فناوری رابط مغز و کامپیوتر بهعنوان یکی از پیشرفتهترین حوزههای علمی، امیدهای زیادی برای درمان بیماریهایی مانند ALS و بازگرداندن توان حرکتی در بیماران فلج ایجاد کرده است. با این حال، همین فناوری میتواند در حوزه نظامی نیز برای توسعه «ابر سربازها» مورد استفاده قرار گیرد؛ موضوعی که اکنون با نام چارلز لیبر بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است.
چارلز لیبر؛ از محکومیت در آمریکا تا راهاندازی آزمایشگاه در چین
چارلز لیبر، دانشمند آمریکایی و استاد سابق دانشگاه هاروارد، پس از محکومیت در ایالات متحده به دلیل ارائه اطلاعات نادرست درباره دریافتهای مالی از چین، اکنون فعالیتهای تحقیقاتی خود را در شهر شنژن چین از سر گرفته است. او در این کشور، آزمایشگاهی جدید تأسیس کرده که بر یکی از اولویتهای ملی چین تمرکز دارد: ادغام سیستمهای الکترونیکی با مغز انسان.
این دانشمند ۶۷ ساله یکی از چهرههای برجسته جهانی در حوزه رابطهای مغز و کامپیوتر محسوب میشود. این فناوری علاوه بر کاربردهای پزشکی، ظرفیتهای قابلتوجهی در حوزه نظامی دارد. بر اساس گزارشها، پژوهشگران وابسته به ارتش چین در حال بررسی این فناوری برای افزایش چابکی ذهنی و آگاهی محیطی سربازان هستند.
جزئیات محکومیت و پرونده قضایی
لیبر در دسامبر ۲۰۲۱ به دلیل ارائه اطلاعات نادرست به مقامات فدرال درباره ارتباط با برنامههای جذب نخبگان چین، همچنین تخلفات مالیاتی مرتبط با دریافتهای خود از یک دانشگاه چینی، مجرم شناخته شد.
- ۲ روز زندان
- ۶ ماه حبس خانگی
- ۵۰ هزار دلار جریمه
- بازپرداخت ۳۳ هزار و ۶۰۰ دلار به اداره مالیات آمریکا
در جریان دادگاه، تیم دفاعی اعلام کرد که او با بیماری لنفوم دستوپنجه نرم میکند، اگرچه بیماری او در مرحله بهبود قرار دارد.
فعالیت در مؤسسه i-BRAIN و حمایتهای گسترده
طبق اطلاعات موجود، لیبر اکنون ریاست مؤسسهای به نام i-BRAIN را بر عهده دارد. این مرکز در چارچوب آکادمی تحقیقاتی SMART فعالیت میکند و از حمایتهای مالی گسترده دولتی بهرهمند است.
این آزمایشگاه بخشی از یک اکوسیستم تحقیقاتی بزرگ در چین است که با سرمایهگذاری میلیاردی دولت، به دنبال جذب دانشمندان برجسته جهانی است. لیبر در این مرکز به امکاناتی دسترسی دارد که پیشتر در هاروارد در اختیار نداشت، از جمله:
- زیرساختهای پیشرفته نانوفناوری
- امکانات تحقیق روی پریماتها
- تجهیزات پیشرفته تولید تراشه
پیشرفتهای فنی و زیرساختی در شنژن
آزمایشگاه i-BRAIN اخیراً سیستم لیتوگرافی فرابنفش عمیق را راهاندازی کرده است. این فناوری برای تولید مدارهای بسیار کوچک در تراشههای پیشرفته استفاده میشود.
همچنین، لیبر به مرکز BSI در همان پردیس دسترسی دارد؛ مرکزی که شامل ۲۰۰۰ قفس برای نگهداری پریماتها است. بسیاری از متخصصان معتقدند آزمایش روی پریماتها برای توسعه رابطهای مغزی قابلاستفاده در انسان ضروری است.
رقابت علمی، نگرانیهای امنیتی
برخی تحلیلگران معتقدند بازگشت لیبر به عرصه تحقیق، نشاندهنده ضعف سیاستهای آمریکا در جلوگیری از انتقال فناوریهای حساس است. این نگرانی بهویژه در چارچوب استراتژی «ادغام نظامی-غیرنظامی» چین پررنگتر میشود.
کارشناسان امنیتی تأکید دارند که چین از فضای باز علمی در غرب برای تقویت توان فناوری خود استفاده کرده است. این موضوع به رقابت فزاینده میان دو قدرت جهانی در حوزه فناوریهای پیشرفته دامن زده است.
نقش تحقیقات پریماتها در توسعه رابط مغز و کامپیوتر
تحقیقات روی پریماتها بهعنوان یکی از مراحل کلیدی در توسعه فناوری رابط مغز و کامپیوتر شناخته میشود. با این حال، این نوع تحقیقات در آمریکا با محدودیتهای شدید مالی، اخلاقی مواجه است.
در مقابل، چین با فراهم کردن زیرساختهای گسترده، حمایت مالی، محیط متمرکز، شرایطی جذاب برای پژوهشگران ایجاد کرده است.
سرمایهگذاری کلان چین در فناوریهای آینده
چین در برنامه پنجساله جدید خود، فناوری رابط مغز و کامپیوتر را بهعنوان یکی از اولویتهای ملی معرفی کرده است. مقامات این کشور معتقدند این حوزه میتواند طی یک دهه آینده به شکلگیری یک صنعت بزرگ فناوری منجر شود.
در همین حال، آمریکا نیز از طریق پروژههایی مانند DARPA، روی کاربردهای نظامی این فناوری سرمایهگذاری میکند، از جمله در حوزه پهپادها و دفاع سایبری.
جاهطلبیهای علمی و رؤیای نوبل
بر اساس اسناد قضایی، لیبر در زمان بازداشت اعلام کرده بود که هدفش کسب جایزه نوبل و شناخته شدن در سطح جهانی است. او یکی از دانشمندان برجستهای است که در سال ۲۰۱۱ بهعنوان برترین شیمیدان دهه انتخاب شده بود.
با وجود محکومیت، برخی کارشناسان معتقدند پرونده او نشاندهنده چالشهای بزرگتر در سیاستگذاری علمی و امنیتی آمریکا است.
جمعبندی: فناوری دوگانه با پیامدهای جهانی
فناوری رابط مغز و کامپیوتر در مرز میان پیشرفت پزشکی، کاربردهای نظامی قرار دارد. داستان چارلز لیبر نشان میدهد که رقابت جهانی بر سر این فناوریها نهتنها علمی، بلکه سیاسی، امنیتی نیز هست.
نظر شما درباره آینده این فناوری چیست؟ دیدگاهتان را با ما به اشتراک بگذارید.
