محصولات لبنی و سلامت انسان سالهاست موضوع بحث متخصصان تغذیه است. بسیاری از ما شنیدهایم که روده سرشار از باکتریهایی است که به هضم غذا، تقویت سیستم ایمنی، حتی خلقوخو کمک میکنند. آنچه میخوریم و مینوشیم، ترکیب این جامعه میکروبی را شکل میدهد.
لبنیات در مرکز این بحث قرار دارد. زیرا هم مواد مغذی مهمی فراهم میکند، هم گاهی حاوی کشتهای زنده باکتریایی است. با این حال پژوهشگران همیشه درباره اثرات آن اتفاقنظر ندارند. اکنون یک مطالعه دقیق که مستقیماً از دیواره کولون نمونهبرداری کرده، سرنخهای تازهای ارائه میدهد.
بسیاری از مطالعات تغذیهای بر اساس نمونه مدفوع انجام میشوند. این روش مفید است، اما همیشه نمایانگر باکتریهایی نیست که به دیواره روده چسبیدهاند. پژوهش جدید دقیقاً همین باکتریهای چسبیده به دیواره را بررسی کرده است؛ میکروبهایی که در تماس مستقیم با بافت بدن قرار دارند.
میکروبیوم روده چیست و چرا اهمیت دارد؟
میکروبیوم روده را میتوان مانند یک محله شلوغ با تریلیونها میکروب تصور کرد؛ عمدتاً باکتریها، همچنین برخی قارچها، ویروسها که عمدتاً در روده بزرگ زندگی میکنند.
این میکروبها بخشهایی از غذا را که بدن به تنهایی قادر به هضم آن نیست، بهویژه فیبر، تجزیه میکنند. در این فرآیند اسیدهای چرب زنجیره کوتاه مانند بوتیرات تولید میشود که سلولهای کولون را تغذیه کرده، التهاب را کنترل میکند.
علاوه بر این، این باکتریها سیستم ایمنی را آموزش میدهند، برخی ویتامینها را تولید میکنند، از طریق سیگنالهای شیمیایی با سیستم عصبی تعامل دارند. اصطلاح «حس درونی» نیز از همین ارتباط روده و مغز الهام گرفته شده است.
میکروبیوم هر فرد منحصربهفرد است. عواملی مانند نوع زایمان، رژیم غذایی، محیط زندگی، خواب، استرس، مصرف آنتیبیوتیک بر آن اثر میگذارند. تنوع بالاتر معمولاً نشانه سلامت بیشتر است. جامعه میکروبی متنوعتر، پایدارتر، مقاومتر خواهد بود.
روش مطالعه درباره محصولات لبنی و سلامت انسان
این پژوهش روی بزرگسالانی انجام شد که برای کولونوسکوپی روتین به یک بیمارستان کهنهسربازان در هیوستون مراجعه کرده بودند. کولون آنها طبیعی به نظر میرسید، هیچ بیماری جدی که نتایج را مخدوش کند وجود نداشت.
در حین کولونوسکوپی، پزشکان نمونههای بسیار کوچکی از پوشش داخلی کولون برداشتند. در مجموع ۹۷ نمونه از ۳۴ نفر تحلیل شد.
شرکتکنندگان پیش از آن، پرسشنامهای درباره عادات غذایی یکسال گذشته تکمیل کردند. این پرسشنامه شامل مصرف شیر، پنیر، ماست، میزان کل لبنیات بود.
در آزمایشگاه از توالییابی 16S rRNA برای شناسایی نوع باکتریها، میزان آنها استفاده شد.
شاخصهای تنوع میکروبی
دو معیار اصلی بررسی شد:
- تنوع آلفا: تعداد گونههای باکتری در یک نمونه مشخص
- تنوع بتا: میزان تفاوت جامعه میکروبی بین افراد مختلف
تحلیلها با در نظر گرفتن سن، شاخص توده بدنی، سیگار، الکل، بیماریهای زمینهای، کیفیت کلی رژیم غذایی، محل نمونهبرداری در کولون انجام شد تا اثر عوامل مخدوشکننده کاهش یابد.
یافتههای علمی درباره لبنیات و میکروبیوم روده
افرادی که شیر بیشتری مصرف میکردند، همچنین کسانی که مصرف کل لبنیات بالاتری داشتند، تنوع آلفای بیشتری در باکتریهای چسبیده به دیواره کولون نشان دادند.
