پژوهشگران هشدار می‌دهند که خطرناک‌ترین رویدادهای آب‌وهوایی ممکن است هنوز در سوابق تاریخی دیده نشده باشند و باید سناریوهای بی‌سابقه را جدی گرفت.
- شدیدترین رویدادهای ثبت‌شده در تاریخ لزوماً شدیدترین رخدادهای ممکن نیستند.
- ترکیب چند خطر مانند موج گرما و طوفان شدید می‌تواند پیامدهایی فراتر از نمونه‌های شناخته‌شده ایجاد کند.
- پژوهشگران خواستار بررسی نظام‌مند سناریوهای بی‌سابقه برای شناسایی نقاط کور در آمادگی اقلیمی هستند.
بررسی تازه‌ای در Nature Sustainability هشدار می‌دهد که تکیه بر رویدادهای آب‌وهوایی گذشته می‌تواند خطرات آینده را دست‌کم بگیرد؛ زیرا شدیدترین رخدادهای ممکن ممکن است هنوز در سابقه تاریخی ثبت نشده باشند.
چرا فجایع آب‌وهوایی آینده ممکن است شدیدتر باشند؟
پژوهشگران می‌گویند ارزیابی خطرات اقلیمی نباید فقط بر اساس شدیدترین رویدادهایی انجام شود که تاکنون ثبت شده‌اند. تغییرات اقلیمی در حال تغییر شرایطی است که این رویدادها در آن رخ می‌دهند و همین موضوع می‌تواند امکان وقوع رخدادهایی فراتر از تجربه تاریخی را افزایش دهد.
در یک مقاله دیدگاهی که ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در Nature Sustainability منتشر شد، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی تام متیوز از کینگز کالج لندن استدلال می‌کنند که جامعه علمی باید شناسایی رویدادهای فاجعه‌بار ناشناخته را به یک هدف پژوهشی مستقل تبدیل کند.
تکیه بر تاریخ می‌تواند خطرات اقلیمی را دست‌کم بگیرد
بسیاری از روش‌های ارزیابی خطر بر داده‌های تاریخی تکیه دارند. این روش‌ها برای بررسی رخدادهای آشنا، حتی زمانی که شدت آنها افزایش یافته باشد، مفید هستند؛ اما ممکن است در شناسایی رویدادهایی که هیچ نمونه تاریخی مشابهی ندارند، با محدودیت مواجه شوند.
نویسندگان تأکید می‌کنند که شدیدترین رخدادهایی که در گذشته مشاهده کرده‌ایم، لزوماً شدیدترین رخدادهای ممکن نیستند. آنها فقط شدیدترین رویدادهایی هستند که تاکنون در یک دوره تاریخی نسبتاً کوتاه ثبت شده‌اند.
موج گرما و طوفان‌های ناشناخته چه خطری دارند؟
یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران، توزیع تلفات ناشی از رویدادهای بسیار شدید است. بر اساس چارچوب مطرح‌شده در مقاله، توزیع تلفات ناشی از موج‌های گرما و طوفان‌های حاره‌ای می‌تواند نشان دهد که رخدادهای بسیار نادر قادرند پیامدهایی به‌مراتب شدیدتر از نمونه‌های تاریخی ایجاد کنند.
در مورد طوفان‌های حاره‌ای، تنها قدرت خود طوفان اهمیت ندارد. اگر یک طوفان شدید در منطقه‌ای با جمعیت و زیرساخت‌های بسیار در معرض خطر رخ دهد، تعداد قربانیان می‌تواند به‌طور چشمگیری افزایش پیدا کند.
موج‌های گرمای شدید نیز می‌توانند از محدوده تجربه تاریخی فراتر بروند. پژوهشگران بر ضرورت بررسی محدودیت‌های فیزیولوژیک انسان و نقاطی تأکید دارند که در آنها افزایش دما می‌تواند پیامدهای بسیار شدیدی ایجاد کند.
خطر اصلی فقط یک رویداد آب‌وهوایی نیست
یکی از نگرانی‌های مهم پژوهشگران، ترکیب چند خطر آب‌وهوایی و اجتماعی است. رویدادهایی که به‌تنهایی قابل مدیریت به نظر می‌رسند، ممکن است در صورت وقوع هم‌زمان یا پشت سر هم، پیامدهایی بسیار شدیدتر داشته باشند.
برای مثال، نویسندگان سناریویی را مطرح می‌کنند که در آن یک موج گرمای ویرانگر درست پیش از یک طوفان شدید رخ دهد. در چنین شرایطی، میلیون‌ها نفر ممکن است هم‌زمان در حال تخلیه مناطق باشند و در عین حال دسترسی به سامانه‌های سرمایشی نیز محدود شود.
این نوع ترکیب‌ها ممکن است نمونه تاریخی مشخصی نداشته باشند؛ اما نبود نمونه تاریخی به معنای غیرممکن بودن آنها نیست.
پژوهشگران چه رویکردی را پیشنهاد می‌کنند؟
نویسندگان پیشنهاد می‌کنند به جای اینکه تنها از رکوردهای گذشته شروع کنیم، گاهی مسیر معکوس را در پیش بگیریم: ابتدا یک پیامد فاجعه‌بار احتمالی را تصور کنیم و سپس بررسی کنیم چه زنجیره‌ای از عوامل فیزیکی، اجتماعی و زیرساختی می‌تواند به آن منجر شود.
