- آزمایش p-tau217 می‌تواند دقت تشخیص آلزایمر را افزایش دهد.
- سطح این پروتئین ممکن است خطر اختلال شناختی را تا ۱۰ سال آینده پیش‌بینی کند.
- استفاده عمومی از آزمایش خون آلزایمر برای افراد بدون علامت هنوز توصیه نمی‌شود.
آزمایش خون آلزایمر امید تازه‌ای برای تشخیص زودهنگام بیماری ایجاد کرد
پژوهش‌های جدید ارائه‌شده در لندن نشان می‌دهد آزمایش خون آلزایمر می‌تواند هم دقت تشخیص این بیماری را افزایش دهد و هم خطر ابتلا به اختلالات شناختی مرتبط با آلزایمر را سال‌ها پیش از بروز علائم پیش‌بینی کند.
مطالعات ارائه‌شده در کنفرانس بین‌المللی انجمن آلزایمر در لندن نشان می‌دهد این آزمایش‌ها ممکن است در آینده روش تشخیص آلزایمر را به‌طور اساسی تغییر دهند. این فناوری حتی می‌تواند مشخص کند چه افرادی احتمال دارد به آلزایمر مبتلا شوند و این اتفاق چه زمانی ممکن است رخ دهد.
آزمایش خون آلزایمر چگونه تشخیص بیماری را بهتر می‌کند؟
یک مطالعه که روز سه‌شنبه ارائه شد، نشان داد زمانی که پزشکان مراقبت‌های اولیه به نتایج آزمایش خون دسترسی داشته باشند، توانایی آن‌ها برای تشخیص اینکه علائم شناختی بیماران ناشی از آلزایمر است یا خیر، به شکل قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند.
مطالعه دیگری که روز چهارشنبه منتشر شد و در مجله JAMA نیز به چاپ رسید، نشان داد این آزمایش‌ها می‌توانند خطر ایجاد اختلال شناختی مرتبط با آلزایمر را در بازه‌های زمانی دو، پنج و ۱۰ ساله پیش‌بینی کنند.
این تحقیقات نشان می‌دهند آزمایش‌هایی که شکل‌های خاصی از پروتئین‌های آمیلوئید و تاو را به‌عنوان نشانگرهای زیستی آلزایمر شناسایی می‌کنند، می‌توانند به تشخیص آسان‌تر بیماران کمک کنند. همچنین این آزمایش‌ها ممکن است برای شناسایی خطر آینده در افراد سالمی که هنوز نشانه‌های اختلال شناختی ندارند، کاربرد داشته باشند.
هدف نهایی دانشمندان این است که آلزایمر به بیماری‌ای تبدیل شود که بتوان آن را در مراحل بسیار ابتدایی درمان کرد و راه‌هایی برای کند کردن یا حتی جلوگیری از کاهش شدید حافظه و توانایی تفکر پیدا شود.
با وجود امیدواری متخصصان، هنوز پرسش‌هایی درباره بهترین روش استفاده از این آزمایش‌ها وجود دارد. همچنین نگرانی‌هایی درباره میزان دقت آن‌ها همچنان مطرح است.
نقش آزمایش خون در افزایش دقت تشخیص آلزایمر
آزمایش p-tau217؛ دقیق‌ترین روش فعلی
در آمریکا، دو آزمایش خون برای کمک به تشخیص آلزایمر در افرادی که مشکلات شناختی دارند، تأیید شده است.
اگرچه نسخه‌های مختلفی از این آزمایش‌ها وجود دارد، دقیق‌ترین روش معمولاً با نام آزمایش p-tau217 شناخته می‌شود که به نوع پروتئین تاوی که اندازه‌گیری می‌کند، اشاره دارد.
این آزمایش‌ها در مقایسه با روش‌های استاندارد فعلی مانند اسکن PET یا نمونه‌گیری مایع نخاعی از طریق کمر، هزینه کمتر و اجرای آسان‌تری دارند. به همین دلیل می‌توانند باعث شوند افراد بیشتری به تشخیص و درمان دسترسی پیدا کنند.
افزایش دقت تشخیص پزشکان با استفاده از آزمایش خون
در مطالعه ارائه‌شده در کنفرانس انجمن آلزایمر، پزشکان خانواده و پزشکان مراقبت‌های اولیه بیماران دارای اختلال شناختی را بررسی کردند.
از پزشکان خواسته شد ابتدا بدون مشاهده نتایج آزمایش خون و سپس پس از مشاهده نتایج، درباره اینکه علائم بیماران ناشی از آلزایمر است یا خیر، تصمیم‌گیری کنند.
پس از آن بیماران توسط متخصصان مغز و اعصاب بررسی شدند و تشخیص نهایی با استفاده از اسکن PET یا نمونه‌گیری مایع نخاعی تأیید شد.
- دقت تشخیص پزشکان بدون آزمایش خون: ۶۲ درصد
- دقت تشخیص پزشکان پس از مشاهده نتایج آزمایش خون: ۸۸ درصد
- دقت خود آزمایش خون: حدود ۹۰ درصد
پزشکان همچنین اعلام کردند که در بیش از ۶۰ درصد موارد، نتایج آزمایش خون باعث تغییر برنامه درمانی آن‌ها می‌شود.