تنوع بتا نیز میان مصرفکنندگان بالا، پایین لبنیات، شیر، پنیر، ماست متفاوت بود. این موضوع نشان میدهد الگوی مصرف لبنیات با تغییرات ساختاری گسترده در جامعه میکروبی همراه است.
افزایش باکتریهای مفید با مصرف شیر
دو باکتری شاخص برجسته شدند:
- Faecalibacterium: تولیدکننده بوتیرات، مرتبط با کاهش التهاب
- Akkermansia: مرتبط با تقویت سد روده، شاخصهای متابولیک بهتر
افرادی که شیر، لبنیات بیشتری مصرف میکردند، سطوح بالاتری از Faecalibacterium داشتند. همچنین مصرف شیر با افزایش Akkermansia همراه بود.
نقش لاکتوز به عنوان پریبیوتیک
زمانی که تحلیلها با در نظر گرفتن میزان لاکتوز رژیم غذایی انجام شد، ارتباط شیر با برخی باکتریها ضعیفتر شد. این یافته نشان میدهد لاکتوز ممکن است نقش پریبیوتیک داشته باشد؛ یعنی به عنوان منبع غذایی برای برخی باکتریهای مفید عمل کند.
شیر حاوی لاکتوز است. در مقابل بسیاری از پنیرهای سفت مقدار بسیار کمی لاکتوز دارند.
تفاوت اثر پنیر و ماست بر سلامت روده
الگوی پنیر مشابه شیر نبود. مصرف بیشتر پنیر با کاهش برخی باکتریها مانند Bacteroides، Subdoligranulum همراه بود.
Bacteroides نه کاملاً مفید است نه کاملاً مضر. اثر آن به گونه خاص، شرایط محیطی بستگی دارد. Subdoligranulum نیز تولیدکننده بوتیرات است. بنابراین کاهش آن با مصرف بالاتر پنیر، پرسشهایی درباره ترکیبات خاص پنیر ایجاد میکند.
فرآیند تبدیل شیر به پنیر ترکیب مواد مغذی را تغییر میدهد. همین تغییرات ممکن است بر تعادل میکروبی اثرگذار باشد.
مصرف ماست در این مطالعه بسیار پایین بود، در حد چند قاشق در روز. بنابراین نتیجهگیری قطعی ممکن نشد. ارتباط روشنی میان ماست، تنوع میکروبی مشاهده نشد. همچنین باکتریهای کلاسیک ماست مانند Lactobacillus، Bifidobacterium در سطح دیواره کولون بسیار کم بودند.
چرا بررسی دیواره کولون اهمیت دارد؟
بیشتر مطالعات از نمونه مدفوع استفاده میکنند که نمایانگر میکروبهای دفعشده است. اما سطح مخاطی روده میتواند تصویر متفاوتی ارائه دهد.
بررسی باکتریهای چسبیده به دیواره، دید دقیقتری از میکروبهایی میدهد که با سد روده، سلولهای ایمنی تعامل دارند. این روش تمرکز بر سطح مخاطی دارد نه صرفاً محتوای مدفوع.
محصولات لبنی و سلامت انسان؛ نتیجهگیری عملی
اگر بدن شما لبنیات را بهخوبی تحمل میکند، مصرف شیر ممکن است با تنوع بیشتر میکروبیوم روده همراه باشد.
اگر پنیر لبنیات اصلی رژیم شماست، اثر آن احتمالاً به نوع پنیر، میزان فیبر رژیم غذایی، ویژگیهای فردی میکروبیوم بستگی دارد.
اگر عدم تحمل لاکتوز دارید، میتوانید از منابع پریبیوتیک دیگر مانند لوبیا، جو دوسر، موز، پیاز، مارچوبه برای تغذیه باکتریهای مفید استفاده کنید.
به نظر میرسد انواع مختلف لبنیات اثرات متفاوتی بر جامعه باکتریهای چسبیده به دیواره روده دارند. مطالعات بزرگتر، طولانیتر در جمعیتهای متنوعتر میتوانند مشخص کنند کدام ترکیبات لبنی، برای چه افرادی مفید یا مضر هستند.
آنچه در لیوان، بشقاب شما قرار میگیرد، به شکل قابل اندازهگیری در روده شما بازتاب پیدا میکند.
نظر شما درباره مصرف لبنیات چیست؟ تجربه خود را در بخش دیدگاهها بنویسید، این مقاله را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
