گوگل دیپ‌مایند فناوری تازه‌ای به نام SynthID Bio معرفی کرده است که می‌تواند نوعی واترمارک نامرئی و قابل‌تشخیص را در پروتئین‌های طراحی‌شده با هوش مصنوعی قرار دهد. هدف این فناوری، کمک به تشخیص منشأ پروتئین‌های مصنوعی است؛ بدون آنکه عملکرد زیستی آن‌ها در آزمایش‌های انجام‌شده مختل شود. پژوهش مربوط به این روش ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله Nature منتشر شده است.
SynthID Bio چیست؟
SynthID Bio خانواده‌ای از روش‌های واترمارک‌گذاری برای زیست‌شناسی مصنوعی است. برخلاف واترمارک تصاویر یا متن که روی محتوای دیجیتال قرار می‌گیرد، این روش می‌تواند امضایی قابل‌تشخیص را در توالی پروتئین و همچنین ساختار سه‌بعدی پیش‌بینی‌شده آن جاسازی کند.
گوگل دیپ‌مایند این فناوری را یک «اثبات مفهوم» می‌داند؛ یعنی پژوهش نشان می‌دهد چنین روشی از نظر فنی امکان‌پذیر است، اما هنوز به معنای استفاده گسترده و استانداردشده آن در صنعت زیست‌فناوری نیست.
چطور یک پروتئین واترمارک می‌شود؟
پروتئین‌ها از زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه ساخته شده‌اند. در بخش مربوط به توالی، SynthID Bio هنگام طراحی پروتئین، انتخاب برخی اسیدهای آمینه را به شکلی کنترل‌شده هدایت می‌کند تا یک سیگنال آماری قابل‌شناسایی ایجاد شود.
برای ساختارهای سه‌بعدی نیز پژوهشگران نسخه‌ای مبتنی بر AlphaFold 3 را آموزش داده‌اند که تغییرات بسیار کوچکی در مختصات ساختار پیش‌بینی‌شده ایجاد می‌کند. هدف این است که واترمارک قابل تشخیص باشد، در حالی که دقت ساختار تا حد امکان حفظ شود.
آیا واترمارک عملکرد پروتئین را خراب می‌کند؟
این مهم‌ترین پرسش پژوهش است. پژوهشگران پروتئین‌های متصل‌شونده به سه هدف SC2RBD، VEGF-A و PD-L1 را آزمایش کردند. طبق مقاله منتشرشده در Nature، واترمارک‌گذاری در این آزمایش‌ها توزیع میل اتصال یا نرخ موفقیت اتصال را به‌طور معناداری مختل نکرد.
گوگل دیپ‌مایند همچنین گزارش کرده است که پروتئین‌های واترمارک‌شده پس از ساخت فیزیکی در آزمایشگاه همچنان عملکرد زیستی مورد انتظار را نشان دادند. بنابراین واترمارک صرفاً به فایل دیجیتال محدود نمی‌شود و می‌تواند در توالی پروتئین سنتزشده نیز قابل تشخیص باقی بماند.
چرا این فناوری اهمیت دارد؟
با گسترش مدل‌های هوش مصنوعی برای پیش‌بینی ساختار و طراحی پروتئین، تشخیص منشأ طرح‌های زیستی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. SynthID Bio می‌تواند در آینده به پژوهشگران و برخی نهادهای زیستی کمک کند بفهمند یک توالی یا ساختار مشخص احتمالاً توسط یک سامانه هوش مصنوعی واترمارک‌گذار تولید شده است.
- ردیابی منشأ پروتئین‌های طراحی‌شده با هوش مصنوعی؛
- کمک به حفظ اعتبار پایگاه‌های داده علمی؛
- ایجاد یک سیگنال اضافی برای فرایندهای ایمنی زیستی؛
- افزایش شفافیت در پژوهش‌های مبتنی بر طراحی پروتئین.
محدودیت SynthID Bio چیست؟
این فناوری راه‌حل قطعی برای تشخیص همه پروتئین‌های طراحی‌شده با هوش مصنوعی نیست. مقاله Nature نیز SynthID Bio را یک اثبات مفهوم معرفی می‌کند و برای کاربرد عملی گسترده، هماهنگی و استانداردسازی بیشتری لازم است.
برخی تغییرات می‌توانند مقاومت واترمارک را نیز کاهش دهند. بنابراین نباید SynthID Bio را یک نشان غیرقابل‌حذف تصور کرد.
SynthID از تصویر و متن به زیست‌شناسی رسید
نام SynthID پیش‌تر برای فناوری واترمارک‌گذاری محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی گوگل، از جمله تصویر، متن، صدا و ویدئو استفاده شده بود. SynthID Bio همین ایده کلیِ تشخیص منشأ را وارد حوزه زیست‌شناسی مصنوعی می‌کند، اما روش فنی آن متناسب با توالی‌ها و ساختارهای زیستی طراحی شده است.
جمع‌بندی
SynthID Bio نشان می‌دهد واترمارک‌گذاری می‌تواند از محتوای دیجیتال فراتر برود و حتی در طراحی پروتئین‌های مبتنی بر هوش مصنوعی به کار گرفته شود. نتیجه فعلی هنوز یک اثبات مفهوم پژوهشی است، اما آزمایش‌های منتشرشده نشان می‌دهند امکان ایجاد پروتئین‌های واترمارک‌شده و در عین حال دارای عملکرد زیستی وجود دارد.
منابع: Google DeepMind و Nature.
