پژوهش دانشگاه کمبریج با بررسی داده‌های حدود ۴۱ میلیون نفر در انگلستان نشان می‌دهد مرگ‌های مرتبط با دمانس در مناطق با تراکم جمعیتی متوسط بیشتر بوده است.
- مرگ‌های مرتبط با دمانس در مناطق با تراکم جمعیتی متوسط بیشتر گزارش شد.
- دسترسی به خدمات، شرایط محیطی و عوامل خطر قابل تغییر می‌توانند با سلامت مغز ارتباط داشته باشند.
- ورزش، تغذیه مناسب، خواب کافی، بررسی شنوایی و روابط اجتماعی از اقدامات مورد تأکید متخصصان هستند.
محل زندگی ممکن است با سلامت مغز ارتباط داشته باشد. پژوهش جدید دانشگاه کمبریج که داده‌های حدود ۴۱ میلیون نفر در انگلستان را بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳ بررسی کرده است، نشان می‌دهد مرگ‌های مرتبط با دمانس در شهرهای بسیار متراکم یا مناطق کاملاً روستایی بیشتر نبوده است؛ بلکه این میزان در حومه شهرها و مناطق با تراکم جمعیتی متوسط بالاتر بوده است.
پژوهشگران همچنین محاسبه کرده‌اند که بهبود دسترسی به خدمات و کیفیت فضاهای باز در مناطق محروم می‌تواند از ۱۰.۵ درصد مرگ‌های مرتبط با دمانس جلوگیری کند.
خطر دمانس فقط به آنچه در مغز اتفاق می‌افتد محدود نیست
سال‌ها پژوهش درباره دمانس عمدتاً بر فرایندهای داخل مغز و بدن متمرکز بود. اما در سال‌های اخیر توجه دانشمندان به این موضوع افزایش یافته است که محیط زندگی و شرایطی که افراد در طول زندگی با آن مواجه می‌شوند، چگونه می‌توانند بر سلامت مغز اثر بگذارند.
بر اساس گزارش National Geographic، پژوهشگران دانشگاه کمبریج دریافتند مناطقی که بیشترین میزان مرگ مرتبط با دمانس را دارند، لزوماً پرجمعیت‌ترین شهرها یا روستایی‌ترین مناطق نیستند. حومه شهرها و سایر مناطق با تراکم متوسط جمعیت، در این زمینه وضعیت متفاوتی داشته‌اند.
عوامل قابل تغییر در خطر دمانس
در سال ۲۰۱۷، کمیسیون Lancet برای دمانس ۹ عامل خطر قابل تغییر را معرفی کرد. این عوامل شامل موارد زیر بودند:
- چاقی
- سیگار کشیدن
- افسردگی
- کم‌شنوایی
- انزوای اجتماعی
برخلاف عواملی مانند سن، ژنتیک و جنسیت، عوامل قابل تغییر می‌توانند با اقدامات فردی یا سیاست‌های عمومی تحت تأثیر قرار گیرند.
کمیسیون Lancet در سال ۲۰۲۰ آلودگی هوا و آسیب تروماتیک مغز را نیز به این فهرست اضافه کرد. در سال ۲۰۲۴ نیز کلسترول بالا و کاهش بینایی به عوامل خطر افزوده شدند.
پژوهش سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد این عوامل می‌توانند بخشی از توضیح مربوط به میزان بالاتر مرگ ناشی از دمانس در مناطق با سطح متوسط «شهرنشینی» باشند. در این دسته‌بندی عواملی مانند تراکم جمعیت، درآمد، شرایط مسکن، دسترسی به خدمات، آموزش و اشتغال نیز در نظر گرفته شده‌اند.
دسترسی به خدمات سلامت چه نقشی دارد؟
دسترسی به خدمات پزشکی یکی از عواملی است که در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته است.
Arman Fesharaki-Zadeh، دانشیار روان‌پزشکی و نورولوژی در Yale School of Medicine، می‌گوید ممکن است میان مناطق شهری و روستایی از نظر دسترسی به خدمات مرتبط با سلامت شنوایی تفاوت‌های قابل توجهی وجود داشته باشد.
Alvaro Pascual-Leone، استاد نورولوژی در Harvard Medical School، نیز می‌گوید افراد ساکن شهرها ممکن است دسترسی بیشتری به غربالگری عوامل خطر متابولیک مانند کلسترول بالا، فشار خون بالا، قند خون بالا، دیابت و چاقی داشته باشند.
Pascual-Leone همچنین به آلودگی هوا اشاره می‌کند که معمولاً در شهرها بیشتر است. او تأکید می‌کند تراکم بالای جمعیت لزوماً به معنای روابط اجتماعی قوی‌تر نیست.
برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تنهایی و انزوای اجتماعی ممکن است در بعضی محیط‌های شهری بیشتر باشد.
