فضاپیمای «جوس» که راهی قمرهای یخی مشتری است، دوشنبه ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ دوباره به نزدیکی زمین می‌رسد. این بازگشت به معنای تغییر مقصد نیست: جوس از گرانش زمین کمک می‌گیرد تا مسیرش را برای ادامهٔ سفر تنظیم کند. طبق برنامهٔ آژانس فضایی اروپا، نزدیک‌ترین فاصلهٔ آن با زمین حدود ۸۶۴۰ کیلومتر خواهد بود.
جوس چه ساعتی به زمین نزدیک می‌شود؟
زمان نزدیک‌ترین عبور، ساعت ۱۱:۴۵ به وقت جهانی در روز ۲۸ سپتامبر اعلام شده است؛ یعنی ساعت ۱۴:۴۵ به وقت استانبول و ۱۵:۱۵ به وقت ایران. نقطهٔ نزدیک‌ترین عبور بر فراز اقیانوس هند است. آژانس فضایی اروپا می‌گوید فضاپیما حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پیش از آن از فراز استرالیا عبور می‌کند. این زمان‌ها به برنامهٔ فعلی مأموریت مربوط‌اند و ممکن است با اصلاحات عملیاتی تغییر کنند.
فاصلهٔ ۸۶۴۰ کیلومتری در مقیاس سفر میان‌سیاره‌ای بسیار کم است، اما به معنای ورود فضاپیما به جو زمین یا خطر برای مردم نیست. جوس برای برخورد با زمین نیامده؛ گذر دقیق از کنار سیاره همان کاری است که مهندسان برای تغییر مسیرش طراحی کرده‌اند.
چرا فضاپیمایی که مقصدش مشتری است به زمین برمی‌گردد؟
رسیدن به مشتری فقط مسئلهٔ طی کردن فاصله نیست. فضاپیما باید با سرعت و زاویه‌ای مناسب به سامانهٔ مشتری برسد تا بتواند مأموریت علمی‌اش را ادامه دهد. فرستادن آن در مسیری مستقیم و سپس ترمز گرفتن در نزدیکی مشتری به سوخت بسیار بیشتری نیاز داشت. در مانور «کمک‌گرانشی»، جوس با عبور حساب‌شده از کنار یک سیاره، مسیر و سرعت خود را نسبت به خورشید تغییر می‌دهد و سوختش را برای مراحل بعدی نگه می‌دارد.
برآورد آژانس فضایی اروپا این است که گذر پیش رو جهت حرکت جوس را حدود ۲۰ درجه عوض می‌کند و سرعت آن را حدود ۳٫۵ کیلومتر بر ثانیه افزایش می‌دهد. این مانور زمینهٔ گذر دوباره از کنار زمین در ژانویهٔ ۲۰۲۹ را فراهم می‌کند. اگر برنامه طبق انتظار پیش برود، فضاپیما در ژوئیهٔ ۲۰۳۱ به مشتری می‌رسد.
بخش حساس عبور: چند ساعت در سایهٔ زمین
پیش از رسیدن به نزدیک‌ترین نقطه، جوس چند ساعت در سایهٔ زمین قرار می‌گیرد. صفحه‌های خورشیدی در این مدت نور کافی دریافت نمی‌کنند و فضاپیما باید با باتری کار کند. به همین دلیل، تیم مأموریت فعالیت ابزارهای علمی را در این بازه اولویت‌بندی کرده است. کنترل‌کنندگان پرواز نیز برای صبح ۲۸ سپتامبر امکان یک اصلاح اضطراری مسیر را در نظر گرفته‌اند، هرچند انتظار ندارند به آن نیاز پیدا کنند.
گذر از کنار زمین فقط یک مانور هدایت نیست. ده ابزار علمی جوس از ۲۳ سپتامبر تا ۳ اکتبر داده‌هایی از زمین و ماه جمع‌آوری می‌کنند. پژوهشگران می‌توانند کار ابزارها را روی هدف‌هایی که شناخت بهتری از آن‌ها دارند بسنجند؛ تمرینی که پیش از مشاهدهٔ قمرهای مشتری ارزشمند است. برای آشنایی بیشتر با یکی از این مقصدها، مطلب فوت‌وفن دربارهٔ میدان مغناطیسی گانیمد را بخوانید.
آیا می‌توان جوس را از زمین دید؟
به گفتهٔ آژانس فضایی اروپا، برخی رصدگران آماتور با تجهیزات مناسب ممکن است بتوانند فضاپیما را در بخش‌هایی از مسیر دنبال کنند. این به معنی دیده شدن آن با چشم غیرمسلح یا قابل مشاهده بودن از هر کشوری نیست. برای عکس‌ها و گزارش‌های قطعی عبور، باید منتظر داده‌ها و تصاویر منتشرشده پس از مانور ماند.
منبع: آژانس فضایی اروپا، ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶. اعتبار تصویر شاخص: European Space Agency، مجوز CC BY-SA 3.0 IGO؛ برای قالب افقی ۳:۲ بازآرایی و فشرده‌سازی شده است. صفحهٔ تصویر اصلی.