این تغییرات شامل موارد زیر بود:
- شروع یا توقف درمان دارویی
- ارجاع بیمار به کلینیک حافظه
- ترخیص بیمار
نظر متخصصان درباره کاربرد آزمایش خون آلزایمر
دکتر Sebastian Palmqvist، عضو هیئت علمی بخش نورولوژی دانشگاه Lund سوئد و مسئول این پژوهش، گفت پیش از توسعه این آزمایش‌ها، پزشکان مراقبت‌های اولیه با ابزارهای بسیار محدودی تلاش می‌کردند تشخیص دهند علائم بیمار ناشی از آلزایمر است یا خیر.
او این شرایط را «تقریباً یک کار غیرممکن» توصیف کرد و گفت اکنون پزشکان یک آزمایش واقعی در اختیار دارند که می‌تواند کار آن‌ها را آسان‌تر کند.
به گفته متخصصان، بیشترین فایده این آزمایش‌ها ممکن است برای افرادی باشد که به کلینیک‌های تخصصی حافظه دسترسی ندارند.
دکتر Ronald Petersen، استاد نورولوژی در Mayo Clinic در مینه‌سوتا، گفت:
«همه افراد به اسکن PET دسترسی ندارند. در مناطق روستایی مینه‌سوتا یا مناطق روستایی آمریکا، همه نمی‌توانند آزمایش مایع نخاعی انجام دهند.»
او تأکید کرد که آزمایش خون در چنین مناطقی گزینه‌ای بسیار کاربردی‌تر خواهد بود.
محدودیت‌ها و احتمال خطای آزمایش خون آلزایمر
برخی متخصصان معتقدند نباید تنها بر اساس آزمایش خون، تشخیص آلزایمر داده شود.
دکتر Petersen اعلام کرد در کلینیک خود مواردی دیده است که نتیجه آزمایش خون و اسکن PET با یکدیگر متفاوت بوده‌اند.
او گفت:
«گاهی آزمایش خون مثبت است اما PET منفی می‌شود یا برعکس.»
به همین دلیل، به‌خصوص زمانی که قرار است داروهای جدید آلزایمر برای بیمار تجویز شود، او نتایج آزمایش خون را با روش‌های دیگر تأیید می‌کند.
علت نتایج مثبت یا منفی اشتباه چیست؟
احتمال نتایج اشتباه به‌خصوص در مراقبت‌های اولیه که تعداد زیادی بیمار بررسی می‌شوند، اهمیت بیشتری دارد.
- نتایج مثبت اشتباه می‌تواند باعث شود افراد سالم به اشتباه مبتلا به آلزایمر تشخیص داده شوند.
- نتایج منفی اشتباه نیز ممکن است رخ دهد، اما کمتر مشاهده می‌شود.
یکی از عوامل مهم در نتایج مثبت اشتباه، بیماری‌های مزمن مانند بیماری کلیوی است که می‌تواند بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارد. این مشکل اهمیت بیشتری دارد زیرا بیماری کلیوی حدود یک‌سوم آمریکایی‌های بالای ۶۵ سال را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
داده‌های جدید ارائه‌شده در کنفرانس نیز نشان دادند که در شرایط واقعی، آزمایش p-tau217 حدود ۱۰ درصد احتمال نتیجه مثبت اشتباه دارد.
Michelle Mielke، استاد اپیدمیولوژی و پزشکی پیشگیری در دانشکده پزشکی Wake Forest، گفت بدون تأیید با اسکن PET یا نمونه‌گیری مایع نخاعی، تعداد قابل توجهی از افرادی که نتیجه مثبت دریافت می‌کنند ممکن است واقعاً آلزایمر نداشته باشند.
او افزود نتیجه اشتباه ممکن است باعث شود عوامل دیگری مانند مصرف دارو، اختلالات خواب یا مصرف مواد که می‌توانند باعث مشکلات شناختی شوند، نادیده گرفته شوند.
پیش‌بینی خطر آلزایمر تا ۱۰ سال قبل از بروز علائم
مطالعه دیگری که روز چهارشنبه ارائه و منتشر شد، نشان داد افزایش سطح پروتئین p-tau217 در خون می‌تواند احتمال ایجاد اختلال شناختی مرتبط با آلزایمر را پیش‌بینی کند.
این مطالعه نشان داد خطر ابتلا را می‌توان تا ۱۰ سال پیش از بروز علائم تخمین زد.
محاسبه خطر فردی برای هر شخص
Rachel F. Buckley، نویسنده اصلی مطالعه و دانشیار بخش نورولوژی در Mass General Brigham و دانشکده پزشکی Harvard، گفت یکی از نقاط قوت اصلی این پژوهش، امکان محاسبه خطر شخصی است.
او توضیح داد:
«برای مثال می‌توانیم پاسخ دهیم اگر سطح p-tau217 در پلاسمای خون یک مرد ۷۵ ساله مشخص باشد، احتمال ایجاد اختلال شناختی او در پنج سال آینده چند درصد است.»
