پژوهش تازه‌ای در Nature Neuroscience نشان می‌دهد کاهش فعالیت نورون‌های سروتونینی و تغییر عملکرد کانال SK3 در مغز موش‌های باردار با هوس غذایی مرتبط است.
چرا این یافته مهم است؟
- یک مدار مشخص مغزی شناسایی شده است: ارتباط نورون‌های سروتونینی dorsal raphe با VTA با رفتار شبیه هوس غذایی ارتباط دارد.
- SK3 نقش کلیدی دارد: افزایش فعالیت این کانال با کاهش فعالیت نورون‌های سروتونینی در موش‌های باردار همراه بود.
- دستکاری مدار نتیجه رفتاری داشت: تغییر فعالیت SK3 یا فعال‌کردن مسیر سروتونینی dorsal raphe به VTA توانست رفتار شبیه هوس غذایی را تغییر دهد.
چرا زنان باردار هوس بعضی غذاها را می‌کنند؟
هوس غذایی در بارداری یکی از پدیده‌های شناخته‌شده دوران بارداری است. اکنون پژوهشی تازه که ۱۸ سپتامبر در مجله Nature Neuroscience منتشر شده، سرنخ مهمی درباره سازوکار عصبی این رفتار ارائه کرده است.
پژوهشگران در موش‌های باردار دریافتند فعالیت نورون‌های تولیدکننده سروتونین در ناحیه‌ای از مغز به نام dorsal raphe کاهش پیدا می‌کند. این تغییر با افزایش فعالیت یک کانال پتاسیمی به نام SK3 ارتباط داشت.
مهم‌تر اینکه دستکاری این کانال توانست رفتار شبیه هوس غذایی را در موش‌ها تغییر دهد. حذف SK3 از نورون‌های سروتونینی باعث کاهش این رفتار در موش‌های باردار شد. در مقابل، افزایش فعالیت SK3 در موش‌های ماده غیرباردار توانست رفتاری مشابه هوس غذایی مرتبط با بارداری ایجاد کند.
نقش سروتونین در هوس غذایی بارداری
سروتونین یکی از پیام‌رسان‌های مهم مغز است که در تنظیم فرایندهای مختلف عصبی نقش دارد. پژوهش جدید نشان می‌دهد تغییر فعالیت نورون‌های سروتونینی در دوران بارداری می‌تواند بر انگیزه برای مصرف غذاهای خوش‌طعم اثر بگذارد.
در موش‌های باردار، نورون‌های سروتونینی ناحیه dorsal raphe nucleus با سرعت کمتری فعال می‌شدند. پژوهشگران این کاهش فعالیت را به افزایش عملکرد کانال پتاسیمی SK3 نسبت دادند.
کانال SK3 در تنظیم فعالیت الکتریکی نورون‌ها نقش دارد. در این پژوهش، افزایش فعالیت آن در نورون‌های سروتونینی با کاهش شلیک این نورون‌ها همراه بود.
وقتی SK3 دستکاری شد چه اتفاقی افتاد؟
پژوهشگران برای بررسی نقش مستقیم SK3، این کانال را به‌طور اختصاصی از نورون‌های سروتونینی حذف کردند. این کار باعث شد کاهش فعالیت نورون‌های سروتونینی مرتبط با بارداری از بین برود و رفتار شبیه هوس غذایی نیز کاهش پیدا کند.
در آزمایش معکوس، افزایش فعالیت SK3 در موش‌های ماده غیرباردار باعث شد تغییراتی در فعالیت نورون‌ها و رفتار جست‌وجوی غذا ایجاد شود که شباهت داشت به آنچه در موش‌های باردار مشاهده شده بود.
مدار مغزی مرتبط با غذاهای خوش‌طعم
پژوهشگران در مرحله دیگری از مطالعه، ارتباط میان نورون‌های سروتونینی ناحیه dorsal raphe و ناحیه تگمنتوم شکمی یا VTA را بررسی کردند.
VTA یکی از نواحی مهم مغز در سیستم پاداش و انگیزش است. این ناحیه در فرایندهایی نقش دارد که باعث می‌شوند یک رفتار یا محرک برای فرد جذاب‌تر و انگیزه برای دنبال‌کردن آن بیشتر شود.
پژوهشگران دریافتند فعال‌کردن مسیر سروتونینی میان dorsal raphe و VTA در موش‌های باردار، رفتار شبیه هوس غذایی را کاهش می‌دهد.
