وقتی صحبت از امنیت غذایی میشود، معمولاً توجهها به زمینهای کشاورزی، شرایط آبوهوایی، میزان بارندگی، عملکرد محصولات معطوف میشود. فرض رایج این است که اگر زمین کشاورزی کافی وجود داشته باشد، غذای کافی نیز تولید خواهد شد.
اما مطالعهای جدید نگرانی متفاوتی را مطرح کرده است: اگر زمین وجود داشته باشد، اما افراد کافی برای کشت آن حاضر یا قادر به کار نباشند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟
این پرسش روزبهروز جدیتر میشود. نرخ زاد و ولد در بسیاری از کشورها در حال کاهش است. جوامع روستایی جمعیت خود را از دست میدهند. نسلهای جوان نیز همچنان مناطق کشاورزی را برای یافتن فرصتهای شغلی بهتر در شهرها ترک میکنند.
پژوهشگران معتقدند این تغییرات میتواند تأثیر قابلتوجهی بر تولید غذای آینده داشته باشد. در برخی نقاط جهان، کمبود کشاورزان ممکن است به اندازه در دسترس بودن زمین اهمیت پیدا کند.
این پژوهش به سرپرستی پروفسور هیونگجون کیم از مؤسسه KI برای اقلیم، محیطزیست و انرژی در KAIST، با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه توکیو انجام شد.
مطالعه آنها بررسی کرد که کاهش نیروی کار کشاورزی چگونه میتواند بر امنیت غذایی آینده، یعنی توانایی تولید و تأمین پایدار غذای کافی، تأثیر بگذارد.
افزودن نیروی کار کشاورزی به پیشبینیهای امنیت غذایی
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران از پنج سناریوی آینده مبتنی بر مسیرهای اجتماعیاقتصادی مشترک (SSPs) و مسیرهای تمرکز نماینده (RCPs) استفاده کردند.
این دو چارچوب، ابزارهای شناختهشده بینالمللی برای مطالعه شرایط اجتماعی و اقلیمی آینده هستند.
SSPها تغییرات احتمالی در جمعیت، رشد اقتصادی، فناوری را بررسی میکنند. در مقابل، RCPها بر این موضوع تمرکز دارند که سطوح مختلف انتشار گازهای گلخانهای چگونه میتوانند بر شرایط اقلیمی آینده اثر بگذارند.
تفاوت کلیدی این مطالعه، افزودن پیشبینیهای مربوط به نیروی کار کشاورزی بود.
مدلهای پیشین عمدتاً بر در دسترس بودن زمین و تقاضای غذایی تمرکز داشتند. اما این رویکرد جدید، برآورد تعداد افرادی را نیز وارد معادله کرد که واقعاً برای کشاورزی در دسترس خواهند بود. همین تغییر نتایج قابلتوجهی به همراه داشت.
زمینهای کشاورزی بدون کشاورز کافی
پژوهشگران دریافتند که کمبود نیروی کار میتواند میزان زمینهای کشاورزی قابل بهرهبرداری را در بسیاری از مناطق جهان کاهش دهد.
در برخی مناطق، کمبود نیروی انسانی حتی محدودیتی بزرگتر از شرایط اقلیمی یا کیفیت خاک به شمار میرفت.
این یافتهها نشان میدهد که وجود زمین مناسب، بهتنهایی تضمینکننده تولید غذا نیست.
اگر تعداد کشاورزان کافی نباشد، بخشی از زمینهای کشاورزی بدون استفاده مؤثر باقی خواهند ماند؛ حتی اگر شرایط محیطی برای تولید محصول کاملاً مطلوب باشد.
فناوری نمیتواند جایگزین همه افراد شود
بسیاری از افراد تصور میکنند پیشرفت فناوریهای کشاورزی میتواند کمبود نیروی کار را جبران کند.
تجهیزات مدرن، اتوماسیون، هوش مصنوعی، روشهای کشاورزی دقیق، هماکنون نیز به کشاورزان امکان میدهند با نیروی انسانی کمتر، زمینهای وسیعتری را مدیریت کنند. انتظار میرود این ابزارها در آینده توانمندتر شوند.
با این حال، نتایج این مطالعه نشان میدهد فناوری بهتنهایی قادر به حل کامل این مشکل نخواهد بود.
با توسعه اقتصادی و گسترش صنایع، افراد بیشتری بخش کشاورزی را ترک کرده، به حوزههای دیگر اشتغال روی میآورند. این روند میتواند کاهش جمعیت روستایی را تسریع کرده، نیروی کار کشاورزی را بیش از پیش کاهش دهد.
در نتیجه، بخشی از افزایش بهرهوری غذایی ممکن است به دلیل کاهش تعداد کشاورزان و کارگران بخش کشاورزی خنثی شود.
نقش مهاجرت در شکلدهی به تولید غذا
پژوهشگران همچنین نقش مهاجرت بینالمللی را مورد بررسی قرار دادند.
تحلیل آنها نشان داد محدودیتهای مهاجرتی میتواند کمبود بیشتری در نیروی کار کشورهای توسعهیافته ایجاد کند. در همین حال، برخی کشورهای کمدرآمد ممکن است با نیروی کار کشاورزی بسیار بیشتری نسبت به نیاز خود مواجه شوند.
این یافتهها نشان میدهد سیاستهای مهاجرتی میتوانند به شیوههایی نهچندان آشکار بر نظامهای غذایی تأثیر بگذارند.
تولید غذا تنها به زمین و اقلیم وابسته نیست، بلکه به جابهجایی انسانها میان مناطق و کشورها نیز بستگی دارد.
آینده امنیت غذایی به کشاورزان وابسته است
این مطالعه بر ضرورت اتخاذ رویکردی جامعتر برای اندیشیدن به آینده تأمین غذا تأکید میکند.
امنیت غذایی اغلب در قالب خشکسالی، سیلاب، موجهای گرما، میزان زمینهای کشاورزی قابل استفاده مورد بحث قرار میگیرد. این عوامل همچنان اهمیت بالایی دارند.
با این حال، تغییرات جمعیتی، دسترسی به نیروی کار، الگوهای مهاجرت نیز ممکن است نقش تعیینکنندهای در تولید کارآمد غذا ایفا کنند.
پروفسور کیم گفت: «این مطالعه مسائل غذایی آینده را با در نظر گرفتن نهتنها اقلیم و زمین، بلکه تغییرات مرتبط با انسانها نیز تحلیل کرد.»
او افزود: «این پژوهش نشان میدهد چالشهای اجتماعی دنیای واقعی مانند نرخ پایین زاد و ولد، کاهش جمعیت جوامع روستایی میتوانند تأثیر قابلتوجهی بر امنیت غذایی آینده و واکنشها به تغییرات اقلیمی داشته باشند.»
پیام این پژوهش روشن است؛ آینده غذا تنها به زمینهای قابل کشت بستگی ندارد، بلکه به این موضوع وابسته است که آیا تعداد کافی کشاورز همچنان تمایل و توانایی کار روی این زمینها را خواهند داشت یا خیر.
نتایج کامل این پژوهش در نشریه علمی Nature Sustainability منتشر شده است.
جمعبندی
تهدید جدید امنیت غذایی، کمبود زمین یا تغییرات اقلیمی نیست؛ بلکه کاهش تعداد کشاورزان میتواند به یکی از مهمترین چالشهای تأمین غذای جهان در دهههای آینده تبدیل شود.
نظر شما چیست؟ آیا جهان برای مقابله با کمبود کشاورزان آماده است؟ دیدگاه خود را با ما و دیگر مخاطبان به اشتراک بگذارید.
