بر اساس گزارش جدید سازمان ملل متحد، استفاده از عباراتی مانند «لطفاً» و «متشکرم» هنگام گفتگو با چتباتهای هوش مصنوعی نیز میتواند به مصرف قابل توجه انرژی منجر شود. این گزارش هشدار میدهد که هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ ممکن است حدود ۳ درصد از برق مصرفی جهان را به خود اختصاص دهد.
طبق این گزارش، حذف عباراتی مانند «لطفاً» و «متشکرم» در مکالمات با چتباتهای هوش مصنوعی میتواند به اندازه تأمین برق سالانه ۷۶۰ هزار نفر در کشورهای جنوب صحرای آفریقا صرفهجویی انرژی ایجاد کند. این پژوهش ابعاد زیستمحیطی هوش مصنوعی را که اغلب نادیده گرفته میشود، آشکار کرده است.
هزینه واقعی هوش مصنوعی فراتر از انتشار کربن
بر اساس گزارشی که توسط مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت وابسته به دانشگاه سازمان ملل منتشر شده است، هزینه واقعی هوش مصنوعی تنها به انتشار گازهای گلخانهای محدود نمیشود، بلکه مصرف آب، استفاده از زمین، تولید زبالههای الکترونیکی نیز بخشی از این هزینهها هستند.
مصرف عظیم انرژی در مراکز داده
برآوردها نشان میدهد مراکز دادهای که زیرساخت فیزیکی هوش مصنوعی را تشکیل میدهند، در سال گذشته حدود ۴۴۸ تراواتساعت برق مصرف کردهاند.
طبق گزارش، اگر مراکز داده یک کشور مستقل بودند، از نظر مصرف انرژی در رتبه یازدهم جهان قرار میگرفتند و مصرف برق آنها تقریباً با کشور فرانسه برابری میکرد.
برای تولید این میزان برق، حدود ۴.۵ تریلیون لیتر آب مصرف شده است. این حجم از آب برای پر کردن حدود ۱.۸ میلیون استخر شنای المپیک کافی خواهد بود.
همچنین اشاره شده است که زیرساختهای هوش مصنوعی به حدود ۶ هزار و ۹۰۰ کیلومتر مربع زمین نیاز دارند؛ مساحتی که تقریباً ۴.۵ برابر مساحت منطقه بزرگ لندن است.
افزایش تأثیرات زیستمحیطی هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰
در گزارش آمده است که با رشد سریع استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی، تأثیرات زیستمحیطی آن نیز افزایش خواهد یافت.
پیشبینی میشود مصرف برق مرتبط با هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ به ۹۴۵ تراواتساعت برسد و حدود ۳ درصد از تقاضای جهانی برق را تشکیل دهد.
علاوه بر این، زیرساختهای هوش مصنوعی ممکن است تا سال ۲۰۳۰ سالانه حدود ۲.۵ میلیون تن زباله الکترونیکی تولید کنند.
این میزان زباله معادل دور انداختن تقریباً ۲۵۰ برج ایفل در هر سال توصیف شده است.
توزیع نابرابر بار زیستمحیطی در جهان
گزارش سازمان ملل نشان میدهد که بار زیستمحیطی زیرساختهای هوش مصنوعی بهطور برابر میان کشورهای جهان تقسیم نشده است.
ایالات متحده و چین میزبان حدود ۹۰ درصد از زیرساختهای ابری متمرکز بر هوش مصنوعی در جهان هستند، در حالی که کشورهای کوچکتر نقش محدودی در تصمیمگیریهای مربوط به دسترسی، قیمتگذاری، مدیریت دادهها دارند.
در عین حال، برخی کشورهای کوچک مواد اولیه یا انرژی مورد نیاز این سامانهها را تأمین میکنند، اما با وجود تحمل پیامدهای استخراج منابع معدنی و مدیریت زبالههای الکترونیکی، مزایای راهبردی عمدتاً نصیب کشورهای دیگر میشود.
مصرف روزانه کاربران از آموزش مدلها پرهزینهتر است
در این گزارش آمده است که آموزش مدلهای هوش مصنوعی به انرژی بسیار زیادی نیاز دارد.
برای نمونه، تخمین زده میشود آموزش مدل GPT-5 شرکت OpenAI حدود ۱۰۰ گیگاواتساعت برق مصرف کرده باشد.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که استفاده روزمره کاربران در مجموع مصرف منابع بیشتری ایجاد میکند.
بر اساس این گزارش، ChatGPT که روزانه حدود ۲.۵ میلیارد درخواست را پردازش میکند، سالانه نزدیک به ۳۸۳ گیگاواتساعت برق مصرف دارد.
چگونه استفاده کوتاهتر میتواند مصرف انرژی را کاهش دهد؟
پژوهشگران توصیه کردهاند کاربران از روش «استفاده کوتاه و مختصر» بهره ببرند.
حذف عباراتی مانند «لطفاً» و «متشکرم» میتواند حجم کلمات و دادههای تولیدشده توسط ChatGPT را تا حدود ۳۰ درصد کاهش دهد.
طبق این گزارش، چنین تغییر رفتاری سادهای میتواند سالانه بین ۸۷ تا ۹۸ گیگاواتساعت صرفهجویی انرژی ایجاد کند.
این میزان انرژی تقریباً برابر با برق مصرفی خانگی ۷۶۰ هزار نفر در منطقه جنوب صحرای آفریقا است.
هوش مصنوعی آنقدرها هم مجازی نیست
پروفسور کاوه مدنی، مدیر مؤسسه و پژوهشگر ارشد این گزارش، تأکید کرد که هوش مصنوعی برخلاف تصور رایج یک فناوری کاملاً انتزاعی و بدون اثر فیزیکی نیست.
او گفت: «هوش مصنوعی اغلب بهعنوان فناوری مجازی و بدون وزن توصیف میشود. اما در واقع پشت هر درخواست، تصویر یا ویدئو، زیرساختی در حال گسترش شامل سامانههای انرژی، مصرف آب، استفاده از زمین، استخراج مواد معدنی، زبالههای الکترونیکی قرار دارد.»
در این گزارش همچنین تأکید شده است که این هزینههای زیستمحیطی پنهان باید پیش از آنکه به سطحی غیرقابل مدیریت برسند، بهطور شفاف مورد توجه قرار گیرند.
اقدامات دولتها برای کاهش مصرف انرژی هوش مصنوعی
گزارش سازمان ملل اشاره میکند که دولتهای مختلف جهان نیز برای پاسخ به نیازهای انرژی هوش مصنوعی وارد عمل شدهاند.
در این میان، چین در ماه مه برنامهای را آغاز کرد که هدف آن دستیابی به جایگاه رهبری جهانی در حوزه انرژی پاک برای زیرساختهای محاسباتی هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ است.
جمعبندی
گزارش سازمان ملل نشان میدهد که رشد سریع هوش مصنوعی تنها یک تحول فناورانه نیست، بلکه پیامدهای گستردهای در حوزه انرژی، مصرف آب، استفاده از زمین، تولید زبالههای الکترونیکی دارد. با افزایش استفاده از این فناوری، مدیریت هوشمندانه منابع و بهینهسازی نحوه استفاده از سامانههای هوش مصنوعی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
اگر به آینده هوش مصنوعی، فناوریهای سبز، تأثیرات زیستمحیطی نوآوریهای دیجیتال علاقهمند هستید، مقالات تخصصی ما را دنبال کنید.
