- تفاوت بیشتر میان ساعت خواب روزهای هفته و آخر هفته با اضطراب کمی بیشتر در نوجوانان ارتباط دارد.
- رابطه مشاهده‌شده ضعیف است و ثابت نمی‌کند جت لگ اجتماعی باعث اضطراب می‌شود.
- حمایت از خواب نوجوانان ممکن است به نقش خانواده‌ها، مدارس، سیستم سلامت و بازنگری در ساعت شروع مدارس نیاز داشته باشد.
یک بررسی بزرگ نشان می‌دهد بی‌نظمی خواب نوجوانان و تفاوت زیاد میان برنامه خواب در روزهای هفته و آخر هفته ممکن است با اضطراب کمی بیشتر ارتباط داشته باشد. با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که این یافته ثابت نمی‌کند جت لگ اجتماعی باعث اضطراب می‌شود.
نوجوانان همیشه در روزهای مدرسه و آخر هفته در ساعت‌های یکسانی نمی‌خوابند. صبح‌های زود مدرسه ممکن است آن‌ها را مجبور کند پیش از آماده بودن بدنشان بیدار شوند، در حالی که آخر هفته فرصتی برای خوابیدن تا ساعت‌های دیرتر فراهم می‌کند.
این الگو ممکن است فقط بر احساس خستگی تأثیر نگذارد. یک بررسی بزرگ نشان داد نوجوانانی که تفاوت بیشتری میان برنامه خواب روزهای هفته و آخر هفته دارند، معمولاً اضطراب کمی بیشتری را نیز گزارش می‌کنند.
تغییر ساعت خواب در دوران نوجوانی
زمان خواب به‌طور طبیعی در دوران نوجوانی تغییر می‌کند. در دوره بلوغ، ساعت درونی بدن که به کنترل زمان احساس خواب‌آلودگی یا هوشیاری کمک می‌کند، اغلب به سمت ساعات دیرتر تغییر می‌کند.
این موضوع می‌تواند خوابیدن در ساعات زود را دشوار کند، حتی زمانی که نوجوانان همچنان باید صبح زود برای رفتن به مدرسه بیدار شوند. دکتر Sarah Chellappa، یکی از نویسندگان این پژوهش از University of Southampton، این تغییر را توضیح داد.
«در دوران بلوغ، ساعت درونی بدن معمولاً چند ساعت به عقب تغییر می‌کند، به این معنا که نوجوانان به‌طور طبیعی تا ساعات دیرتر احساس خواب‌آلودگی نمی‌کنند و در حالت ایده‌آل باید دیرتر نیز بیدار شوند.»
«اما نوجوانان همچنین با فشارهای مختلفی بر زمان خود روبه‌رو هستند، از شروع زودهنگام مدرسه گرفته تا معاشرت آنلاین، که می‌تواند خواب آن‌ها را، به‌ویژه در طول هفته، کاهش دهد.»
آخر هفته چگونه ساعت خواب نوجوانان را تغییر می‌دهد؟
نوجوانان ممکن است تلاش کنند کمبود خواب روزهای هفته را با بیدار شدن بسیار دیرتر در آخر هفته جبران کنند. این وضعیت باعث ایجاد فاصله میان برنامه خواب روزهای مدرسه و برنامه خواب آخر هفته می‌شود.
پژوهشگران این وضعیت را جت لگ اجتماعی یا Social Jet Lag می‌نامند. این اصطلاح به حالتی اشاره دارد که زمان خواب ترجیحی بدن با برنامه‌ای که مدرسه، کار، زندگی خانوادگی یا دیگر نیازهای اجتماعی ایجاد می‌کنند، هماهنگ نیست.
«بسیاری از نوجوانان در آخر هفته بیشتر در تخت می‌مانند تا خواب ازدست‌رفته خود را جبران کنند، اما این ناهماهنگی میان برنامه خواب روزهای هفته و آخر هفته می‌تواند جت لگ اجتماعی را تشدید کند.»
جت لگ اجتماعی تا حدی شبیه عبور از مناطق زمانی مختلف است، با این تفاوت که هیچ سفری انجام نمی‌شود. در عوض، ساعت بدن باید در طول یک هفته با برنامه‌های خواب متفاوت کنار بیاید.
ترکیب شواهد از مطالعات مختلف
تیم پژوهشی می‌خواست بررسی کند که آیا این ناهماهنگی میان خواب روزهای هفته و آخر هفته با اضطراب در نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله ارتباط دارد یا خیر.
آن‌ها یک مرور سیستماتیک انجام دادند. در این روش، پژوهشگران مطالعات پیشین را بر اساس قوانین مشخصی درباره شرایط ورود به بررسی جست‌وجو و ارزیابی می‌کنند.
- ۲,۱۳۸ رکورد علمی بررسی اولیه شد.
- ۱۸ مطالعه برای بررسی نهایی انتخاب شد.
- ۱۲ مطالعه اطلاعات مشابه و کافی برای انجام متاآنالیز داشتند.
- این ۱۲ مطالعه مجموعاً شامل ۲۳۵,۵۲۶ شرکت‌کننده بودند.