به گفته پژوهشگران، حومه شهرها و مناطق با تراکم متوسط ممکن است بخشی از مشکلات هر دو سوی این طیف را هم‌زمان داشته باشند. این مناطق ممکن است با برخی خطرهای محیطی مواجه باشند، در حالی که به اندازه مراکز شهری از تراکم خدمات بهره‌مند نیستند و برخی مزایای محیطی مناطق روستایی را نیز به همان میزان ندارند.
چرا باید در تفسیر نتایج احتیاط کرد؟
برخی متخصصان تأکید دارند که نتایج چنین مطالعاتی را باید با احتیاط تفسیر کرد، زیرا عوامل متعددی می‌توانند بر داده‌های مربوط به مرگ ناشی از دمانس اثر بگذارند.
Emer MacSweeney، نورورادیولوژیست و مدیرعامل Recognition Health، یکی از توضیحات احتمالی را جابه‌جایی محل زندگی افراد پس از ظهور علائم شناختی می‌داند.
به گفته MacSweeney، افرادی که دچار افت شناختی می‌شوند ممکن است به مناطق نیمه‌روستایی نقل مکان کنند. یکی از دلایل احتمالی این جابه‌جایی می‌تواند هزینه بالاتر خانه‌های سالمندان در شهرهای بزرگ باشد.
MacSweeney تأکید می‌کند که برای بررسی خطر دمانس نباید تنها به محل زندگی توجه کرد و سبک زندگی نیز اهمیت دارد.
Jordan Weiss، استادیار مؤسسه Optimal Aging در NYU Grossman School of Medicine، نیز می‌گوید برای درک کامل رابطه میان محیط زندگی و دمانس به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
به گفته Weiss، محله محل زندگی ممکن است به‌طور مستقل عامل خطر دمانس نباشد، بلکه میزان مواجهه افراد با عوامل خطر شناخته‌شده را تغییر دهد.
پژوهش درباره دمانس از مغز فراتر رفته است
دانشمندان از اواخر قرن نوزدهم درباره دمانس تحقیق می‌کنند. با گذشت زمان، پرسش‌های این تحقیقات گسترده‌تر شده‌اند.
امروزه پژوهش‌ها علاوه بر فرایندهای داخل مغز، به تعامل ژنتیک، سبک زندگی و شرایط محیطی در طول زندگی نیز توجه دارند.
دانشمندان مجموع عوامل محیطی و سایر مواجهه‌هایی را که فرد در طول زندگی تجربه می‌کند، «اکسپوزوم» (Exposome) می‌نامند.
Christopher Wild، اپیدمیولوژیست، این مفهوم را در سال ۲۰۰۵ و اندکی پس از تکمیل پروژه ژنوم انسان در یک مطالعه مهم مطرح کرد. Wild استدلال کرد که مواجهه‌های محیطی نقش مهمی در بیماری‌های مزمن دارند، اما پژوهش درباره این عوامل از تحقیقات ژنتیکی عقب مانده است.
پژوهشگران هنوز نتوانسته‌اند مشخص کنند هر یک از عوامل محیطی با چه میزان و از چه مسیری بر پیامدهای دمانس اثر می‌گذارند.
با این حال، کمیسیون Lancet تخمین می‌زند که با پرداختن به عوامل خطر قابل تغییر می‌توان از ۴۵ درصد موارد دمانس جلوگیری کرد. Fesharaki-Zadeh نیز می‌گوید بسیاری از این عوامل خطر با یکدیگر ارتباط دارند.
محله‌ها چگونه می‌توانند بر سلامت مغز اثر بگذارند؟
به گفته پژوهشگران، یافته‌ها نشان می‌دهند مناطقی که مردم در آن زندگی می‌کنند می‌توانند در ایجاد شرایطی که از سلامت مغز حمایت می‌کنند یا برعکس، آن را تحت تأثیر منفی قرار می‌دهند، نقش داشته باشند.
Fesharaki-Zadeh معتقد است این نتایج باید بیشتر از منظر برنامه‌ریزی عمومی بررسی شوند. برای مثال، تصمیم‌گیری درباره محل احداث مراکز درمانی یا مسیرهای حمل‌ونقل عمومی می‌تواند با چنین یافته‌هایی ارتباط داشته باشد.
Pascual-Leone نیز با اشاره به سیاست‌های مقابله با سیگار کشیدن و دیابت، بر امکان توسعه رویکردهای مشابه برای حمایت از سلامت مغز تأکید می‌کند.
برای کاهش خطر دمانس چه کارهایی می‌توان انجام داد؟
مهم نیست فرد در چه منطقه‌ای زندگی می‌کند یا چند سال دارد؛ برخی اقدامات می‌توانند برای کاهش خطر دمانس اهمیت داشته باشند.
