گردشگری معمولاً بهعنوان یک مزیت برای جوامع محلی معرفی میشود، زیرا میتواند فرصتهای شغلی ایجاد کند، سرمایهگذاری جذب کند، فعالیتهای اقتصادی را افزایش دهد.
برای شهرها و مناطقی که به دنبال رشد اقتصادی هستند، حضور گردشگران میتواند منبع مهمی از درآمد و فرصت باشد.
اما مزایای گردشگری تنها بخشی از داستان هستند.
افزایش گردشگری میتواند باعث رشد قیمت مسکن، فشار بیشتر بر زیرساختهای شهری، تشدید مشکلات زیستمحیطی، تأثیر بر زندگی روزمره ساکنان محلی شود.
چالش اصلی همیشه این بوده است که چگونه میتوان این تأثیرات را بهصورت دقیق اندازهگیری کرد.
اکنون یک پژوهش جدید نشان میدهد که شاید در نهایت راهکار بهتری برای انجام این کار پیدا شده باشد.
فراتر از تعداد گردشگران؛ ارزیابی واقعی تأثیر گردشگری
بسیاری از مقاصد گردشگری تمرکز زیادی بر تعداد بازدیدکنندگان و میزان هزینهکرد آنها دارند. این اعداد بهراحتی قابل اندازهگیری هستند.
اما سنجش تأثیر گردشگری بر کیفیت زندگی افراد بسیار دشوارتر است.
پژوهشگران اخیراً شاخصی برای پایداری توسعه دادهاند که با هدف ارزیابی تأثیر گردشگری بر جوامع از جنبههای اقتصادی، اجتماعی، زیستمحیطی در طول زمان طراحی شده است.
این ابزار بهجای ارائه تصویری لحظهای از یک سال خاص، تغییرات را در طول یک دهه دنبال میکند.
به این ترتیب تصویر روشنتری از این موضوع ارائه میشود که آیا گردشگری به شکوفایی جوامع کمک میکند یا مشکلات جدیدی ایجاد میکند.
این مطالعه توسط پژوهشگران دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا و دانشگاه ویرجینیای غربی انجام شده است.
یک دهه تغییر در مناطق وابسته به گردشگری
سرپرست این پژوهش، «لویی هان»، استادیار اقتصاد منطقهای و کشاورزی در دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا است.
هان معتقد است نتایج این تحقیق اهمیت نگاه فراتر از بازاریابی را در بحث گردشگری پایدار نشان میدهد.
او گفت: «پایداری نباید صرفاً بهعنوان یک ابزار برندینگ در نظر گرفته شود. سرمایهگذاری در حوزه مسکن، امنیت عمومی، حفاظت از محیطزیست، رفاه اجتماعی میتواند تابآوری اقتصادی بلندمدت یک مقصد گردشگری را تقویت کند.»
او افزود: «بهطور کلی، یافتهها نشان میدهد که هیچ الگوی واحدی برای گردشگری پایدار وجود ندارد. شرایط محلی اهمیت زیادی دارد و راهبردهای مؤثر باید متناسب با نقاط قوت، آسیبپذیریهای هر جامعه طراحی شوند.»
پژوهشگران شهرستانهای وابسته به گردشگری در سراسر ایالات متحده را با استفاده از دادههای عمومی بررسی کردند.
آنها یک شاخص ترکیبی بر پایه شش معیار ایجاد کردند:
- توانایی خرید مسکن
- نرخ فقر
- نرخ جرایم خشونتآمیز
- امید به زندگی
- سطح آلودگی هوا
- مکانهای آلوده و آلاینده
مزایای گردشگری و نشانههای هشداردهنده
نتایج تصویر پیچیدهای را نشان داد.
بین سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۹، نرخ فقر در بسیاری از مناطق وابسته به گردشگری کاهش یافت و کیفیت هوا نیز بهبود پیدا کرد.
این روندها نشان میدهند که گردشگری میتواند فرصتهای اقتصادی ایجاد کند و همزمان در برخی مناطق با بهبود شرایط زیستمحیطی همراه باشد.
با این حال، چند نگرانی مهم نیز مشاهده شد.
دسترسی به مسکن مقرونبهصرفه همچنان یک چالش جدی باقی مانده است. همچنین با وجود بهبود کلی کیفیت هوا، میزان آلودگی در بسیاری از مناطق افزایش یافته است.
علاوه بر این، نرخ جرایم خشونتآمیز در بسیاری از مناطق وابسته به فعالیتهای تفریحی افزایش چشمگیری داشته است.
این یافتهها بازتابدهنده مشکلی هستند که در بسیاری از مقاصد محبوب گردشگری دیده میشود. با افزایش تقاضا، کارکنان محلی اغلب برای یافتن مسکن مناسب در نزدیکی محل کار خود با مشکل مواجه میشوند.
در نتیجه، برخی جوامع به مکانهایی جذاب برای سفر تبدیل میشوند اما زندگی در آنها دشوارتر میشود.
چرا اندازهگیری پایداری گردشگری دشوار است؟
سالهاست که پژوهشگران گردشگری برای درک تأثیر بازدیدکنندگان بر جوامع محلی به نظرسنجیها و مطالعات موردی متکی بودهاند.
اگرچه این روشها مفید هستند، اما هزینه بالایی دارند و مقایسه نتایج آنها در مناطق مختلف دشوار است.
هان توضیح داد: «در ایالات متحده این پرسشها اهمیت ویژهای دارند، زیرا تاکنون هیچ روش یکپارچه و بلندمدتی برای سنجش پایداری واقعی توسعه گردشگری در مناطق مختلف وجود نداشته است.»
