دانشمندان در حال توسعه دندان‌های زیستی، پرکردگی‌های زنده، فناوری‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی هستند که می‌توانند در آینده جایگزین ایمپلنت، همچنین پرکردگی شوند.
- سلول‌های بنیادی امکان تولید ساختارهای شبیه دندان را در آزمایشگاه فراهم کرده‌اند.
- پژوهشگران روی پرکردگی‌های زنده، ترمیم طبیعی عاج دندان کار می‌کنند.
- این فناوری هنوز در مرحله آزمایشی است، برای استفاده بالینی به مطالعات بیشتری نیاز دارد.
تولید دندان در آزمایشگاه؛ آینده‌ای که می‌تواند جایگزین ایمپلنت و پرکردگی شود
پژوهش‌های حوزه تولید دندان در آزمایشگاه با استفاده از سلول‌های بنیادی و پزشکی بازساختی، مسیر توسعه درمان‌های زیستی را هموار کرده‌اند. هدف دانشمندان این است که به‌جای استفاده از پرکردگی‌های سنتی یا ایمپلنت، دندان‌های جدید از بافت‌های خود بیمار رشد کنند یا پوسیدگی‌ها به‌صورت طبیعی ترمیم شوند.
اگرچه این فناوری‌ها هنوز در مرحله آزمایشگاهی قرار دارند، پژوهشگران معتقدند می‌توانند آغازگر تحول بزرگی در دندانپزشکی باشند.
سلول‌های بنیادی چگونه آینده دندانپزشکی را تغییر می‌دهند؟
سلول‌های بنیادی و فناوری‌های پزشکی بازساختی این امکان را فراهم کرده‌اند که دانشمندان روی روش‌هایی برای رشد مجدد دندان انسان کار کنند. این تحقیقات هنوز در مرحله آزمایشی قرار دارند، اما بسیاری از متخصصان آن‌ها را نقطه آغاز یک تحول اساسی در دندانپزشکی می‌دانند.
براساس گزارش BBC، سال‌ها درمان‌های سلامت دهان و دندان تنها بر ترمیم پوسیدگی‌ها یا جایگزینی دندان‌های از دست‌رفته با مواد مصنوعی متمرکز بود. اکنون مشخص شده است که سلامت دهان تنها به دندان‌ها محدود نمی‌شود، بلکه با بیماری‌هایی مانند بیماری‌های قلبی، عفونت‌های دستگاه تنفسی، همچنین آلزایمر نیز ارتباط دارد. همین موضوع توجه پژوهشگران را به درمان‌های زیستی افزایش داده است.
از دست دادن دندان علاوه بر سلامت دهان، بر موارد زیر نیز تأثیر قابل‌توجهی دارد:
- تغذیه
- توانایی صحبت کردن
- زندگی اجتماعی
- سلامت روان
تلاش برای ساخت «پرکردگی زنده»
Hannele Ruohola-Baker، بیوشیمی‌دان مؤسسه سلول‌های بنیادی و پزشکی بازساختی دانشگاه Washington آمریکا، می‌گوید هر روز ایمیل‌های زیادی از افرادی دریافت می‌کند که آرزو دارند دندان‌های ازدست‌رفته خود را دوباره به دست آورند.
او به همراه تیم تحقیقاتی خود روی توسعه پرکردگی‌های زنده کار می‌کند؛ فناوری‌ای که می‌تواند جایگزین پرکردگی‌های رایج شود.
تولید سلول‌های سازنده مینای دندان
پژوهشگران موفق شده‌اند سلول‌های سازنده مینای دندان را که پس از رویش دندان فعالیت خود را از دست می‌دهند، دوباره از سلول‌های بنیادی تولید کنند.
این سلول‌ها در کنار سلول‌های تولیدکننده عاج دندان در محیط آزمایشگاه قرار گرفتند و ساختارهایی شبیه اندام دندان ایجاد کردند که پروتئین‌های مینای دندان ترشح می‌کنند.
دانشمندان معتقدند در آینده می‌توان از این پروتئین‌ها برای ترمیم دندان‌های ترک‌خورده استفاده کرد. هدف بلندمدت نیز رشد کامل یک دندان جدید در دهان بیمار است.
ترمیم طبیعی عاج دندان به جای پرکردگی
تحقیقات تنها به مینای دندان محدود نیست.