ورزش منظم
MacSweeney ورزش را عامل مهمی می‌داند، زیرا می‌تواند بر چندین عامل خطر از جمله چاقی، فشار خون بالا و افسردگی اثر بگذارد.
تغذیه و خواب
رژیم غذایی به سبک مدیترانه‌ای با قند پایین و خواب کافی نیز در میان توصیه‌های مطرح‌شده قرار دارند.
بررسی شنوایی
Weiss معتقد است کم‌شنوایی درمان‌نشده باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد. کم‌شنوایی می‌تواند بار بیشتری بر مغز ایجاد کند و باعث شود افراد از تعاملات اجتماعی فاصله بگیرند. این شرایط نیز ممکن است با افزایش خطر دمانس ارتباط داشته باشد.
به همین دلیل Weiss انجام آزمایش‌های شنوایی را توصیه می‌کند.
بازی‌های فکری چقدر مؤثرند؟
در مقابل، شواهد درباره تأثیر بازی‌های تمرین مغز بر کاهش خطر دمانس محدودتر است.
بر اساس توضیحات مطرح‌شده، این بازی‌ها ممکن است باعث شوند فرد در همان بازی مهارت بیشتری پیدا کند، اما نمی‌توان گفت تحریک ذهنی ناشی از آن‌ها کاملاً بی‌اثر است.
حفظ روابط اجتماعی
روابط اجتماعی نیز اهمیت دارند. اعضای خانواده و دوستان ممکن است بتوانند علائم افت شناختی را زودتر تشخیص دهند و فرد را برای انجام غربالگری و مراجعه پزشکی تشویق کنند.
علاوه بر این، تعامل اجتماعی و گذراندن وقت با دیگران می‌تواند در سلامت مغز نقش داشته باشد.
سؤالات متداول درباره خطر دمانس و محل زندگی
آیا محل زندگی می‌تواند خطر دمانس را تغییر دهد؟
پژوهش دانشگاه کمبریج نشان می‌دهد محل زندگی می‌تواند با عوامل مرتبط با مرگ ناشی از دمانس ارتباط داشته باشد، اما رابطه علت و معلولی هنوز به‌طور کامل مشخص نیست.
در کدام مناطق انگلستان مرگ ناشی از دمانس بیشتر بود؟
در این پژوهش، میزان مرگ‌های مرتبط با دمانس در حومه شهرها و مناطق با تراکم جمعیتی متوسط بیشتر از پرجمعیت‌ترین شهرها یا روستایی‌ترین مناطق بود.
مهم‌ترین عوامل قابل تغییر خطر دمانس کدام‌اند؟
عواملی مانند چاقی، سیگار کشیدن، افسردگی، کم‌شنوایی، انزوای اجتماعی، آلودگی هوا، آسیب تروماتیک مغز، کلسترول بالا و کاهش بینایی در فهرست عوامل قابل تغییر قرار گرفته‌اند.
آیا ورزش می‌تواند به کاهش خطر دمانس کمک کند؟
متخصصان مورد استناد این گزارش، ورزش را به دلیل تأثیر آن بر عواملی مانند چاقی، فشار خون بالا و افسردگی، یکی از اقدامات مهم می‌دانند.
آیا بازی‌های فکری از دمانس پیشگیری می‌کنند؟
شواهد درباره اثر بازی‌های تمرین مغز بر کاهش خطر دمانس محدود است. این بازی‌ها ممکن است مهارت فرد را در همان فعالیت افزایش دهند، اما میزان اثر آن‌ها بر خطر دمانس هنوز روشن نیست.
جمع‌بندی
خطر دمانس تنها به ژنتیک یا فرایندهای داخل مغز محدود نمی‌شود. پژوهش دانشگاه کمبریج نشان می‌دهد شرایط محیطی، دسترسی به خدمات، سبک زندگی و ویژگی‌های محل زندگی نیز می‌توانند در الگوی مرگ‌های مرتبط با دمانس نقش داشته باشند.
در سطح فردی، ورزش، تغذیه مناسب، خواب کافی، بررسی شنوایی و حفظ روابط اجتماعی از اقداماتی هستند که متخصصان بر اهمیت آن‌ها تأکید کرده‌اند. در سطح عمومی نیز یافته‌ها می‌توانند برای برنامه‌ریزی خدمات سلامت، حمل‌ونقل و فضاهای عمومی مورد توجه قرار گیرند.
یادآوری: نتایج این پژوهش به معنای آن نیست که زندگی در یک منطقه مشخص به‌تنهایی باعث دمانس می‌شود. رابطه میان محیط، سبک زندگی و سلامت مغز پیچیده است و برای تعیین روابط علت و معلولی به پژوهش‌های بیشتری نیاز دارد.
برای آشنایی بیشتر با پژوهش‌های جدید درباره سلامت مغز و عوامل مؤثر بر دمانس، مطالب علمی فوت‌وفن را دنبال کنید.
