تمایل پنهان به حرکت به چپ چگونه رفتار جمعیتها را شکل میدهد؟
راه رفتن در یک فضای شلوغ ممکن است مجموعهای از انتخابهای کوچک به نظر برسد. اما یک مطالعه جدید نشان میدهد بسیاری از ما هنگام حرکت، بدون اینکه آگاهانه تصمیم بگیریم، کمی به سمت چپ منحرف میشویم.
این کشش کوچک بهتنهایی چندان مهم به نظر نمیرسد. اما وقتی هزاران نفر همزمان حرکت میکنند، میتواند بر نحوه سازمانیافتن کل جمعیت تأثیر بگذارد.
پژوهشگران میگویند این گرایش پنهان میتواند به توضیح الگوهایی کمک کند که در فضاهای عمومی شلوغ در سراسر جهان دیده میشوند. این سوگیری در هر فرد بسیار جزئی است، اما در مقیاس بزرگ بهسرعت قابل مشاهده میشود.
چرا هنگام راه رفتن به سمت چپ منحرف میشویم؟
وقتی جمعیتها شکل میگیرند، حرکت آنها اغلب به شکلی شگفتانگیز منظم دیده میشود. دانشمندان این الگوها را به نحوه تعامل افراد با یکدیگر، قوانین اجتماعی مربوط به سمت حرکت در مسیرها و ساختار فضا مرتبط میدانند.
یک مطالعه بینالمللی جدید نشان میدهد برخی از این الگوها حتی پیش از تعامل افراد با یکدیگر آغاز میشوند. این پژوهش نشان داد افراد هنگام راه رفتن، تمایل جزئی اما ثابتی برای حرکت در جهت خلاف عقربههای ساعت دارند.
ایناکی اچهوریا، پژوهشگر فیزیک و ریاضیات کاربردی در دانشگاه ناوارا و نویسنده اول این مقاله علمی است.
اچهوریا گفت: «برای دههها تصور میکردیم این الگوهای جمعی تنها از تعامل میان عابران شکل میگیرند.»
او افزود: «در پژوهش ما مشخص شد بخش قابل توجهی از این رفتارها فقط زمانی که افراد در کنار هم قرار میگیرند ایجاد نمیشوند، بلکه از ابتدا در خود افراد وجود دارند.»
پژوهشگران چه چیزی را مشاهده کردند؟
این تیم تحقیقاتی از گروههایی از افراد خواست در اتاقهای بسته یا محیطهای کاملاً باز راه بروند. در هر دو شرایط، شرکتکنندگان تمایل داشتند در جهت خلاف عقربههای ساعت حرکت کنند.
این ترجیح برای هر فرد بهتنهایی بسیار کوچک بود. اما در میان تعداد زیادی از افراد، این اثر بسیار واضحتر شد و الگوهای حرکتی در سطح کل جمعیت ایجاد کرد.
اچهوریا توضیح داد: «همه اعضای یک گروه این ترجیح را نشان نمیدهند، اما تعداد زیادی از افراد تمایل دارند در جهت خلاف عقربههای ساعت حرکت کنند. همین گرایش در نهایت جهت حرکت گروه را تعیین میکند و باعث شکلگیری الگوهای جمعی قابل مشاهده میشود.»
دانشمندان پدیدههای مشابهی را در طبیعت مشاهده میکنند. رفتارهای کوچک فردی میتوانند به الگوهای بزرگمقیاس تبدیل شوند؛ از حرکت گلههای حیوانات گرفته تا پرواز دستهجمعی پرندگان. ممکن است جمعیتهای انسانی نیز به همین شکل عمل کنند.
آزمایش نظریههای قدیمی درباره حرکت جمعیت
برای پیدا کردن علت این رفتار، پژوهشگران طی چند سال آزمایشهایی را در اسپانیا و ژاپن انجام دادند. مقایسه این دو کشور اهمیت داشت، زیرا مردم در آنها هنگام حرکت در مسیرها از سمتهای مخالف استفاده میکنند.
اگر عادتهای جلوگیری از برخورد دلیل این پدیده بود، نتایج باید متفاوت میبود. اما چنین تفاوتی مشاهده نشد.
این آزمایشها شامل بزرگسالان در شرایط کنترلشده، دانشآموزان در زمینهای بازی باز، کودکان پیشدبستانی و افرادی بود که بهتنهایی مسیرهایی را طی میکردند.
تیم پژوهشی همچنین بررسی کرد که آیا انتظارات اجتماعی میتوانند افراد را به حرکت در یک جهت خاص هدایت کنند یا خیر. برای آزمایش این موضوع، یک مطالعه پرسشنامهای انجام شد.
آنخو سانچز از بخش ریاضیات دانشگاه UC3M به بررسی این موضوع کمک کرد که آیا یک هنجار اجتماعی میتواند این الگو را توضیح دهد یا نه.
