مطالعه‌ای تازه در اتیوپی نشان می‌دهد مواجهه مادر با PM₂.₅ در دوران بارداری می‌تواند رشد استخوان ران و محیط شکم جنین را کاهش دهد، در حالی که رشد سر تحت تأثیر معناداری قرار نگرفت.
- PM₂.₅ با برخی شاخص‌های رشد جنین ارتباط داشت: افزایش مواجهه با این ذرات با کاهش طول استخوان ران و محیط شکم همراه بود.
- اثر مشاهده‌شده برای همه شاخص‌ها یکسان نبود: محیط سر و قطر دو جداره سر ارتباط آماری معناداری با PM₂.₅ نشان ندادند.
- اندازه‌گیری شخصی اهمیت داشت: پژوهشگران مواجهه مادران را در چند مرحله با دستگاه Atmotube Pro اندازه‌گیری و رشد جنین را به‌صورت طولی با سونوگرافی دنبال کردند.
آلودگی هوا در بارداری چگونه بر رشد جنین اثر می‌گذارد؟
آلودگی هوا در دوران بارداری ممکن است رشد جنین را به شکل یکسان تحت تأثیر قرار ندهد. یک مطالعه طولی تازه که ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ در Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology منتشر شده، نشان می‌دهد مواجهه پیش از تولد با ذرات ریز معلق PM₂.₅ با کاهش رشد استخوان ران و محیط شکم جنین ارتباط دارد؛ در حالی که برای برخی شاخص‌های رشد سر ارتباط آماری معناداری مشاهده نشد.
این پژوهش در منطقه روستایی Butajira در اتیوپی انجام شد؛ منطقه‌ای که زنان باردار در آن در معرض سطوح نسبتاً بالای PM₂.₅ قرار دارند. اهمیت مطالعه در این است که پژوهشگران به‌جای استفاده صرف از میانگین آلودگی یک منطقه، میزان مواجهه شخصی مادران با PM₂.₅ را چندین بار اندازه‌گیری کردند و رشد جنین را نیز در طول دوران بارداری دنبال کردند.
پژوهش در Butajira اتیوپی چگونه انجام شد؟
این مطالعه جامعه‌محور و طولی بین مارس تا ژوئن ۲۰۲۵ در منطقه روستایی Butajira اتیوپی انجام شد. زنان بارداری که در اوایل سه‌ماهه دوم بارداری قرار داشتند و حداکثر ۲۴ هفته باردار بودند، وارد مطالعه شدند.
پژوهشگران شرکت‌کنندگان را در حدود هفته‌های ۲۰، ۳۰ و ۳۶ بارداری پیگیری کردند. برای اندازه‌گیری مواجهه شخصی با PM₂.₅، از دستگاه‌های پایش کیفیت هوا Atmotube Pro استفاده شد. اندازه‌گیری مواجهه در هر نوبت به مدت ۲۴ ساعت انجام گرفت.
رشد جنین نیز با استفاده از سونوگرافی در طول بارداری اندازه‌گیری شد. پژوهشگران سپس با استفاده از مدل آماری خطی با اثرات مختلط و در نظر گرفتن عوامل مؤثر، ارتباط میان مواجهه با PM₂.₅ و مسیر رشد جنین را بررسی کردند.
چرا اندازه‌گیری شخصی PM₂.₅ اهمیت دارد؟
یکی از نکات مهم این پژوهش، استفاده از اندازه‌گیری‌های تکرارشونده و شخصی آلودگی هواست. در بسیاری از مطالعات، میزان مواجهه افراد بر اساس آلودگی ثبت‌شده در یک ایستگاه پایش یا میانگین آلودگی محل زندگی تخمین زده می‌شود.
اما اندازه‌گیری شخصی می‌تواند تصویر دقیق‌تری از میزان واقعی مواجهه مادر با ذرات ریز ارائه کند. در این مطالعه، میزان PM₂.₅ در چند مرحله از بارداری اندازه‌گیری شد و رشد جنین نیز به‌صورت طولی دنبال شد.
نتایج مطالعه درباره رشد استخوان و بافت جنین
نتایج نشان داد افزایش مواجهه مادر با PM₂.₅ در دوران بارداری با کاهش برخی شاخص‌های رشد جنین همراه بود.
- افزایش به اندازه یک دامنه بین‌چارکی، یا IQR، در مواجهه با PM₂.₅ که معادل ۲۷ میکروگرم بر مترمکعب بود، با کاهش ۰٫۴۳ انحراف معیار در طول استخوان ران جنین ارتباط داشت.
- همین افزایش در مواجهه با PM₂.₅ با کاهش ۰٫۱۷ انحراف معیار در محیط شکم جنین ارتباط داشت.
- برای طول استخوان ران، ضریب رگرسیون β = −0.43 با فاصله اطمینان ۹۵ درصدی −0.51 تا −0.35 گزارش شد.
- برای محیط شکم، ضریب رگرسیون β = −0.17 با فاصله اطمینان ۹۵ درصدی −0.21 تا −0.13 بود.
- در مقابل، ارتباط آماری معناداری میان مواجهه با PM₂.₅ و محیط سر یا قطر دو جداره سر جنین مشاهده نشد.
نتایج مربوط به مواجهه شخصی با تأخیر زمانی نیز ارتباط‌های مشابهی را برای مسیر رشد استخوان ران و محیط شکم نشان دادند.