نتایج پیش‌بینی خطر در گروه‌های مختلف
این پژوهش اطلاعات حدود ۲۷۰۰ فرد سالمند بدون اختلال شناختی را از شش گروه تحقیقاتی مختلف بررسی کرد.
- افرادی با سطح بسیار بالای p-tau217:
- ۳۸ درصد خطر ایجاد اختلال شناختی طی پنج سال
- ۷۸ درصد خطر طی ۱۰ سال
- گروه دارای خطر متوسط:
- ۲۴ درصد خطر طی پنج سال
- ۶۲ درصد خطر طی ۱۰ سال
- افراد با افزایش خفیف p-tau217:
- ۱۵ درصد خطر طی پنج سال
- ۴۵ درصد خطر طی ۱۰ سال
در پیش‌بینی خطر دو ساله، تفاوت قابل توجهی بین گروه‌ها مشاهده نشد و میزان خطر بین یک تا چهار درصد بود.
آینده درمان پیشگیرانه آلزایمر با کمک آزمایش خون
Dr. Eric Reiman، مدیرعامل سابق Banner Alzheimer Institute در فینیکس و یکی از مسئولان اجرای مطالعات داروهای ضدآمیلوئید در افراد بدون علائم، این تحقیق را «مطالعه‌ای مهم» توصیف کرد.
او گفت آزمایش‌هایی که سطح تاو را با پلاک‌های آمیلوئید مرتبط می‌کنند، می‌توانند خطر پیشرفت فرد به سمت اختلال شناختی را در کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت پیش‌بینی کنند.
Dr. Reisa Sperling، استاد نورولوژی در Mass General Brigham و دانشکده پزشکی Harvard، گفت هدف این است که آزمایش‌های خون آلزایمر مانند آزمایش کلسترول و فشار خون برای ارزیابی بیماری‌های قلبی یا آزمایش قند خون برای خطر دیابت استفاده شوند.
او گفت:
«هدف این است که بیماری را پیش از شروع علائم شناسایی کنیم و اطلاعاتی را که می‌دانیم و نمی‌دانیم، به شکلی شفاف ارائه دهیم تا افراد بتوانند درباره درمان تصمیم‌های درست بگیرند.»
Maria Carrillo، مدیر علمی انجمن آلزایمر، گفت این نخستین قدم برای درک این موضوع است که چنین رویکردی برای آلزایمر واقعاً امکان‌پذیر خواهد بود.
آیا انجام آزمایش خون آلزایمر برای افراد سالم توصیه می‌شود؟
متخصصان معتقدند تا زمانی که درمان مؤثری برای جلوگیری یا تأخیر در شروع آلزایمر وجود نداشته باشد، انجام روتین این آزمایش‌ها برای افراد بدون علامت توصیه نمی‌شود.
برخی افراد ممکن است با دانستن خطر آینده خود، به تغییر سبک زندگی مانند بهبود تغذیه یا افزایش فعالیت ورزشی ترغیب شوند.
اما برای برخی دیگر، اطلاع از احتمال ابتلا به آلزایمر در آینده می‌تواند تجربه‌ای بسیار دشوار باشد.
دکتر Ronald Petersen در پایان گفت:
«می‌توان تصور کرد که افراد مختلف واکنش‌های بسیار متفاوتی به این اطلاعات نشان دهند.»
سؤالات متداول درباره آزمایش خون آلزایمر
آزمایش خون آلزایمر چه چیزی را اندازه‌گیری می‌کند؟
این آزمایش‌ها معمولاً نشانگرهای زیستی مانند شکل‌های خاص پروتئین تاو و آمیلوئید را بررسی می‌کنند.
آیا آزمایش خون می‌تواند آلزایمر را قطعی تشخیص دهد؟
این آزمایش‌ها دقت بالایی دارند، اما متخصصان توصیه می‌کنند در برخی موارد با روش‌هایی مانند PET یا نمونه‌گیری مایع نخاعی تأیید شوند.
آیا افراد سالم باید آزمایش خون آلزایمر انجام دهند؟
در حال حاضر انجام روتین این آزمایش برای افراد بدون علائم توصیه نمی‌شود، زیرا هنوز درمان قطعی پیشگیرانه وجود ندارد.
پروتئین p-tau217 چه اهمیتی دارد؟
افزایش این پروتئین در خون می‌تواند با افزایش خطر اختلال شناختی مرتبط با آلزایمر ارتباط داشته باشد.
جمع‌بندی: آزمایش خون آلزایمر مسیر تشخیص زودهنگام را تغییر می‌دهد
آزمایش خون آلزایمر می‌تواند آینده تشخیص این بیماری را تغییر دهد و امکان شناسایی خطر ابتلا را سال‌ها پیش از بروز علائم فراهم کند.
با این حال، متخصصان تأکید دارند استفاده گسترده از این فناوری باید همراه با بررسی‌های دقیق پزشکی و توسعه درمان‌های مؤثرتر انجام شود.
برای آگاهی بیشتر درباره پیشرفت‌های پزشکی و فناوری‌های جدید سلامت، مقالات تخصصی ما را دنبال کنید.
