وقتی خواب دچار اختلال میشود، سلامت بدن نیز معمولاً بهدنبال آن آسیب میبیند. پژوهشهای جدید نشان میدهد اثرات بینظمی خواب فقط به خستگی کوتاهمدت محدود نیست، بلکه ارتباط مستقیمی با افزایش خطر سرطان تهاجمی پستان دارد. این مطالعات نشان میدهند الگوهای نامنظم خواب و نور میتوانند زمینهساز رشد سریعتر و مهاجمتر سرطان شوند.
اختلال خواب و ارتباط آن با سرطان پستان
سالهاست دانشمندان متوجه شدهاند افرادی که در شیفت شب کار میکنند یا سفرهای مکرر بین مناطق زمانی مختلف دارند، بیشتر در معرض ابتلا به سرطان قرار میگیرند. با این حال دلیل دقیق این موضوع مشخص نبود.
یافتههای جدید کمک میکند بفهمیم وقتی ریتمهای طبیعی بدن مختل میشوند، چه اتفاقی در درون بدن رخ میدهد و چرا سرطان میتواند در چنین شرایطی رشد کند.
نقش خواب در سلامت بافت پستان
بدن انسان دارای یک سیستم زمانبندی روزانه است که بهطور نامحسوس بسیاری از عملکردهای حیاتی را کنترل میکند. این سیستم مسئول تنظیم خواب، هورمونها، ترمیم بافتها و فعالیتهای ایمنی است که وظیفه شناسایی تهدیدها را بر عهده دارند.
زمانی که این سیستم هماهنگی خود را از دست میدهد، مکانیسمهای حفاظتی بدن تضعیف میشوند و سلولهای آسیبزا فرصت رشد پیدا میکنند.
ریتمهای شبانهروزی نحوه رشد و ترمیم بافت پستان را هدایت میکنند. زمانی که این ریتمها پایدار باشند، سلولها از قوانین مشخصی پیروی میکنند. اما در صورت اختلال، ساختار بافت پستان تغییر میکند و احتمال بروز بیماری افزایش مییابد.
هدف پژوهش دانشگاه تگزاس A&M
این پژوهش توسط کالج علوم و هنرهای دانشگاه تگزاس A&M و به سرپرستی دکتر تاپاسری روی سارکار انجام شد. تیم تحقیقاتی او تلاش کرد تأثیر اختلال زمانبندی زیستی را بر رشد سرطان در سطح بافت و سیستم ایمنی بررسی کند.
«سرطان هم زمان را درک میکند. اگر ساعت درونی بدن شما مختل شود، سرطان از این وضعیت سوءاستفاده میکند، اما اکنون راه جدیدی برای مقابله با آن یافتهایم.» – دکتر سارکار
درون آزمایش چه اتفاقی افتاد؟
پژوهشگران دو گروه از مدلهای ژنتیکی مستعد ابتلا به سرطان تهاجمی پستان را بررسی کردند. یک گروه در شرایط طبیعی چرخه روشنایی روز و شب زندگی میکردند. گروه دیگر در معرض نور نامنظم قرار گرفتند که ساعت زیستی بدن آنها را مختل میکرد.
نتایج تفاوت آشکاری را نشان داد. در گروه با ریتم طبیعی، سرطان معمولاً در حدود هفته بیستودوم ظاهر میشد. اما در گروه دارای اختلال زمانی، نشانههای سرطان بسیار زودتر و حدود هفته هجدهم مشاهده شد.
همچنین تومورها در این گروه رفتار تهاجمیتری داشتند و بیشتر به ریهها گسترش پیدا میکردند که نشانهای از پیشآگهی ضعیفتر در بیماران انسانی است.
تضعیف سیستم ایمنی
فراتر از رشد سریعتر تومور، سیستم ایمنی نیز دچار افت عملکرد شد. نظارت طبیعی بدن کند شد و شرایطی ایجاد گردید که سلولهای سرطانی بتوانند زنده بمانند و گسترش یابند.
«موضوع فقط رشد سریعتر تومورها نبود، بلکه سیستم ایمنی بهطور فعال سرکوب شده بود و محیطی مساعد برای بقای سلولهای سرطانی ایجاد میشد.» – دکتر سارکار
تغییرات فراتر از خود تومور
آسیبها تنها به سرطان محدود نشد. اختلال طولانیمدت ریتم شبانهروزی باعث تغییر در بافت سالم پستان نیز شد.