آلودگی هوا ممکن است همه بخش‌های بدن جنین را یکسان تحت تأثیر قرار ندهد
یکی از نکات قابل توجه مطالعه این است که یافته‌ها از یک اثر یکنواخت بر رشد جنین حمایت نمی‌کنند. به بیان دیگر، شاخص‌های مختلف رشد جنین واکنش یکسانی نسبت به مواجهه با PM₂.₅ نشان ندادند.
پژوهشگران گزارش کردند که مواجهه پیش از تولد با PM₂.₅ به‌ویژه با رشد اسکلتی و بافت نرم ارتباط داشت. کاهش طول استخوان ران به‌عنوان شاخص رشد اسکلتی و کاهش محیط شکم به‌عنوان شاخصی از رشد بافت نرم بررسی شد.
در مقابل، برای محیط سر و قطر دو جداره سر ارتباط آماری معناداری مشاهده نشد. بنابراین یافته‌های این پژوهش بیشتر به یک آسیب انتخابی یا متفاوت در مسیرهای رشد جنین اشاره دارند تا محدودیت یکنواخت رشد در تمام بخش‌های بدن.
آیا این مطالعه ثابت می‌کند آلودگی هوا مستقیماً باعث اختلال رشد جنین می‌شود؟
این پژوهش یک مطالعه طولی مشاهده‌ای است و ارتباط میان مواجهه با PM₂.₅ و مسیر رشد جنین را بررسی می‌کند. بنابراین نتایج آن به‌تنهایی به معنای اثبات یک رابطه علت و معلولی قطعی نیست.
با این حال، اندازه‌گیری چندباره مواجهه شخصی مادران و پیگیری طولی رشد جنین، از نقاط قوت طراحی پژوهش محسوب می‌شود. نویسندگان نتیجه گرفته‌اند که این یافته‌ها شواهد طولی درباره ارتباط مواجهه با PM₂.₅ در دوران بارداری و کاهش برخی شاخص‌های رشد جنین ارائه می‌کنند.
اهمیت این یافته‌ها برای مراقبت‌های دوران بارداری
نویسندگان مطالعه معتقدند ارزیابی مواجهه با آلودگی هوا می‌تواند در مراقبت‌های دوران بارداری و سیاست‌های سلامت مادران در محیط‌های کم‌منبع مورد توجه قرار گیرد.
این موضوع به‌ویژه در مناطقی اهمیت دارد که سطح مواجهه با ذرات ریز معلق بالاست. یافته‌های مطالعه نشان می‌دهد بررسی آلودگی هوا در کنار سایر عوامل مرتبط با سلامت مادر و جنین می‌تواند به شناسایی زودتر برخی اختلالات رشد مرتبط با عوامل محیطی کمک کند.
این پژوهش با حمایت Eastern Africa GEOHealth Hub انجام شد؛ پروژه‌ای که از سوی U.S. NIH Fogarty International Center، NIEHS، CDC/NIOSH، Canada’s IDRC و GACC پشتیبانی شده است.
سؤالات متداول
PM₂.₅ چیست؟
PM₂.₅ به ذرات معلق بسیار ریزی گفته می‌شود که قطر آیرودینامیکی آن‌ها ۲٫۵ میکرومتر یا کمتر است و یکی از مهم‌ترین اجزای آلودگی ذرات معلق هوا محسوب می‌شود.
آیا آلودگی هوا در بارداری می‌تواند روی رشد استخوان جنین اثر بگذارد؟
در مطالعه تازه Butajira، افزایش مواجهه مادر با PM₂.₅ با کاهش طول استخوان ران جنین ارتباط داشت.
آیا PM₂.₅ روی تمام قسمت‌های بدن جنین اثر مشابهی دارد؟
خیر. در این مطالعه ارتباط آماری معنادار برای طول استخوان ران و محیط شکم مشاهده شد، اما برای محیط سر و قطر دو جداره سر مشاهده نشد.
مواجهه با PM₂.₅ در این مطالعه چگونه اندازه‌گیری شد؟
مواجهه شخصی مادران در هر یک از سه نوبت پیگیری با دستگاه Atmotube Pro و طی یک دوره ۲۴ ساعته اندازه‌گیری شد.
این مطالعه در کجا انجام شد؟
پژوهش در منطقه روستایی Butajira در اتیوپی و روی زنان بارداری انجام شد که از اوایل سه‌ماهه دوم بارداری وارد مطالعه شدند.
جمع‌بندی
آلودگی هوا در بارداری ممکن است بر بخش‌های مختلف رشد جنین اثر یکسانی نداشته باشد. مطالعه طولی تازه در Butajira اتیوپی نشان داد افزایش مواجهه شخصی مادر با PM₂.₅ با کاهش طول استخوان ران و محیط شکم جنین ارتباط دارد، در حالی که برای دو شاخص مرتبط با رشد سر ارتباط آماری معناداری مشاهده نشد.
این یافته‌ها اهمیت بررسی مواجهه مادر با آلودگی هوا در مراقبت‌های دوران بارداری را برجسته می‌کنند. پژوهشگران بر ضرورت توجه بیشتر به آلودگی هوا در مراقبت‌های پیش از تولد و سیاست‌های سلامت مادر و جنین در مناطق کم‌منبع تأکید کرده‌اند.
منبع پژوهش: Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology، ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، مطالعه «Prenatal fine particulate matter (PM₂.₅) exposure differentially impairs fetal skeletal and soft-tissue growth: a longitudinal study in rural Butajira, Ethiopia».
برای آگاهی بیشتر از تازه‌ترین یافته‌های علمی درباره سلامت مادر، جنین و تأثیر عوامل محیطی، مطالب علمی فوت‌وفن را دنبال کنید.