این رویکرد قرار نیست یک فاجعه مشخص را پیش‌بینی کند. هدف آن شناسایی نقاط کور در برنامه‌ریزی و آمادگی در برابر خطرات اقلیمی است.
سه اولویت برای شناسایی خطرات ناشناخته
- بررسی آینده‌نگرانه خطرات: گروه‌هایی با تخصص‌های متفاوت باید سناریوهای بی‌سابقه را بررسی کنند و از ظرفیت متخصصان حوزه‌های مختلف، جوامع در معرض خطر و مدل‌سازان اقلیمی استفاده شود.
- شناخت بهتر آستانه‌های خطر: باید مشخص شود در چه شرایطی پیامدهای یک رویداد به‌سرعت افزایش پیدا می‌کنند و از چه نقطه‌ای شدت آسیب می‌تواند جهش کند.
- بررسی محدوده‌های فیزیکی آب‌وهوا: پژوهشگران باید محدودیت‌های فیزیکی رخدادهای آب‌وهوایی را در شرایط اقلیمی بسیار گرم‌تر و بسیار سردتر از وضعیت کنونی بررسی کنند.
چرا باید برای رویدادهایی آماده شویم که تاکنون ندیده‌ایم؟
پژوهشگران معتقدند عدم قطعیت درباره رویدادهای بسیار نادر اجتناب‌ناپذیر است. با این حال، همین عدم قطعیت نباید باعث شود سناریوهای فراتر از رکوردهای تاریخی نادیده گرفته شوند.
تغییرات اقلیمی می‌تواند شرایطی ایجاد کند که با دوره‌ای که بیشتر داده‌های تاریخی در آن جمع‌آوری شده‌اند تفاوت داشته باشد. بنابراین، آمادگی مؤثر نیازمند بررسی دامنه وسیع‌تری از رویدادهای ممکن است.
این مقاله همچنین بر اهمیت مشارکت افرادی تأکید دارد که معمولاً در ارزیابی‌های سنتی خطر حضور ندارند؛ از جمله پژوهشگران ریسک‌های وجودی، جوامع در خط مقدم تغییرات اقلیمی، شرکت‌های بیمه، نویسندگان ادبیات اقلیمی و مدل‌سازان آب‌وهوا.
هدف، پیش‌بینی یک فاجعه مشخص نیست
رویکرد پیشنهادی پژوهشگران به دنبال پیش‌بینی اینکه دقیقاً چه فاجعه‌ای در چه زمانی رخ خواهد داد نیست. هدف اصلی، کشف سناریوهایی است که ممکن است در برنامه‌ریزی‌های فعلی نادیده گرفته شوند.
به گفته نویسندگان، اگر تنها بر بدترین اتفاقی تمرکز کنیم که تاکنون رخ داده است، ممکن است برای بدترین اتفاقی که امکان وقوع دارد آماده نباشیم. شناخت خطرات اقلیمی باید فراتر از رکوردهای تاریخی حرکت کند.
سؤالات متداول
آیا بدترین فجایع آب‌وهوایی هنوز رخ نداده‌اند؟
پژوهشگران می‌گویند شدیدترین رویدادهای ثبت‌شده لزوماً بدترین رخدادهای ممکن نیستند و باید احتمال رویدادهای شدیدتر و بی‌سابقه را نیز بررسی کرد.
چرا داده‌های تاریخی برای ارزیابی خطر کافی نیستند؟
زیرا داده‌های تاریخی فقط رویدادهایی را نشان می‌دهند که تاکنون رخ داده‌اند و ممکن است دامنه کامل رویدادهای ممکن در شرایط اقلیمی متفاوت را نشان ندهند.
موج گرما چگونه می‌تواند خطرناک‌تر شود؟
موج‌های گرما می‌توانند از محدوده دماهای تاریخی فراتر بروند و به آستانه‌هایی برسند که پیامدهای آنها برای انسان بسیار شدیدتر می‌شود.
آیا ترکیب چند رویداد آب‌وهوایی می‌تواند خطر را افزایش دهد؟
بله. مقاله به سناریوهایی اشاره می‌کند که در آنها ترکیب رویدادهایی مانند موج گرمای شدید و طوفان می‌تواند پیامدهایی بسیار شدید ایجاد کند.
پژوهشگران برای مقابله با این خطرات چه پیشنهادی دارند؟
آنها پیشنهاد می‌کنند سناریوهای فاجعه‌بار احتمالی از زوایای مختلف بررسی شوند، آستانه‌های خطر بهتر شناخته شوند و محدوده‌های فیزیکی آب‌وهوا در شرایط اقلیمی متفاوت مطالعه شود.
جمع‌بندی
پژوهشگران معتقدند ارزیابی خطرات اقلیمی باید از وابستگی صرف به سوابق تاریخی فاصله بگیرد. فجایع آب‌وهوایی آینده ممکن است ویژگی‌هایی داشته باشند که تاکنون مشاهده نشده‌اند. بررسی چنین سناریوهایی می‌تواند به شناسایی نقاط کور و بهبود آمادگی در برابر پیامدهای شدید تغییرات اقلیمی کمک کند.
برای آگاهی از تازه‌ترین یافته‌های علمی و تغییرات اقلیمی، مطالب علمی و محیط‌زیستی فوتوفن را دنبال کنید.