پژوهشگران تغییرات ساختاری مشخصی را در غدد پستانی، یعنی بافت تولیدکننده شیر، مشاهده کردند که در طول زمان این بافت را مستعدتر به سرطان میکرد.
«ما تغییرات واضحی را در مورفولوژی غدد پستانی مشاهده کردیم.» – دکتر سارکار
این یافتهها نشان میدهد که اختلال زمانبندی زیستی میتواند مدتها قبل از شکلگیری کامل سرطان، بافت سالم را دگرگون کند و زمینه پیشرفت سریعتر بیماری را فراهم آورد.
نقش یک ایست بازرسی کلیدی در سیستم ایمنی
بررسی دقیقتر تومورها یک عامل مهم را آشکار کرد. مولکولی به نام LILRB4 یا گیرنده شبه ایمونوگلوبولین لکوسیتی B4 نقش کلیدی داشت.
این مولکول در حالت طبیعی پاسخهای ایمنی را تنظیم میکند و از التهاب بیشازحد در بافت سالم جلوگیری میکند.
در شرایط اختلال ریتم شبانهروزی، فعالیت LILRB4 در داخل تومورها افزایش یافت. این افزایش باعث تضعیف پاسخهای ایمنی شد که معمولاً رشد سرطان را مهار میکنند.
«LILRB4 مانند یک ایست بازرسی ایمنی عمل میکند. وقتی آن را هدف قرار دادیم، محیط تومور کمتر سرکوبکننده شد و حتی در شرایط اختلال ریتم زیستی، گسترش سرطان کاهش یافت.» – دکتر سارکار
با تنظیم فعالیت LILRB4، عملکرد سیستم ایمنی بهبود یافت، رشد تومور کندتر شد و میزان متاستاز کاهش پیدا کرد.
اختلال خواب چگونه پیشرفت سرطان را تسریع میکند؟
این مطالعه شواهد قدرتمندی ارائه میدهد که الگوهای نامنظم خواب فقط با افزایش خطر سرطان مرتبط نیستند، بلکه میتوانند بهطور فعال روند پیشرفت سرطان را هدایت کنند.
«این پژوهش نشان میدهد وقتی ساعت درونی بدن بهطور مکرر مختل شود چه پیامدهایی دارد و چگونه میتوانیم روند آسیب را معکوس کنیم.» – دکتر سارکار
این نتایج، خواب و زمانبندی زیستی را بهعنوان عوامل کلیدی در زیستشناسی سرطان و حتی درمان آن بازتعریف میکند.
یک عامل خطر شایع در زندگی مدرن
برنامههای کاری نامنظم بسیار رایج هستند. بین ۱۲ تا ۳۵ درصد از مردم آمریکا خارج از ساعات کاری معمول روزانه فعالیت میکنند.
این گروه شامل کارکنان شیفت شب، برنامههای چرخشی، خدمه پرواز و افرادی با سفرهای مکرر است.
«بخش قابلتوجهی از جمعیت در شیفت شب یا برنامههای چرخشی کار میکنند، به همین دلیل درک تأثیر اختلال ریتم شبانهروزی بر خطر سرطان اهمیت زیادی دارد.» – دکتر سارکار
آیا میتوان اختلال ریتم شبانهروزی را معکوس کرد؟
تیم تحقیقاتی اکنون در حال بررسی این موضوع است که آیا میتوان اثرات اختلال طولانیمدت ریتم شبانهروزی را در انسان معکوس کرد یا خیر.
هدف آنها بهبود پیامدهای سلامتی برای افرادی است که شغل یا سبک زندگی آنها بهطور مداوم خواب را مختل میکند.
«هدف بعدی ما این است که بهتر بفهمیم چگونه میتوان اثرات اختلال ریتم زیستی را معکوس کرد و سلامت انسان را در دنیای واقعی بهبود داد.» – دکتر سارکار
این یافتهها خواب و زمانبندی زیستی را در مرکز زیستشناسی سرطان قرار میدهد. در دنیای مدرن که مرز بین روز و شب کمرنگ شده است، درک نحوه زمانبندی بدن میتواند یکی از کاربردیترین ابزارها برای حفظ سلامت بلندمدت باشد.
این مطالعه بهطور کامل در مجله علمی Oncogene منتشر شده است.
اگر این مقاله برای شما مفید بود، آن را با دیگران به اشتراک بگذارید یا دیدگاه خود را در بخش نظرات با ما مطرح کنید.
