آمادگی خانه برای زلزله؛ وسایل را چطور ایمن کنیم؟ در این راهنمای کاربردی، مسئله را از نظر عملی و با توجه به محدودیت‌های واقعی بررسی می‌کنیم.
ایمن‌سازی خانه از کجا شروع می‌شود؟
زلزله را نمی‌توان با دقت قابل اتکا از قبل پیش‌بینی کرد، ولی می‌توان خطر آسیب ناشی از سقوط وسایل و شیشه را کاهش داد. یکی از نخستین کارها بررسی اتاق‌های پررفت‌وآمد و به‌خصوص محل خواب است. قفسه سنگین، آینه بزرگ، کمد بلند یا تلویزیون بدون مهار می‌تواند در لرزش شدید سقوط کند. لازم نیست تمام خانه را یکباره بازسازی کنید. مسیرها را اولویت‌بندی کنید: محل خواب کودکان، کنار تخت بزرگسالان، راهرو خروج و آشپزخانه. هدف این است که وسایل بزرگ هنگام لرزش تا حد ممکن پایدار بمانند و راه خروج پس از توقف لرزش باز باشد. هیچ وسیله مهاری تضمین کامل در زمین‌لرزه شدید نمی‌دهد.
کمد و قفسه بلند را چگونه مهار کنیم؟
وسایل بلند و باریک معمولاً در برابر واژگونی حساس‌ترند. برای اتصال مناسب آن‌ها به دیوار باید از بست، پیچ و مهاری استفاده شود که با جنس دیوار، وزن وسیله و دستور نصب سازنده سازگار باشد. اتصال به دیوار گچی، آجری یا بتنی روش یکسانی ندارد. اگر از نوع سازه مطمئن نیستید، از نصاب آشنا با کار کمک بگیرید. قراردادن اجسام سنگین در طبقات پایین قفسه هم خطر سقوط اشیا را کم می‌کند. نباید فقط به وزن قفسه یا تکیه آن به دیوار اعتماد کرد. در خانه اجاره‌ای نیز هماهنگی با مالک برای نصب ایمن مهم است.
تلویزیون و وسایل الکترونیکی
تلویزیون‌های بزرگ، مانیتورها و تجهیزات صوتی ممکن است روی میز یا پایه در زمان لرزش جابه‌جا شوند. پایه دیواری یا مهار مخصوص باید از نظر ظرفیت وزن، پیچ‌ها و جنس سطح نصب بررسی شود. کابل‌ها را به شکلی بچینید که در زمان حرکت وسیله کشیده نشوند و باعث آسیب بیشتر نگردند. اگر تلویزیون روی کنسول قرار دارد، پایداری کنسول و نحوه مهار هر دو اهمیت دارد. از بستن سیم یا طناب نامناسب به تجهیزات برقی به‌عنوان راهکار حرفه‌ای استفاده نکنید. هدف کاهش سقوط است، نه واردکردن فشار به بدنه حساس دستگاه.
آشپزخانه و کابینت‌ها
در آشپزخانه، ظروف شیشه‌ای و وسایل سنگین که در طبقات بالا نگهداری می‌شوند خطر بیشتری ایجاد می‌کنند. قفل یا بست مناسب در کابینت می‌تواند احتمال بازشدن ناگهانی درها را کاهش دهد. ظروف شکستنی را تا حد امکان در طبقات پایین قرار دهید و اشیای بزرگ را بالای محل نشستن یا مسیر عبور نگذارید. لوازم پخت‌وپز و اتصالات گاز نیز باید مطابق مقررات محلی بررسی شوند. دستکاری شیلنگ و اتصالات گاز بدون تخصص می‌تواند خطرناک باشد. اگر بوی گاز حس می‌کنید، از روشن‌کردن کلید برق یا شعله خودداری کنید و مطابق راهنمای ایمنی محلی اقدام کنید.
شیشه‌ها و اشیای آویزان
آینه‌های بزرگ، قاب عکس و لوسترها باید با اتصالات مناسب نصب شوند. بهتر است اشیای شیشه‌ای سنگین دقیقاً بالای تخت یا صندلی پرمصرف قرار نگیرند. برای پنجره و در شیشه‌ای، بررسی نوع شیشه و اقدامات ایمنی مناسب ساختمان می‌تواند مفید باشد. هیچ برچسب یا فیلمی را نباید بدون بررسی استانداردها «ضدزلزله» تلقی کرد. در زمان لرزش از پنجره‌ها و اشیای سنگین فاصله بگیرید. برنامه ایمنی خانواده باید محل‌های امن‌تر هر اتاق را مشخص کند؛ این محل‌ها به نقشه و نوع ساختمان بستگی دارند.