Anne George و گروه پژوهشی او در دانشگاه Illinois شیکاگو روی مکانیزم‌های زیستی ترمیم عاج دندان، یعنی لایه دوم دندان، کار می‌کنند.
هدف این پروژه آن است که دندان آسیب‌دیده بر اثر پوسیدگی بتواند با تولید عاج جدید خود را ترمیم کند، در نتیجه دیگر نیازی به پرکردگی‌های سنتی نباشد.
چرا ایمپلنت‌ها ممکن است در آینده جایگزین شوند؟
به گفته پژوهشگران، ایمپلنت‌های امروزی محدودیت‌های مهمی دارند.
- فاقد بافت عصبی هستند، به همین دلیل هنگام جویدن حس طبیعی ایجاد نمی‌کنند.
- سطح آن‌ها می‌تواند محل تجمع باکتری‌ها باشد.
- روکش‌های مصنوعی معمولاً پس از حدود ۱۵ سال نیاز به تعویض دارند.
در مقابل، دندان‌های زیستی که در آزمایشگاه رشد داده می‌شوند، می‌توانند مانند دندان طبیعی رشد کنند، در نتیجه راهکاری طبیعی‌تر، همچنین بادوام‌تر ارائه دهند.
آزمایش موفق روی خوک‌ها
پژوهش King’s College London
Ana Angelova Volponi و تیم او در King’s College London روی ساختارهای زیستی موردنیاز برای رشد دندان با استفاده از سلول‌های لثه انسان بالغ کار می‌کنند.
پژوهش Tufts University
Pamela Yelick از دانشگاه Tufts آمریکا نیز با استفاده از سلول‌های انسان، همچنین خوک موفق شده ساختارهایی شبیه دندان را در بدن خوک‌ها ایجاد کند.
این مطالعات از مهم‌ترین شواهدی هستند که نشان می‌دهند تولید دندان زیستی از نظر علمی امکان‌پذیر است.
چه زمانی این فناوری در اختیار بیماران قرار می‌گیرد؟
کارشناسان تأکید می‌کنند که استفاده از این فناوری‌ها برای درمان بیماران در آینده نزدیک امکان‌پذیر نیست.
پیش از آغاز آزمایش‌های انسانی باید:
- مطالعات حیوانی تکمیل شوند.
- ایمنی فناوری اثبات شود.
- اثربخشی آن با داده‌های علمی تأیید شود.
با این حال، پژوهشگران معتقدند پیشرفت‌های دندانپزشکی بازساختی تنها به درمان دندان محدود نخواهد شد، بلکه می‌تواند به توسعه سایر حوزه‌های پزشکی بازساختی مانند تولید استخوان، همچنین تولید اندام‌ها نیز کمک کند.
سوالات متداول
آیا تولید دندان در آزمایشگاه هم‌اکنون برای بیماران قابل استفاده است؟
خیر. این فناوری هنوز در مرحله آزمایشگاهی قرار دارد، همچنین وارد درمان‌های بالینی نشده است.
هدف از ساخت پرکردگی زنده چیست؟
هدف این است که دندان بتواند به‌جای استفاده از مواد مصنوعی، بافت آسیب‌دیده خود را به‌صورت طبیعی ترمیم کند.
چرا ممکن است دندان‌های زیستی جایگزین ایمپلنت شوند؟
زیرا می‌توانند مانند دندان طبیعی رشد کنند، حس طبیعی‌تری ایجاد کنند، همچنین دوام بیشتری داشته باشند.
آیا روی حیوانات آزمایش انجام شده است؟
بله. پژوهشگران با استفاده از سلول‌های انسان، همچنین خوک موفق به ایجاد ساختارهای شبیه دندان در خوک‌ها شده‌اند.
جمع‌بندی
تولید دندان در آزمایشگاه یکی از امیدوارکننده‌ترین حوزه‌های پزشکی بازساختی به شمار می‌رود. اگرچه این فناوری هنوز به مرحله درمان بیماران نرسیده است، نتایج اولیه نشان می‌دهد در آینده می‌تواند جایگزین پرکردگی‌های سنتی، همچنین ایمپلنت‌های دندانی شود. ادامه این تحقیقات علاوه بر تحول در دندانپزشکی، می‌تواند به پیشرفت سایر شاخه‌های پزشکی بازساختی نیز کمک کند.
برای آشنایی با جدیدترین دستاوردهای علمی و پزشکی، مطالب تخصصی ما را دنبال کنید.