او گفت: «نتایج کاملاً روشن بود: هیچ هنجار اجتماعی قابل توجهی وجود نداشت. علاوه بر این، اگر تحلیل دادهها چیزی را نشان دهد، آن این است که هنجار احتمالی باید حرکت در جهت عقربههای ساعت باشد؛ چیزی که کاملاً برخلاف نتیجه آزمایشهاست. بنابراین نمیتواند مشاهدات ما را توضیح دهد.»
الگوی حرکت به چپ در سراسر جهان دیده میشود
این تمایل به حرکت خلاف عقربههای ساعت حتی زمانی که توضیحات معمول کنار گذاشته شدند، همچنان وجود داشت. پژوهشگران آن را در کودکان خردسالی مشاهده کردند که هنوز قوانین اجتماعی مربوط به راه رفتن را یاد نگرفته بودند.
آنها همچنین این رفتار را در فضاهای باز بدون دیوار یا مانع و در کشورهایی با عادتهای متفاوت رانندگی و حرکت مشاهده کردند.
ایکر زوریگوئل، استاد فیزیک کاربردی در دانشگاه ناوارا و یکی از نویسندگان اصلی این مطالعه، گفت:
«ما میخواستیم بدانیم آیا این پدیده به هنجارهای فرهنگی، تعامل با محیط یا راهبردهای جلوگیری از برخورد میان عابران وابسته است یا خیر. نتایج نشان میدهد هیچکدام از این عوامل بهتنهایی نمیتوانند چیزی را که مشاهده کردیم بهطور کامل توضیح دهند.»
افرادی که بهتنهایی راه میرفتند نیز همین ترجیح برای حرکت به سمت چپ را نشان دادند. این موضوع به رد این ایده کمک کرد که چنین رفتاری فقط در شرایط جمعی ایجاد میشود.
تیم پژوهشی همچنین ویژگیهای مرتبط با جانبیبودن بدن را بررسی کرد؛ از جمله راستدست یا چپدست بودن، پای غالب و غالب بودن یک چشم. هیچکدام از این عوامل نتوانستند این اثر را توضیح دهند.
اهمیت شناخت رفتار جمعیت برای شهرهای شلوغ
درک نحوه حرکت طبیعی انسانها میتواند مزایای عملی زیادی داشته باشد. پژوهشگران توانستند الگوهای بزرگ حرکت جمعیت را با استفاده از مدلهای ریاضی و تنها بر اساس دادههای افراد در حال راه رفتن بهتنهایی بازسازی کنند.
این موضوع نشان میدهد بخشی از رفتار جمعیت را میتوان بر اساس ویژگیهای مشترکی پیشبینی کرد که پیش از هرگونه تعامل اجتماعی در افراد وجود دارند.
این یافتهها میتوانند مدلهای مربوط به حرکت جمعیت در فرودگاهها، ایستگاههای قطار، مراکز خرید و ورزشگاهها را دقیقتر کنند. مدلهای بهتر میتوانند ازدحام را کاهش دهند، جریان حرکت را بهبود بخشند و به ایجاد فضاهای عمومی ایمنتر کمک کنند.
زوریگوئل گفت: «شناخت بهتر عواملی که بر نحوه حرکت ما تأثیر میگذارند، امکان توسعه مدلهای دقیقتر برای گردش افراد در فضاهای مشترک را فراهم میکند.»
او افزود: «این اطلاعات میتواند برای طراحی زیرساختهای کارآمدتر و ایجاد محیطهایی که بهتر با شیوه حرکت روزمره ما سازگار هستند، مفید باشد.»
پرسشهای بیپاسخ درباره تمایل انسان به حرکت چپ
پژوهشگران تأکید میکنند که تعاملات اجتماعی و محیط همچنان نقش مهمی در رفتار جمعیت دارند. یافتههای این مطالعه جایگزین این عوامل نمیشوند، بلکه بخش دیگری از این معما را روشن میکنند.
اچهوریا گفت: «نتایج نشان میدهد تمایلات فردی نیز نقش مهمی در شکلگیری حرکات جمعی دارند.»
او ادامه داد: «این مطالعه همچنین پرسشهای جدیدی درباره منشأ زیستی این تمایلات مطرح میکند، زیرا پدیدههای مشابهی در گونههای جانوری دیگر، از دستههای ماهی گرفته تا کلونیهای حشرات، مشاهده میشود.»
دانشمندان هنوز نمیدانند چرا این تمایل به سمت چپ وجود دارد. اما این کشف به نکتهای ساده اشاره میکند: پیش از آنکه وارد یک جمعیت شویم، ممکن است از قبل عناصر اولیه رفتار آن جمعیت را در خود داشته باشیم.
این مطالعه در مجله علمی Nature Communications منتشر شده است.
برای کشف تازهترین یافتههای علمی درباره رفتار انسان و فناوریهای آینده، مطالب جدید ما را دنبال کنید.