هنگام لرزش چه رفتارهایی درست‌اند؟
راهنمای Ready.gov بر اصل خم‌شدن، پناه‌گرفتن و محکم نگه‌داشتن تأکید می‌کند. اگر داخل ساختمان هستید، دویدن به سمت پله‌ها در حین لرزش می‌تواند خطر سقوط ایجاد کند. در صورت امکان زیر میز مقاوم پناه بگیرید و از سر و گردن محافظت کنید. آسانسور نباید مسیر خروج حین حادثه باشد. پس از توقف لرزش نیز باید از خطرهای ثانویه مانند شیشه شکسته، نشت گاز یا ساختمان آسیب‌دیده آگاه باشید. توصیه‌های سازمان مدیریت بحران محلی و وضعیت واقعی ساختمان در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.
کیف و برنامه خانوادگی
علاوه بر ایمن‌کردن وسایل، مدارک ضروری، داروهای شخصی، آب، چراغ‌قوه، پاوربانک، وسایل اولیه کمک‌های اولیه و نیازهای کودکان یا سالمندان را در برنامه اضطراری در نظر بگیرید. مقدار و نوع تجهیزات باید متناسب با شرایط خانواده و توصیه نهاد مدیریت بحران محل باشد. نقطه ملاقات خانواده و روش تماس در صورت اختلال شبکه تلفن را از پیش تعیین کنید. تمرین ساده مسیرهای امن در خانه به کودکان کمک می‌کند هنگام حادثه کمتر سردرگم شوند. اگر در ساختمان چندواحدی زندگی می‌کنید، هماهنگی با مدیریت برای مسیر تخلیه و اطلاع‌رسانی نیز مهم است.
پرسش‌های متداول
آیا مهار کمد ساختمان را ضدزلزله می‌کند؟
خیر؛ فقط بخشی از خطر سقوط وسایل را کاهش می‌دهد.
در زمان زلزله به سمت در فرار کنیم؟
دویدن هنگام لرزش می‌تواند خطرناک باشد؛ راهنمای رسمی بر پناه‌گرفتن تأکید می‌کند.
آیا نصب مهار روی هر دیواری یکسان است؟
خیر؛ جنس دیوار و وزن وسیله تعیین‌کننده است.
اتاق خواب کودک را جداگانه بررسی کنید
کودکان زمان زیادی را در اتاق خود می‌گذرانند و ممکن است هنگام حادثه کنار قفسه اسباب‌بازی یا کمد بلند باشند. وسایل سنگین را تا حد امکان در طبقات پایین قرار دهید و از مهار مناسب لوازم بلند کمک بگیرید. نصب قفسه سنگین بالای تخت یا محل نشستن را بازنگری کنید. در کنار این اقدامات، به زبان ساده و بدون ایجاد ترس، رفتار هنگام لرزش را با کودک تمرین کنید. هدف شناخت محل ایمن و محافظت از سر و گردن است، نه حفظ‌کردن دستورهای پیچیده.
بعد از توقف لرزش چه کنیم؟
پس از پایان لرزش اولیه، اطراف خود را از نظر شیشه شکسته، کابل آسیب‌دیده و اشیای سقوط‌کرده بررسی کنید. احتمال پس‌لرزه وجود دارد. اگر ساختمان آسیب آشکار دارد یا خطر گاز و آتش احساس می‌شود، مطابق توصیه مقام‌های محلی به مکان امن حرکت کنید. از استفاده از آسانسور در شرایط ناایمن خودداری کنید و بدون نیاز به ساختمان آسیب‌دیده بازنگردید. تلفن را برای تماس‌های ضروری نگه دارید و اخبار را از سازمان‌های رسمی پیگیری کنید.
مدارک و اطلاعات ضروری خانواده
فهرست شماره تماس اضطراری، اطلاعات پزشکی مهم، تصویر امن مدارک هویتی و شماره بیمه را به‌گونه‌ای نگه دارید که در صورت قطع اینترنت نیز به بخشی از آن دسترسی داشته باشید. برای اعضای خانواده که داروی روزانه مصرف می‌کنند، مقدار مناسب ذخیره را طبق توصیه پزشک و امکان نگهداری دارو بررسی کنید. اگر حیوان خانگی دارید، وسیله حمل و نیازهای اولیه او را هم در برنامه وارد کنید. این فهرست باید با امکانات واقعی خانواده و راهنمای نهاد مدیریت بحران منطقه هماهنگ باشد.
هر شش ماه یک‌بار اتصال مهارها و تاریخ مصرف وسایل اضطراری را مرور کنید. جابه‌جایی کمد، خرید تلویزیون جدید یا تعمیر کابینت می‌تواند برنامه ایمنی را تغییر دهد. آمادگی برای زلزله یک خرید یکباره نیست؛ مجموعه‌ای از بررسی‌های دوره‌ای و تمرین خانوادگی است.