- ۱۴ مورد از ۱۸ مطالعه شرکت‌کنندگان را تنها یک‌بار ارزیابی کردند.
- ۴ مطالعه شرکت‌کنندگان را در طول زمان پیگیری کردند.
به‌جز یک مطالعه، همه تحقیقات از کشورهای با درآمد بالا بودند. تنها استثنا، مطالعه‌ای بود که در هند انجام شد.
ارتباط بی‌نظمی خواب نوجوانان و اضطراب
وقتی پژوهشگران نتایج ۱۲ مطالعه را با یکدیگر ترکیب کردند، ارتباط کوچکی میان جت لگ اجتماعی بیشتر و اضطراب بالاتر پیدا کردند.
ضریب همبستگی کلی حدود ۰٫۰۶ بود که نشان می‌دهد این رابطه ضعیف است.
نوجوانانی که تفاوت بیشتری میان زمان خواب روزهای هفته و آخر هفته داشتند، تا حدی بیشتر احتمال داشت اضطراب بالاتری را گزارش کنند. البته رابطه معکوس نیز ممکن است وجود داشته باشد، زیرا اضطراب می‌تواند بر برنامه خواب نیز تأثیر بگذارد.
این نتیجه نشان نمی‌دهد که جت لگ اجتماعی باعث اضطراب می‌شود.
بیشتر مطالعات بررسی‌شده تنها می‌توانستند نشان دهند که این دو عامل هم‌زمان مشاهده شده‌اند، نه اینکه کدام‌یک ابتدا رخ داده یا آیا عامل دیگری بر هر دو تأثیر گذاشته است.
رابطه ترکیبی کوچک، اما از نظر آماری معنادار بود. همچنین هیچ مطالعه واحدی به‌تنهایی مسئول نتیجه کلی نبود.
نتایج مطالعات تفاوت زیادی داشتند
همه مطالعات فردی به نتیجه یکسانی نرسیدند.
- برخی مطالعات ارتباط مثبت میان جت لگ اجتماعی و اضطراب پیدا کردند.
- برخی ارتباط اندک یا نامشخصی مشاهده کردند.
- یک مطالعه رابطه کوچکی را در جهت مخالف نشان داد.
شدت این ارتباط نیز میان مطالعات متفاوت بود.
تیم پژوهشی بررسی کرد که آیا روش‌های مختلف محاسبه جت لگ اجتماعی می‌تواند این تفاوت را توضیح دهد، اما روش اندازه‌گیری دلیل این تفاوت‌ها نبود.
شش مطالعه امکان ورود به تحلیل ترکیبی را نداشتند، بنابراین نویسندگان آن‌ها را به‌طور جداگانه بررسی کردند. این مطالعات نیز نتایج متفاوتی ارائه دادند.
چه عوامل دیگری ممکن است مؤثر باشند؟
برخی یافته‌ها نشان دادند که عوامل زیر ممکن است اهمیت داشته باشند:
- جنسیت
- زمان طبیعی خواب بدن
- اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی یا ADHD
- شرایط مدرسه
مطالعات انجام‌شده در دوران همه‌گیری COVID-19 نیز نشان دادند که شرایط یادگیری و استرس می‌توانند بر خواب و اضطراب تأثیر بگذارند.
برنامه خواب منظم ممکن است مفید باشد
نویسنده اصلی مطالعه، دکتر Hannah Ravenhall، این پژوهش را به‌عنوان بخشی از دوره دکترای خود در University of Southampton انجام داد.
نتایج نشان می‌دهند که علاوه بر میزان کلی خواب، زمان خواب نیز شایسته توجه است.
«این یافته‌ها اهمیت حفظ ساعت‌های منظم خوابیدن و بیدار شدن در طول هفته، حتی در آخر هفته، را برجسته می‌کنند.»
با این حال، نویسندگان تمام مسئولیت را بر عهده نوجوانان یا خانواده‌ها نمی‌گذارند. برنامه مدارس و دیگر فشارهای روزمره می‌توانند میزان کنترل جوانان بر خواب خود را محدود کنند.
«مهم است که فراتر از کارهایی که افراد به‌تنهایی می‌توانند انجام دهند نگاه کنیم و تأثیر سیستم‌های گسترده‌تر اجتماعی بر خواب را بشناسیم.»
«این موضوع با پذیرش تغییرات زیستی خواب در دوران نوجوانی، حمایت از نیازهای خواب آن‌ها و بازنگری در ساعت شروع مدارس متوسطه برای پشتیبانی از سلامت و رفاه جوانان آغاز می‌شود.»
محدودیت‌های این مطالعه
این مرور پژوهشی محدودیت‌های مختلفی دارد. مطالعات همگی جت لگ اجتماعی را به یک شکل تعریف نکردند و از ابزارهای متفاوتی برای اندازه‌گیری اضطراب استفاده کردند.