این یافته نشان می‌دهد موضوع فقط تغییر میزان گرسنگی نیست. به نظر می‌رسد تغییر در فعالیت یک مدار مشخص مغزی می‌تواند بر انگیزه برای جست‌وجوی غذاهای خوش‌طعم نیز اثر بگذارد.
این کشف درباره هوس غذایی در انسان چه می‌گوید؟
نکته مهم این است که پژوهش فعلی روی موش‌ها انجام شده است. بنابراین نمی‌توان نتایج آن را مستقیماً به زنان باردار تعمیم داد.
با این حال، مطالعه یک مسیر مشخص برای بررسی بیشتر سازوکارهای عصبی مرتبط با تغییرات اشتها و ترجیحات غذایی در دوران بارداری ارائه می‌کند.
پژوهشگران در مقاله خود بر نقش فعالیت نورون‌های سروتونینی، کانال SK3 و مسیر ارتباطی dorsal raphe با VTA تمرکز کرده‌اند. این یافته‌ها می‌توانند به درک بهتر تغییرات انگیزشی و رفتاری مرتبط با غذا در دوران بارداری کمک کنند.
آیا این پژوهش به معنای کشف درمان هوس غذایی در بارداری است؟
خیر. نتایج فعلی هنوز در مرحله پژوهش حیوانی قرار دارند و به معنای وجود یک درمان برای هوس غذایی در زنان باردار نیستند.
این مطالعه بیشتر یک سازوکار عصبی احتمالی را معرفی می‌کند که می‌تواند در پژوهش‌های آینده بررسی شود. به همین دلیل، دستکاری مستقیم سروتونین یا کانال‌های عصبی در دوران بارداری را نمی‌توان بر اساس این مطالعه یک روش درمانی دانست.
سؤالات متداول
چرا در دوران بارداری هوس بعضی غذاها بیشتر می‌شود؟
پژوهش جدید نشان می‌دهد تغییر در فعالیت نورون‌های سروتونینی و مدارهای مرتبط با سیستم پاداش مغز ممکن است در ایجاد رفتار شبیه هوس غذایی نقش داشته باشد.
SK3 چیست؟
SK3 یک کانال پتاسیمی در سلول‌های عصبی است که در تنظیم فعالیت الکتریکی نورون‌ها نقش دارد. در این پژوهش، افزایش فعالیت SK3 با کاهش فعالیت نورون‌های سروتونینی همراه بود.
VTA چه نقشی در هوس غذایی دارد؟
VTA بخشی از مدارهای مغزی مرتبط با پاداش و انگیزش است. پژوهشگران نشان دادند فعال‌کردن مسیر سروتونینی میان dorsal raphe و VTA می‌تواند رفتار شبیه هوس غذایی را در موش‌های باردار کاهش دهد.
آیا این نتایج درباره انسان هم ثابت شده است؟
خیر. این پژوهش روی موش‌ها انجام شده است و برای مشخص‌شدن ارتباط مستقیم این سازوکار با هوس غذایی در زنان باردار به مطالعات انسانی بیشتری نیاز است.
آیا می‌توان از این یافته برای درمان هوس غذایی در بارداری استفاده کرد؟
در حال حاضر خیر. یافته‌ها هنوز در مرحله پژوهش حیوانی هستند و برای استفاده بالینی به مطالعات بیشتری درباره ایمنی و اثرگذاری نیاز است.
جمع‌بندی
هوس غذایی در بارداری ممکن است فقط نتیجه تغییرات ساده در اشتها نباشد. پژوهش تازه Nature Neuroscience در موش‌های باردار نشان می‌دهد کاهش فعالیت نورون‌های سروتونینی در dorsal raphe، افزایش فعالیت کانال SK3 و تغییر در مسیر ارتباطی با VTA با رفتار شبیه هوس غذایی ارتباط دارند.
این یافته یک سازوکار عصبی مشخص را برای بررسی بیشتر معرفی می‌کند، اما از آنجا که آزمایش‌ها روی موش‌ها انجام شده‌اند، هنوز نمی‌توان نتیجه را مستقیماً به انسان تعمیم داد.
اگر به تازه‌ترین یافته‌های علمی درباره مغز، بدن و سلامت علاقه‌مند هستید، مطالب علمی فوت‌وفن را دنبال کنید.
