای نیاکان ما، ذخیره چربی یک مزیت حیاتی در دوران قحطی محسوب میشد. به همین دلیل، بدن کاهش وزن را بهعنوان یک تهدید تفسیر میکند. در نتیجه:
- هورمونهای گرسنگی افزایش مییابند
- اشتها تقویت میشود
- میزان مصرف انرژی کاهش پیدا میکند
کلمِنسِن این پدیده را «حافظه چاقی» مینامد و توضیح میدهد:
«نمیدانیم این حافظه دقیقاً کجا ذخیره میشود، اما میبینیم اغلب افرادی که وزن زیادی کم میکنند، در نهایت به عددی بسیار نزدیک به وزن قبلی خود بازمیگردند.»
پس چه راهکاری مؤثر است؟
از دیدگاه متخصصان، هیچ راهحل واحدی برای همه افراد وجود ندارد. تفاوتهای ژنتیکی باعث میشود واکنش افراد به روشهای کاهش وزن یکسان نباشد. با این حال، ترکیبی از عادات سالم و پایدار، واقعبینانهترین مسیر محسوب میشود.
این عادات شامل موارد زیر است:
- تغذیه غنی از مواد مغذی با تمرکز بر سبزیجات
- دریافت پروتئین کافی
- فعالیت بدنی منظم
- خواب کافی و باکیفیت
این عوامل سلامت عمومی بدن را بهبود میبخشند و میتوانند به تنظیم اشتها کمک کنند. با این حال، ورزش با وجود تمام فوایدش، بهتنهایی قادر نیست «حافظه وزن قبلی» بدن را پاک کند.
به باور کلمِنسِن و یوهانسن، در بلندمدت، مبارزه مؤثر با چاقی علاوه بر تلاش فردی، نیازمند مداخلات محیطی، سیاستهای اجتماعی و در برخی موارد درمانهای دارویی است.
جمعبندی نهایی
در نهایت، متخصصان تأکید میکنند که کاهش وزن فرایندی بسیار پیچیدهتر از آن است که بتوان آن را صرفاً با «کمتر خوردن و بیشتر حرکت کردن» توضیح داد. زیستشناسی بدن نقش تعیینکنندهای در این مسیر دارد و نادیده گرفتن آن، اغلب به شکستهای تکرارشونده منجر میشود.
اگر به موضوع علم کاهش وزن علاقهمند هستید، مقالههای مرتبط ما را بخوانید، نظر خود را در بخش دیدگاهها بنویسید و این مطلب را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