تمام مطالعات اضطراب را از طریق گزارش شخصی اندازه‌گیری کردند. به این معنا که نوجوانان به پرسش‌هایی درباره علائم خود پاسخ دادند. بیشتر تحقیقات علائم اضطراب را اندازه‌گیری کردند، نه اینکه وجود یک اختلال اضطرابی بالینی را تأیید کنند.
خواب نیز اغلب بر اساس گزارش خود شرکت‌کنندگان ارزیابی شد، اگرچه برخی مطالعات از دستگاه‌های پوشیدنی روی مچ دست برای تخمین خواب استفاده کردند.
گزارش‌های شخصی مفید هستند، اما حافظه و قضاوت شخصی می‌توانند دقت آن‌ها را کاهش دهند.
شواهد موجود عمدتاً از کشورهای با درآمد بالا به دست آمده‌اند. ساعت مدارس، برنامه‌های خانوادگی، فشارهای کاری و انتظارات فرهنگی در نقاط مختلف جهان متفاوت هستند، بنابراین ممکن است همین الگو در همه‌جا مشاهده نشود.
خواب نوجوانان به حمایت گسترده‌تری نیاز دارد
خوابیدن بیشتر در آخر هفته پرسش دیگری را مطرح می‌کند. دیرتر خوابیدن یا بیدار شدن ممکن است فاصله میان برنامه خواب روزهای هفته و آخر هفته را افزایش دهد، اما می‌تواند به نوجوانان کمک کند بخشی از خواب ازدست‌رفته در طول هفته را جبران کنند.
بنابراین، این یافته‌ها به این معنا نیستند که هر بار خوابیدن بیشتر در آخر هفته مضر است یا تغییر برنامه خواب حتماً اضطراب را کاهش می‌دهد.
این پژوهش تنها یک ارتباط کوچک را نشان می‌دهد که برای درک بهتر آن به تحقیقات طولانی‌مدت بیشتری نیاز است؛ تحقیقاتی که هم از گزارش‌های شخصی و هم از روش‌های مستقیم‌تر اندازه‌گیری خواب استفاده کنند.
خواب نوجوانان تحت تأثیر زیست‌شناسی و برنامه‌های روزمره قرار دارد.
حمایت از یک برنامه خواب منظم می‌تواند به همکاری خانواده‌ها، مدارس، ارائه‌دهندگان خدمات سلامت و تغییراتی مانند شروع دیرتر ساعت مدرسه نیاز داشته باشد.
پژوهش‌های آینده باید مشخص کنند چرا جت لگ اجتماعی و اضطراب با یکدیگر مرتبط هستند و آیا تغییر زمان خواب می‌تواند سلامت روان را بهبود دهد یا خیر.
این مطالعه در نشریه Sleep Medicine Reviews منتشر شده است.
سؤالات متداول درباره بی‌نظمی خواب نوجوانان
آیا تفاوت ساعت خواب در آخر هفته باعث اضطراب نوجوانان می‌شود؟
خیر. این پژوهش تنها یک ارتباط کوچک میان جت لگ اجتماعی و اضطراب نشان داده و رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کند.
جت لگ اجتماعی چیست؟
جت لگ اجتماعی به ناهماهنگی میان ساعت خواب طبیعی بدن و برنامه خواب تحمیل‌شده توسط مدرسه، کار، خانواده یا دیگر نیازهای اجتماعی گفته می‌شود.
آیا خوابیدن بیشتر در آخر هفته مضر است؟
این یافته‌ها نمی‌گویند هر بار خوابیدن بیشتر در آخر هفته مضر است. خواب بیشتر ممکن است به جبران بخشی از کمبود خواب روزهای هفته کمک کند.
چرا نوجوانان دیرتر احساس خواب‌آلودگی می‌کنند؟
در دوران بلوغ، ساعت درونی بدن معمولاً به ساعات دیرتر تغییر می‌کند و باعث می‌شود نوجوانان به‌طور طبیعی دیرتر احساس خواب‌آلودگی کنند.
آیا منظم بودن ساعت خواب اهمیت دارد؟
نتایج این بررسی نشان می‌دهد زمان خواب، در کنار میزان کلی خواب، اهمیت دارد و حفظ ساعت‌های نسبتاً منظم خواب و بیداری می‌تواند موضوع مهمی برای توجه باشد.
جمع‌بندی: بی‌نظمی خواب نوجوانان را جدی بگیریم
بی‌نظمی خواب نوجوانان و تفاوت زیاد میان برنامه خواب روزهای مدرسه و آخر هفته با افزایش جزئی اضطراب ارتباط دارد، اما این پژوهش ثابت نمی‌کند که یکی علت دیگری است.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که سلامت خواب نوجوانان تنها به تعداد ساعت‌های خواب محدود نمی‌شود. زمان خواب، ساعت شروع مدرسه، تغییرات زیستی دوران بلوغ و فشارهای اجتماعی نیز می‌توانند نقش مهمی داشته باشند.
توجه به برنامه خواب نوجوانان و ایجاد شرایطی که نیازهای طبیعی خواب آن‌ها را بهتر در نظر بگیرد، می‌تواند موضوع مهمی برای خانواده‌ها، مدارس و سیستم‌های سلامت باشد.