او افزود: «بخش بزرگی از مطالعات موجود بر نظرسنجیهای محلی یا مطالعات موردی متکی هستند که هرچند اطلاعات ارزشمندی ارائه میکنند، اما پرهزینهاند، تکرار آنها دشوار است، مقایسه بین مقاصد مختلف نیز آسان نیست.»
شاخص جدید با هدف ارائه رویکردی سازگارتر، قابل تکرار، مقیاسپذیر طراحی شده است تا جوامع مختلف بتوانند بارها از آن استفاده کنند.
مقاصد گردشگری موفق با چالشهای پنهان
یکی از جالبترین یافتههای این مطالعه، تفاوتهای جغرافیایی گسترده در سراسر آمریکا بود.
شهرستانهای واقع در مناطق کوهستانی غرب آمریکا، شمال غرب اقیانوس آرام، آلاسکا معمولاً عملکرد بهتری از نظر شاخصهای پایداری داشتند.
با این وجود، حتی بسیاری از این مناطق موفق نیز همچنان با مشکل تأمین مسکن مقرونبهصرفه مواجه بودند.
هیچ منطقهای در تمامی شاخصها عملکرد عالی نداشت. این موضوع نشان میدهد توسعه گردشگری تا چه اندازه پیچیده است.
ممکن است یک جامعه از رشد اقتصادی قدرتمند برخوردار باشد اما با مشکلات اجتماعی دستوپنجه نرم کند. جامعهای دیگر شاید بتواند محیطزیست خود را بهخوبی حفظ کند اما با افزایش هزینههای زندگی روبهرو شود.
ارتباط غیرمنتظره میان پایداری و تابآوری
این مطالعه همچنین ارتباط جالبی میان پایداری و توانایی بازیابی در بحرانها کشف کرد.
هان گفت: «شهرستانهایی که پیش از همهگیری کرونا عملکرد پایدارتری داشتند، معمولاً کاهش اشتغال کمتری را در بخش گردشگری تجربه کردند و پس از بحران نیز روند بهبودی قویتری داشتند. این موضوع نشان میدهد پایداری میتواند به افزایش تابآوری در برابر شوکهای بزرگ کمک کند.»
این یافته حاکی از آن است که جوامعی که روی رفاه بلندمدت سرمایهگذاری میکنند، هنگام وقوع بحرانهای غیرمنتظره آمادگی بیشتری دارند.
ابزاری جدید برای تصمیمگیری مدیران محلی
پژوهشگران معتقدند این شاخص میتواند به دولتهای محلی و مدیران گردشگری در اتخاذ تصمیمهای بهتر کمک کند.
از جمله راهکارهای پیشنهادی این پژوهش میتوان به اختصاص درآمدهای مالیاتی گردشگری برای پروژههای مسکن مقرونبهصرفه و تدوین راهبردهای امنیت عمومی متناسب با مناطق گردشگرپذیر اشاره کرد.
«استفان گوتز» یکی از نویسندگان این مطالعه و استاد اقتصاد کشاورزی و منطقهای است.
او گفت: «در حالت ایدهآل، ساکنان محلی نیز باید از درآمدهای حاصل از گردشگری بهرهمند شوند و فعالیتهای تفریحی نباید به بهای آسیب به محیطزیستی تمام شوند که اساساً عامل جذب گردشگران است.»
او افزود: «این شاخص برای کمک به حل چنین نگرانیهایی طراحی شده است.»
کاهش پیامدهای نابرابر گردشگری بر جوامع محلی
این شاخص همچنین میتواند به جوامع کمک کند تا مشکلات را پیش از تبدیل شدن به بحران شناسایی کنند.
هان گفت: «برای مدیران مقاصد گردشگری و دولتهای محلی، این شاخص راهی برای تعیین وضعیت پایه پایداری، مقایسه عملکرد با مقاصد مشابه، رصد تغییرات در طول زمان فراهم میکند.»
او افزود: «این ابزار میتواند مشخص کند گردشگری در کجا پیامدهای نابرابر ایجاد میکند؛ برای مثال زمانی که دستاوردهای اقتصادی با فشار فزاینده بر بازار مسکن یا وخامت شرایط اجتماعی همراه میشود. همچنین میتواند به تدوین سیاستهای هدفمندتر کمک کند.»
در شرایطی که بسیاری از جوامع روستایی به گردشگری بهعنوان راهبردی برای توسعه اقتصادی روی آوردهاند، ابزارهایی از این دست میتوانند تضمین کنند که موفقیت تنها با تعداد گردشگران سنجیده نشود، بلکه وضعیت زندگی ساکنان محلی نیز پس از پایان سفر بازدیدکنندگان مورد توجه قرار گیرد.
نتایج کامل این پژوهش در نشریه Tourism Economics منتشر شده است.
جمعبندی
گردشگری میتواند محرک رشد اقتصادی باشد، اما در کنار فرصتها، چالشهایی مانند افزایش قیمت مسکن، فشار بر زیرساختها، مشکلات اجتماعی و زیستمحیطی نیز به همراه دارد. شاخص جدید پایداری گردشگری میتواند به تصمیمگیری بهتر برای توسعه متوازن جوامع کمک کند.
نظر شما چیست؟ آیا گردشگری در شهر یا منطقه شما بیشتر فرصت ایجاد کرده یا چالش؟ دیدگاه خود را با ما به اشتراک بگذارید.
